به گزارش خبرگزاری ایمنا، در حالی که بیش از پنج دهه از شکلگیری نظام (پترو دلار) در اقتصاد جهانی میگذرد و دلار آمریکا همچنان ارز غالب در تجارت نفت و گاز است، فشار تحریمها، جنگهای ارزی و تغییر موازنه قدرت در آسیا و خاورمیانه، بحث ایجاد بدیلی بومی و منطقهای برای دلار را دوباره در فضای کارشناسی و رسانهای ایران زنده کرده است. یکی از ایدههای مطرح در این چارچوب، شکلدهی به سازوکاری موسوم به (پترو ریال) است؛ مفهومی که اگرچه هنوز عنوان رسمی در قوانین و اسناد بالادستی ندارد، اما در ادبیات بخشی از متخصصان انرژی و اقتصاد بینالملل بهعنوان ابزار مالی-انرژی ایران برای مقابله با هژمونی پترو دلار شناخته میشود.
بهگزارش رسانههای اقتصادی داخلی، از «دنیای اقتصاد» تا تحلیلهای منتشر شده در خبرگزاریهای رسمی کشور، چشمانداز آینده بازار انرژی جهان به سمت چندقطبی شدن و تنوع ارزی در حال حرکت است. افزایش سهم یوآن چین، گسترش پیمانهای پولی دوجانبه میان کشورهای منطقه، رشد تجارت تهاتری و توسعه سازوکارهای مالی خارج از حوزه دلار از جمله در بستر بورس انرژی ایران و توافقات ارزی با کشورهای همسایه نشان میدهد که بستر فکری و عملی برای طرح ایدههایی همچون (پترو ریال) در حال شکلگیری است.
در سادهترین تعریف، پترو ریال به معنای گسترش نقش ریال مستقیم یا غیرمستقیم در زنجیره ارزش نفت و گاز ایران است؛ از نحوه قیمتگذاری و تسویه حساب قراردادهای انرژی، تا طراحی ابزارهای مالی مبتنی بر نفت (اوراق، صندوقها، پیمانهای بلندمدت) و حتی ایجاد پیوند میان درآمدهای نفتی و بازار سرمایه داخلی. در این چارچوب، ایران میکوشد با تکیه بر مزیتهای انرژی (نفت، گاز، پتروشیمی) و شبکه رو به گسترش همکاری با همسایگان و شرکای شرقی، بخشی از مبادلات خود را از سیطره دلار خارج کرده و به سمت ریال، ارزهای محلی یا سبدی از ارزها و کالاها حرکت دهد.
کارشناسان اقتصادی تاکید میکنند که نبرد اصلی میان (پترو ریال) و (پترو دلار) نه یک اختلاف ارزی، بلکه تقابل دو مدل حکمرانی مالی بر بازار انرژی است؛ مدلی که در آن آمریکا با اتکا به دلار، شبکه بانکی و ابزارهای تحریم، بخش بزرگی از مبادلات نفتی جهان را تحت نفوذ خود نگه داشته است و مدلی که ایران و برخی قدرتهای نوظهور منطقهای، در جستوجوی جایگزینها و میانبُرهایی برای دور زدن همین ساختار هستند. از این منظر، توسعه بورس انرژی ایران، استفاده از قراردادهای بلندمدت نفتی با تسویه غیر دلاری، گسترش همکاریهای انرژی در چارچوب سازمان همکاری شانگهای و بریکس، و طراحی ابزارهای نوین تأمین مالی مبتنی بر نفت، همگی میتوانند قطعات پازل شکلگیری یک معماری ابتدایی پترو ریال را تشکیل دهند.
در عین حال، موانع و چالشها کم نیستند. از بیثباتی مزمن ارزش ریال و محدودیتهای زیرساخت بانکی بینالمللی ایران گرفته تا نیاز به اعتمادسازی اقتصادی و حقوقی میان شرکای تجاری، همگی نشان میدهد که راه «پترو ریال» برای تبدیل شدن به یک بدیل واقعی در برابر(پترو دلار)، راهی بلند و نیازمند تصمیمات هماهنگ سیاستی، پولی، بانکی و انرژی است. با این حال، بسیاری از تحلیلگران داخلی معتقدند که صرفِ آغاز این مسیر بهویژه در قالب پیمانهای پولی دوجانبه، استفاده از بورس انرژی برای معاملات صادراتی و پیوند دادن زنجیره نفت، گاز و پتروشیمی با بازار سرمایه میتواند در کاهش آسیبپذیری اقتصاد ایران در برابر نوسانات و تحریمهای دلاری نقشآفرین باشد.
پترو ریال، رمز استقلال اقتصادی کشور
رسول بخشی دستجردی ،نماینده مردم اصفهان در مجلس و عضو کمسیون اقتصادی مجلس در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به شعار سال اظهار کرد: شعار سال ۱۴۰۵ از سوی مقام معظم رهبری (حفظه الله )اقتصاد مقاومتی در سایه امنیت ملی و وحدت ملی تعیین شده است. اقتصاد مقاومتی بهمعنای اقتصادی است که در برابر ضربات و شوکهای دشمن مقاومت داشته باشد؛ یعنی اقتصادی که بتواند در برابر فشارها و تلاشها برای شکستن آن ایستادگی کند.
وی افزود: جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل یک جنگ نظامی نیست؛ بلکه نبردی همهجانبه در ابعاد مختلف است، نزاعی ایدئولوژیک و فراگیر است و نمیتوان در میدان نظامی با آنها درگیر بود اما در عرصههای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بر اساس روشها و نقشههای خودشان عمل کرد. این همان نکتهای است که موجب میشود در حوزه اقتصاد با مشکلاتی چون تورم، رکود و تنگی معیشت مردم روبهرو شویم؛ زیرا بهجای عمل بر پایه برنامه و نقشهای ملی، بر اساس فرمولهایی عمل میکنیم که دشمن طراحی کرده است.
عضو کمسیون مجلس تصریح کرد: کشوری با وسعت زیاد، تاریخ کهنِ ششهزارساله، و دارایی ۸ درصد از منابع شناختهشدهٔ جهان و شامل نفت، گاز، اورانیوم، آهن، مس و بسیاری منابع دیگر نباید در شرایط دشوار اقتصادی قرار گیرد، اما چون طبق مدلها و نظامهایی که دشمنان برای اقتصاد جهانی نوشتهاند عمل میکنیم، نظم اقتصادی ما بههم میریزد؛ همانگونه که آنان بارها و بارها چنین نظمی را در کشورهای مختلف مختل کردهاند.
بخشی ادامه داد: برای دستیابی به استقلال اقتصادی واقعی و مقاومت در برابر دسیسهها و شوکهای اقتصادی دشمن، نخست باید الگوی اقتصادی آمریکا برای راهبری اقتصاد بینالملل را بشناسیم و سپس الگوی مقاومتی خود را طراحی و اجرا کنیم. اگر الگوی دشمن را نشناسیم، بیتردید سیاستهایی در پیش خواهیم گرفت که ما را دوباره در دام همان نظام اقتصادی گرفتار میکند.
وی عنوان کرد: بر اساس شعار سال، پشتوانهٔ اقتصاد مقاومتی در «امنیت ملی و وحدت ملی» شکل میگیرد. در واقع، قدرت دفاعی در عرصه نظامی میتواند پشتوانهٔ اقتصاد مقاومتی باشد و همانطور که امروز با لطف خداوند متعال در عرصه دفاعی بدرخشیدهایم، باید در اقتصاد نیز چنین کنیم و در این زمینه، تنگهٔ هرمز نمونهای بسیار مهم است. این تنگهٔ استراتژیک در اختیار ماست و میتواند در آیندهٔ اقتصاد منطقهای و جهانی نقش محوری داشته باشد و پس از جنگ، تنگهٔ هرمز دیگر به حالت سابق بازنخواهد گشت و لازم است رژیم حقوقی جدیدی برای آن تعریف شود. برخی پیشنهاد دادهاند از کشتیهایی که از آن عبور میکنند، عوارض دریافت شود؛ اما نکتهٔ مهم این است که اگر این عوارض بر پایهٔ «دلار» دریافت شود، دوباره در پازل دشمن قرار میگیریم و وابستگی ما به نظام مالی آنان حفظ میشود.
نماینده مجلس با اشاره به ساخت رژیم اقتصادی بینالمللی تاکید کرد: برای رهایی از این وابستگی، باید تقاضا برای دلار را کاهش دهیم و نیاز اقتصادمان به آن را کم کنیم و برخی پیشنهاد میکنند از (یوان چین) استفاده شود، ولی یوان نیز در نهایت بخشی از همان نظام جهانی مبتنی بر دلار است و در خدمت ساختار اقتصادی آمریکا قرار دارد. بنابراین، هرگونه دریافت بر پایه پول بیگانه ما را در همان بازی حفظ میکند.
بخشی ادامه داد: راه درست آن است که رژیم حقوقی تنگهٔ هرمز بر پایه (ریال ایران) تعریف شود. به این معنا که عوارض عبور و مرور کشتیها بر اساس ریال دریافت گردد؛ یا بهصورت فیزیکی، یا واریز به حسابهای بانکی ایران. بخش دوم آن نیز مربوط به کشورهایی است که حق عبور از تنگه را دارند؛ این کشورها باید محمولههایی را که جابهجا میکنند، ارزشگذاری و خرید و فروش آن را ـحتی اگر در درصدی کوچک، مثلاً پنج یا ده درصد بر اساس ریال انجام دهند.بهعنوان نمونه، اگر فرانسه بخواهد از قطر نفت خریداری کند، باید درصدی از بهای آن را به ریال پرداخت کند.
وی بیان کرد: فرانسه برای تهیه ریال ناچار خواهد بود از ایران وارد معامله شود تا از این طریق ریال به دست بیاورد؛ و این فرایندموجب رونق تولید و صادرات ایران میشود. به همین ترتیب، قطر و سایر کشورهایی که با ریال معامله میکنند، نیازمند ارتباط اقتصادی مستقیم با ایران خواهند شد و به این ترتیب، میتوانیم از نظم جهانی مبتنی بر (پترو دلار) رها شویم و بهسوی نظمی مبتنی بر (پترو ریال) یا (هرمز ریال) حرکت کنیم. هر نوع پولی غیر از ریال بدان معناست که همچنان در پازل اقتصاد آمریکا بازی میکنیم. بنابراین، اگر بتوانیم ارزش محمولههای تجاری را بر پایه ریال تعیین کنیم، میتوانیم به استقلال مالی واقعی دست یابیم.
نمایند مجلس اضافه کرد: همانطور که با موشکهای خود پایگاههای آمریکا را هدف قرار دادیم، باید با ریال ایران به دلار آمریکا حمله کنیم؛ این نبرد اقتصادی میتواند بهاندازهٔ یک نبرد نظامی تعیینکننده و سرنوشتساز باشد. انتظار میرود اصحاب رسانه به این نکتهٔ مهم بپردازند و در تقویت گفتمان اقتصاد مقاومتی مبتنی بر ریال نقش ایفا کنند.
به گزارش ایمنا، در شرایطی که نظام اقتصادی بینالمللی همچنان تحت سلطه «پترو دلار» قرار دارد و دلار آمریکا ارز غالب در تجارت انرژی جهان است، ایران با اتکا به شعار سال ۱۴۰۵ مبنی بر «اقتصاد مقاومتی در سایه امنیت ملی و وحدت ملی»، در پی تدوین و اجرای استراتژیهای نوینی برای مقابله با فشارهای اقتصادی و دستیابی به استقلال مالی است. ایده «پترو ریال» به عنوان یکی از این استراتژیهای کلیدی مطرح شده که هدف آن، گسترش نقش ریال ایران در زنجیره ارزش نفت و گاز کشور و در نهایت، کاهش وابستگی به دلار در مبادلات منطقهای و جهانی است.
نزاع کنونی ایران با قدرتهای جهانی، صرفاً نظامی نبوده، بلکه نبردی همهجانبه اقتصادی، فرهنگی و سیاسی است. ایران با دارا بودن منابع عظیم انرژی و معدنی، نباید با مشکلات اقتصادی چون تورم و رکود روبه رو باشد؛ اما عمل بر اساس الگوهای اقتصادی طراحی شده توسط دشمنان، این نظم اقتصادی را مختل میکند. بنابراین، شناخت الگوی اقتصادی آمریکا و طراحی الگوی مقاومتی ملی، اولین گام برای دستیابی به استقلال اقتصادی واقعی است.در این راستا، تنگه هرمز به عنوان یک گلوگاه استراتژیک، پتانسیل بالایی برای پیادهسازی این ایده دارد. پیشنهاد دریافت عوارض عبور از کشتیها بر پایه «ریال ایران» به جای دلار، یک راهکار عملی برای کاهش تقاضا برای دلار و تقویت ریال است. همچنین، تشویق کشورهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند (همچون فرانسه یا قطر) به پرداخت درصدی از بهای محمولههای تجاری خود به ریال، میتواند منجر به رونق تولید و صادرات ایران و ایجاد ارتباط اقتصادی مستقیم با کشورهایی شود که نیازمند ریال خواهند بود. این فرایند، ایران را از «نظم جهانی مبتنی بر پترو دلار» رها کرده و به سمت «نظمی مبتنی بر پترو ریال» یا «هرمز ریال» سوق میدهد.
نظر شما