به گزارش خبرگزاری ایمنا، طی سالهای اخیر، آموزش وارد مرحلهای تازه شده است که در آن کلاسها بر اساس شرایط، در بستر مجازی برگزار میشود و تعاملات سنتی میان معلم و دانشآموز شکل دیگری به خود گرفته است. این تحول اگرچه فرصتهایی مانند دسترسی منعطفتر به محتوا و استفاده گسترده از ابزارهای دیجیتال را فراهم کرده، اما در کنار خود چالشهایی جدی نیز به همراه داشته است.
در شرایط کنونی، هنوز تصمیمی برای حضوری شدن کلاسهای درس گرفته نشده است و شیوه برگزاری امتحانات همچنان دارای ابهام است و همین موضوع میتواند سردرگمی و اضطراب را در دانشآموزان افزایش دهد و این ابهام که آزمون حضوری برگزار میشود یا آنلاین، چه میزان سختی دارد و چه نوع مهارتهایی را میسنجد، ذهن نوجوانان را درگیر پرسشهای مکرر میکند.
وقتی چارچوب امتحان روشن نباشد، تمرکز اصلی ذهن از یادگیری به حدس زدن آینده منتقل میشود و همین انتقال زمینهساز استرس، بیقراری و کاهش بازدهی تحصیلی میشود، در چنین شرایطی، دانشآموز احساس میکند بخشی از کنترل شرایط را از دست میدهد و این احساس، فشار روانی را تشدید میکند.
آموزش مجازی گرچه امکانات متعددی را در اختیار دانشآموزان قرار میدهد، اما نظم، ساختار و فضای بازدارندهای که مدرسه حضوری ایجاد میکرد، کمتر در محیط خانه قابل بازسازی است و نبود حضور فیزیکی معلم، محدود بودن بازخورد چهرهبهچهره و فاصله گرفتن از جمع کلاسی، باعث میشود دانشآموز بیش از پیش برای مدیریت زمان و رفتار مطالعه خود مسئول باشد.
از دیدگاه روانشناسی، ابهام یکی از قویترین عوامل ایجاد اضطراب محسوب میشود، چراکه مغز انسان بهگونهای طراحی شده که در برابر ناشناختهها واکنش محافظتی نشان دهد و تلاش کند آینده را پیشبینیپذیر سازد، وقتی اطلاعات کافی در مورد امتحان وجود ندارد، ذهن وارد چرخهای از نگرانی و پیشبینیهای منفی میشود و چنین افکاری انرژی ذهنی را تحلیل میبرد و اعتمادبهنفس تحصیلی را تضعیف میکند و در نتیجه، نیاز به مداخلات روانی و تربیتی بیشتری احساس میشود.
آمادگی روانی دانشآموزان برای امتحانات در عصر آموزش مجازی / برانگیختگی و اضطراب به دلیل ابهام در شیوه برگزاری امتحانات امری طبیعی است
فاطمه رضازاده، روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه با اجرا شدن کلاسهای مجازی و نامشخص بودن شیوه برگزاری امتحانات، بسیاری از دانشآموزان دچار فشار روانی و سردرگمی شدهاند، به خبرنگار ایمنا میگوید: این ابهام طبیعی است، زیرا ذهن انسان در مواجهه با موقعیتهای مبهم دچار برانگیختگی و اضطراب میشود، بنابراین نخستین قدم در آمادگی برای امتحانات، پذیرفتن این احساسات بهعنوان واکنشهای طبیعی است.
وی با بیان اینکه برای کاهش این اضطراب، ایجاد یک چارچوب ثابت روزانه اهمیت زیادی دارد، میافزاید: ذهن دانشآموزان وقتی پیشبینیپذیری بیشتری داشته باشد، احساس امنیت بیشتری میکند و داشتن زمان مشخص برای مطالعه، استراحت، غذای سالم و خواب کافی میتواند نقش مهمی در تنظیم هیجانات ایفا و خودتنظیمی را تقویت کند.
روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه یکی از چالشهای اصلی آموزش مجازی کاهش تعامل واقعی با معلمان و همکلاسیها است، تصریح میکند: این کاهش ارتباط باعث میشود دانشآموزان درباره انتظارات و نحوه ارزیابی دچار ابهام شوند و گفتوگو با معلمان درباره نوع سوالات، سبک امتحان و ابزارهای موردنیاز، میتواند اطمینان خاطر بیشتری ایجاد و احتمال برداشتهای اشتباه را کمتر کند.
نتیجه امتحان بخشی از مسیر یادگیری است / چگونه دانشآموزان را برای امتحان آماده کنیم؟
رضازاده با بیان اینکه تمرینهای مدیریت استرس مانند تنفس عمیق، ریلکسیشن عضلانی یا حتی حرکات کوتاه ورزشی میتواند بهطور مستقیم سطح اضطراب را پایین بیاورد، ادامه میدهد: دانشآموزانی که روزانه چند دقیقه این تمرینها را انجام میدهند، در زمان امتحان تمرکز بالاتری دارند و کمتر دچار آشفتگی ذهنی میشوند.
وی میگوید: ابزارهای انگیزشی نیز نقش مهمی در حفظ انرژی روانی دارند و نوشتن اهداف کوتاهمدت، تقسیم درسها به بخشهای کوچک و پاداش دادن به خود پس از هر مرحله مطالعه، میتواند احساس پیشرفت ایجاد کند، احساس پیشرفت یکی از مؤثرترین عوامل برای مقابله با استرس امتحان است.
روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه باید به دانشآموزان یادآوری شود که نتیجه امتحان بخشی از مسیر یادگیری است، اضافه میکند: حتی اگر شیوه برگزاری امتحان تا لحظه آخر مشخص نباشد، داشتن آمادگی علمی و روانی، بیشترین سهم را در موفقیت دارد و تقویت انعطافپذیری ذهنی، پذیرش شرایط متغیر و تمرکز بر عملکرد فردی، میتواند بهترین سرمایه روانی برای عبور از این دوره باشد.
راهکارهای تربیتی برای مدیریت اضطراب امتحان / آموزش مهارت برنامهریزی منعطف از مهمترین رویکردهای تربیتی است
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی با اشاره به اینکه در شرایطی که کلاسها به شکل مجازی برگزار میشوند و هنوز مشخص نیست امتحانات حضوری خواهند بود یا آنلاین، برخی دانشآموزان با اضطراب و احساس بیثباتی روبهرو هستند، به خبرنگار ایمنا میگوید: این وضعیت از نظر تربیتی چالشی جدی محسوب میشود، زیرا نوجوانان نیازمند چارچوبهای مشخص برای برنامهریزی و احساس کنترل هستند و نبود این چارچوب باعث ایجاد نگرانی و کاهش تمرکز میشود.
وی با بیان اینکه یکی از رویکردهای مهم تربیتی، آموزش مهارت برنامهریزی انعطافپذیر است، میافزاید: دانشآموزان باید یاد بگیرند که برای شرایط مختلف آماده باشند و خود را تنها به یک سناریو محدود نکنند. برنامهای که قابلیت تطبیق با هر دو نوع امتحان را داشته باشد، علاوه بر کاهش استرس، حس توانمندی را در ذهن دانشآموز تقویت میکند.
روانشناس بالینی تصریح میکند: از سوی دیگر، نقش خانواده در آرامسازی فضای روانی خانه بسیار پررنگ است و والدین میتوانند با کاهش توقعات غیرضروری، فراهم کردن محیطی آرام و حمایت عاطفی مستمر، به دانشآموز کمک کنند تا فشار روانی خود را بهتر مدیریت کند و برخورد سازنده والدین با اشتباهات، یکی از عوامل مهم در تقویت اعتمادبهنفس تحصیلی است.
دانشآموزان میتوانند از مجازی بودن کلاسها به عنوان فرصت استفاده کنند / راهکارهای افزایش توانایی عملکرد مطلوب در امتحانات مجازی و حضوری
خدادادی با اشاره به اینکه در آموزش مجازی، مهارت مدیریت حواسپرتی از اهمیت بیشتری برخوردار است، ادامه میدهد: دانشآموزان باید یاد بگیرند چگونه زمان استفاده از تلفن همراه، شبکههای اجتماعی و بازیها را کنترل کنند و ایجاد محدوده مطالعه در خانه حتی اگر گوشه کوچکی از اتاق باشد، میتواند تمرکز ذهن را افزایش دهد و احساس نظم را در فضای مطالعه تقویت کند.
وی با بیان اینکه در بُعد روانی، روشن کردن افکار اضطرابآور و جایگزینی آنها با افکار واقعبینانه بسیار کمککننده است، میگوید: جملاتی مانند اگر نوع امتحان مشخص نیست، بد پیش میرود، باید با نگرشهای منطقیتر جایگزین شوند و مربیان و مشاوران مدرسه میتوانند با ارائه تمرینهای شناختی، به دانشآموزان کمک کنند تا چرخه افکار منفی را بشکنند.
روانشناس بالینی با بیان اینکه دانشآموزان میتوانند از مجازی بودن کلاسها به عنوان فرصت استفاده کنند، اضافه میکند: این دوره، فرصتی برای رشد مهارتهایی مانند سازگاری، مدیریت زمان و مسئولیتپذیری است و نگاه رشدمحور به امتحانات، چه حضوری باشند چه مجازی، فشار روانی را کاهش و توانایی عملکرد مطلوب در هر شرایط را افزایش میدهد.
شرایط جدید میتواند فرصتی ارزشمند برای رشد مهارتهای مهم زندگی نیز باشد؛ دانشآموزانی که میآموزند در شرایط نامطمئن همچنان ادامه دهند، برنامهریزی خود را تعدیل کنند و با تغییرات ناگهانی کنار بیایند، در واقع مهارت تابآوری و سازگاری را که از کلیدیترین مهارتهای عصر جدید است تمرین میکنند. مواجهه با این چالشها اگر با حمایت درست همراه شود، میتواند نگرشهای قویتری نسبت به تواناییهای شخصی ایجاد کند و دانشآموز را برای شرایط پیشبینیناپذیر آینده بهتر آماده سازد.
در این میان خانوادهها و مدرسه نقش بسیار پررنگی در تأمین آرامش روانی و جهتدهی تربیتی دانشآموزان دارند. والدین با ایجاد فضای آرام، کاهش فشارهای اضافی، تنظیم توقعات و ارائه حمایتهای عاطفی میتوانند بار زیادی از استرس امتحانات را از دوش فرزندان خود بردارند و معلمان نیز با اطلاعرسانی شفاف، تشویقهای اصولی، فراهم کردن فرصت طرح سوال و بیان نگرانیها و کمک به دانشآموز برای برنامهریزی میتوانند نقش مؤثری ایفا کنند و پیوند این دو نهاد، پشتوانه روانی قدرتمندی برای نوجوانان ایجاد میکند.
بازنگری در نگاه به امتحان نیز اهمیت زیادی دارد؛ در فضایی که نمره به هدف اصلی تبدیل شده باشد، هر تغییری در نحوه سنجش میتواند اضطراب را افزایش دهد، اما وقتی امتحان بهعنوان فرصت سنجش پیشرفت دیده شود، بار روانی آن کاهش مییابد و این تغییر نگرش میتواند کیفیت مطالعه، شیوه یادگیری و حتی اعتمادبهنفس دانشآموزان را بهبود ببخشد.
امتحان، چه آنلاین باشد چه حضوری، تنها یکی از مراحل رشد تحصیلی است و مهمترین عامل برای عبور آرام و موفق از دوره امتحانات، تقویت آمادگی علمی در کنار آمادگی روانی است، دانشآموزانی که مهارت مدیریت استرس، برنامهریزی، کنترل حواسپرتی و انعطافپذیری را در کنار یادگیری دروس تقویت میکنند، در هر نوع امتحانی عملکرد مناسبتری خواهند داشت و توجه به این مؤلفهها پیش از فرا رسیدن امتحانات ضروری است و میتواند زمینهساز تجربهای آرامتر و سازندهتر در این دوره حساس باشد.
نظر شما