به گزارش خبرگزاری ایمنا، دیابت شایعترین علت بیماری مزمن کلیوی در سراسر جهان است که حدود یکسوم افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ و نزدیک به نیمی از مبتلایان به دیابت نوع ۲، در طول زندگی خود به درجاتی از آسیب کلیوی دچار میشوند. این وضعیت که نفروپاتی دیابتی نام دارد، در اثر آسیب طولانیمدت قند خون بالا به عروق خونی ریز درون کلیهها ایجاد میشود؛ کلیهها وظیفه فیلتر کردن مواد زائد و آب اضافی از خون را بر عهده دارند، اما قند مزمن بالا به تدریج دیواره این فیلترها را ضخیم و نشتپذیر میکند.
قند خون کنترلنشده باعث دو تغییر عمده در کلیه میشود؛ نخست افزایش فشار داخل گلومرولها (واحدهای فیلترکننده) که به مرور به اسکار و سختشدن بافت کلیه منجر میشود و دوم، فعال شدن مسیرهای بیوشیمیایی التهابی و استرس اکسیداتیو که عروق کلیوی را تخریب میکند. در مراحل اولیه، کلیه با افزایش دفع پروتئین (میکروآلبومینوری) واکنش نشان میدهد و در مراحل پیشرفته، توانایی کلیه در دفع اوره و کراتینین کاهش مییابد و در نهایت ممکن است به نارسایی کلیه و نیاز به دیالیز یا پیوند بینجامد.
علاوه بر کنترل ضعیف قند خون، چند عامل دیگر نیز خطر نفروپاتی دیابتی را افزایش میدهند که شامل فشار خون بالا، چاقی، استعمال سیگار، سابقه خانوادگی بیماری کلیوی و مصرف بعضی داروهای آسیبرسان به کلیه مانند ضدالتهابهای غیراستروئیدی میشود، همچنین طول مدت ابتلا به دیابت نقش مستقیمی دارد و هرچه دیابت قدیمیتر باشد، احتمال درگیری کلیه بیشتر است، از این رو حتی در افراد با قند خون کنترلشده نیز غربالگری منظم ضروری است.
نقش حیاتی کنترل دیابت در پیشگیری از آسیبهای کلیوی
علی کچویی، فوق تخصص غدد درونریز و متابولیسم در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه کنترل دیابت نقش حیاتی در پیشگیری از آسیبهای کلیوی و سایر عوارض بیماری دارد، اظهار کرد: اگر بیماری دیابت به خوبی کنترل شود و بیمار داروهای خود را منظم مصرف کند، رژیم غذایی سالم داشته باشد و فعالیت بدنی مناسبی انجام دهد، بسیاری از عوارض کلیوی، قلبی و عروقی کاهش پیدا میکند.
وی با بیان اینکه کنترل نکردن دیابت میتواند باعث بروز مشکلات جدی کلیوی شود و حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد بیماران دیابتی را درگیر کند، افزود: در این افراد خطر حوادث قلبی-عروقی نیز افزایش مییابد و احتمال فوت تا سه برابر بیشتر از افرادی است که کلیههای سالم دارند.
فوق تخصص غدد درونریز و متابولیسم با بیان اینکه دیابت یک بیماری متابولیک مزمن است که سوخت و ساز کربوهیدراتها، پروتئینها و چربیها را مختل میکند، تصریح کرد: در این بیماری، هورمون انسولین به اندازه کافی ترشح نمیشود یا پاسخ سلولها به آن دچار اشکال است، بنابراین میزان قند خون افزایش پیدا میکند.
اهمیت بالای غربالگری منظم کلیه در افراد دیابتی / علائم آسیب کلیهها زمانی بروز میکند که بیماری پیشرفت کرده باشد
کچویی با بیان اینکه دیابت درمان قطعی ندارد و کنترل دائمی آن در طول زندگی ضروری است، ادامه داد: کنترل قند خون، فشار خون، چربی خون و ترک سیگار از مهمترین عوامل پیشگیری از آسیب کلیوی است، همچنین اضافه وزن و چاقی میتواند خطر ابتلا به دیابت و عوارض آن را افزایش دهد.
وی گفت: کاهش وزن به میزان قابل توجهی در کنترل قند خون و سلامت کلیهها مؤثر است، همچنین غربالگری منظم کلیه در افراد دیابتی اهمیت بالایی دارد و انجام آزمایشهای سادهای مانند اندازهگیری آلبومین و کراتینین ادرار و محاسبه نسبت آلبومین به کراتینین توصیه میشود.
فوق تخصص غدد درونریز و متابولیسم اضافه کرد: مرحله اول آسیب کلیوی به طور معمول با دفع آلبومین مشخص میشود و نباید تصور کرد که نداشتن درد یا نبود تغییر در تعداد دفعات ادرار به معنای سلامت کلیهها است، علائم بالینی به طور معمول زمانی ظاهر میشوند که آسیب کلیه پیشرفت کرده و کاهش شدید GFR رخ داده است که در این مرحله نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه ممکن است پیش بیاید.
برای تشخیص زودهنگام بیماری کلیه در افراد دیابتی، انجام منظم دو آزمایش ساده، اما بسیار حیاتی توصیه میشود. اولین آزمایش، اندازهگیری نسبت آلبومین به کراتینین در ادرار است که وجود مقدار غیرطبیعی پروتئین آلبومین را نشان میدهد و دومین آزمایش، اندازهگیری کراتینین خون و محاسبه نرخ فیلتراسیون گلومرولی است که مشخص میکند کلیهها تا چه اندازه توانایی پالایش خون را دارند. در دیابت نوع ۲، غربالگری باید بلافاصله پس از تشخیص بیماری شروع شود، زیرا ممکن است فرد سالها بدون آگاهی از بیماری خود قند خون بالایی داشته باشد و در دیابت نوع ۱، به طور معمول پنج سال پس از تشخیص، انجام این بررسیها آغاز میشود و تکرار سالانه این دو آزمایش برای تمام افراد دیابتی ضروری است تا آسیب کلیوی در مراحل اولیه و قابل درمان شناسایی شود.
کنترل قند خون (هدف هموگلوبین A1C کمتر از ۷ درصد در اکثر بیماران) و کنترل فشار خون (زیر ۱۳۰/۸۰ میلیمتر جیوه) سنگ بنای پیشگیری است. داروهای مهارکننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین یا مسدودکنندههای گیرنده آنژیوتانسین حتی در فشار خون نرمال نیز میتوانند از پیشرفت آسیب کلیوی جلوگیری کنند و در سالهای اخیر، داروهای جدیدی مانند مهارکنندههای SGLT2 و آگونیستهای GLP-1 تأثیر چشمگیری در کاهش آلبومینوری و محافظت از کلیه نشان داده است، همچنین محدودیت مصرف پروتئین رژیمی و نمک و قطع سیگار توصیه میشود.
بیماران دیابتی باید حداقل سالی یکبار هر دو آزمایش ادرار و خون ذکرشده را انجام دهند و در صورت وجود آلبومینوری یا کاهش نرخ فیلتراسیون کلیوی، فواصل پیگیری به هر سه تا شش ماه کوتاهتر میشود. توجه به این نکته مهم است که بیماری کلیه دیابتی اغلب بدون علامت تا مراحل پیشرفته است، بنابراین غربالگری منظم تنها راه تشخیص زودهنگام است. در صورت پیشرفت به نارسایی کلیه، درمان جایگزینی کلیه (همودیالیز، دیالیز صفاقی یا پیوند) مورد نیاز خواهد بود و همکاری نزدیک متخصص غدد، نفرولوژیست و پزشک خانواده میتواند روند بیماری را کند و کیفیت زندگی را حفظ کند.
نظر شما