به گزارش خبرگزاری ایمنا، اختلال خواب و شببیداری در میان نوجوانان، در سالهای اخیر به یکی از موضوعات مورد توجه متخصصان حوزه سلامت کودک و نوجوان تبدیل شده است؛ مسئلهای که به گفته کارشناسان، تنها به دیر خوابیدن محدود نمیشود و میتواند تحت تأثیر مجموعهای از عوامل جسمی، روانی، رفتاری و محیطی شکل بگیرد. این موضوع امروز بیش از گذشته مورد توجه خانوادهها قرار گرفته و پرسشهای زیادی را درباره علل، پیامدها و راهکارهای مدیریت آن مطرح کرده است.
متخصصان معتقدند الگوی خواب در دوران نوجوانی بهطور طبیعی با تغییراتی همراه است و تغییرات هورمونی، رشد جسمی، دگرگونیهای روانی و تحولات رفتاری این دوره، میتوانند زمان خواب و بیداری را تحت تأثیر قرار دهند و به همین دلیل، خواب در این سن فقط یک نیاز روزمره نیست، بلکه بخشی مهم از فرایند رشد و سلامت عمومی نوجوان به شمار میرود و کیفیت آن میتواند بر عملکرد روزانه، تمرکز، خلقوخو و حتی روابط اجتماعی اثر بگذارد.
در کنار ویژگیهای طبیعی این دوره، سبک زندگی امروز نیز به یکی از عوامل اثرگذار بر خواب نوجوانان تبدیل شده است و افزایش استفاده از تلفن همراه، حضور مداوم در شبکههای اجتماعی، تماشای طولانیمدت محتوای دیجیتال و تغییر در برنامه روزانه خانوادهها، باعث شده الگوی خواب در بسیاری از نوجوانان با گذشته تفاوت پیدا کند که بررسی آن نیازمند نگاه دقیقتر به شرایط زندگی امروز است.
تغییر سبک زندگی خانوادهها از مهمترین دلایل شببیداری فرزندان است
مهرداد دشتی، روانشناس و مشاور خانواده در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه برای اینکه بتوان درباره شببیداری فرزندان و بهویژه نوجوانان صحبت کرد، لازم است ابتدا بدانیم این پدیده چرا شکل میگیرد و چه عواملی در بروز آن نقش دارند، اظهار کرد: تا زمانی که ریشههای این مسئله شناخته نشود، نمیتوان انتظار داشت راهکار مؤثری برای مدیریت آن پیدا شود.
وی با بیان اینکه واقعیت این است که یکی از مهمترین دلایل بروز این موضوع، تغییر سبک زندگی خانوادهها در سالهای اخیر محسوب میشود، افزود: امروزه در بسیاری از خانوادهها، برنامه خواب منظم گذشته کمتر دیده میشود، ساعت کاری والدین تغییر کرده، مشغلهها بیشتر شده و بسیاری از خانوادهها تا ساعات پایانی شب بیدار میمانند.
روانشناس و مشاور خانواده تصریح کرد: گاهی یکی از والدین دیر از محل کار به خانه بازمیگردد و گاهی فضای کلی خانواده بهگونهای است که خواب شبانه نظم مشخصی ندارد. وقتی در سبک زندگی خانواده بینظمی در زمان خواب وجود داشته باشد، کودکان و نوجوانان نیز بهشدت از همین الگو تأثیر میپذیرند.
ترشح ملاتونین در بدن نوجوانان با تأخیر انجام میشود / استفاده از ابزارهای دیجیتال چه تاثیری بر کیفیت و زمان خواب دارد؟
دشتی با بیان اینکه در چنین شرایطی نمیتوان انتظار داشت فرزند خانواده مسیری متفاوت از فضای خانه را در پیش بگیرد و مستقل از الگوی رفتاری خانواده، برنامه خواب منظمی داشته باشد، ادامه داد: در کنار این موضوع، در دوران نوجوانی تغییرات زیستی و طبیعی بدن نیز نقش مهمی ایفا میکند.
وی گفت: در این سن، تغییراتی در چرخه خواب و بیداری بدن رخ میدهد و ترشح هورمون ملاتونین که در تنظیم خواب نقش دارد، با تأخیر انجام میشود و همین مسئله باعث میشود نوجوان بهطور طبیعی دیرتر احساس خوابآلودگی کند و تمایل بیشتری به بیدار ماندن در شب داشته باشد.
روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه در واقع بخشی از دیر خوابیدن نوجوانان ریشه زیستی دارد و نمیتوان آن را فقط به بینظمی یا عادت رفتاری نسبت داد، اضافه کرد: عامل مهم دیگری که امروز بسیار پررنگ شده، استفاده از ابزارهای دیجیتال مانند تلفن همراه، تبلت، لپتاپ و سایر صفحهنمایشها است و نور آبی ساطعشده از این وسایل، ترشح ملاتونین را به تعویق میاندازد و در نتیجه روند طبیعی خوابیدن را مختل میکند.
وضعیت روحی و روانی نوجوانان نیز نقش مهمی در کیفیت خواب ایفا میکند؛ اضطراب، فشارهای تحصیلی، تنشهای روزمره، دغدغههای فردی و تغییرات هیجانی میتواند ذهن نوجوان را درگیر نگه دارد و روند طبیعی خواب را با اختلال مواجه کند و به همین دلیل، تأکید میشود که در بررسی شببیداری نوجوانان، نباید تنها به ظاهر مسئله توجه کرد.
کارشناسان حوزه سلامت بر این باورند که خواب کافی و منظم، یکی از پایههای اصلی رشد سالم در نوجوانی است و کاهش کیفیت خواب یا بههم خوردن نظم آن، میتواند پیامدهایی مانند خستگی روزانه، کاهش تمرکز، افت عملکرد تحصیلی، بیقراری و اختلال در تنظیم هیجانات را به همراه داشته باشد، از همین رو توجه به الگوی خواب نوجوانان در سالهای اخیر بیش از گذشته مورد تأکید قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، بررسی علل شببیداری نوجوانان و شناخت عواملی که کیفیت خواب آنها را تحت تأثیر قرار میدهد، به یکی از موضوعات مهم در گفتوگوهای خانوادهها و متخصصان تبدیل شده است که برای تحلیل دقیق آن باید مجموعهای از عوامل زیستی، روانی و اجتماعی را همزمان در نظر گرفت، چراکه خواب مسئلهای چندبعدی است و نمیتوان آن را تنها از یک زاویه بررسی کرد.
نظر شما