به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، صحرای بزرگ آفریقا، یکی از سختترین اقلیمهای جهان، طی سالهای اخیر محل آزمون ایدههای انسانی برای مهار بیابانزایی بوده است. طرحهای گسترده همچون ایجاد «دیوار سبز» و انتقال میلیونها زنبور عسل برای گردهافشانی و احیای حیات، نشاندهنده تلاشهای بلندپروازانه بودهاند، اما گرمای شدید و خاک تخریبشده بسیاری از این اقدامات زیستی را ناکام گذاشت. دمای سطح شن گاهی از ۵۰ درجه سانتیگراد فراتر میرود و موم کندوها ذوب و ساختار داخلی آنها فرو میریزد، نهالها نیز بهدلیل پوسته سخت خاک و نبود امکان نفوذ آب زود میمیرند. این تجربه نشان داد افزودن عناصر زیستی بدون اصلاح خاک کارایی ندارد.
راهکار موفق اما ساده و مؤثر، حفر گودالهای هلالیشکل موسوم به «نیمماه demi-lune» است. این حوضچههای کمعمق که ۲ تا ۴ متر عرض و چند ده سانتیمتر عمق دارند، دهانهشان رو به بالادست حفر میشود تا رواناب باران در آن جمع شود. این فرورفتگیها موجب شکستن پوسته خاک، کاهش سرعت جریان آب و افزایش نفوذ آن میشوند و اغلب با افزودن کود دامی یا کمپوست، خاک تقویت میشود. اندازهگیریها نشان داده است دمای خاک داخل نیمماهها چند درجه کمتر از شنهای اطراف است و تبخیر آب کاهش پیدا میکند، شرایطی که رشد پوشش گیاهی مقاوم، حشرات، پرندگان و درنهایت درختان بومی را تسهیل میکند.
نهادهای بینالمللی نیز این روش را توصیه کردهاند؛ سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد آن را روشی سریع و کمهزینه برای بهبود مراتع در مناطق نیمهخشک معرفی کرده و کنوانسیون مقابله با بیابانزایی سازمان ملل از جمله اقدامات پیشنهادی برای احیای خاکهای پوستهبسته دانسته است. بیش از ۶۰ درصد اراضی کشاورزی در جنوب صحرای آفریقا تخریب شده است که کاهش عملکرد محصولات و آسیبپذیری جوامع محلی در برابر خشکسالی را بهدنبال دارد.
شواهد میدانی از بورکینافاسو، نیجر و مالی نشان میدهد نیمماهها نفوذ آب را تا ۷۰ درصد افزایش و فرسایش خاک را بیش از نصف کاهش میدهند. مطالعهای در شمال نیجریه در سال ۲۰۲۵ نشان داد زمینهایی که به نیمماههای چهارمتری مجهز شده بودند، پس از بارندگی رطوبت خاک و پوشش گیاهی قابلتوجهی پیدا کردند. پژوهشگران این روش را رویکردی عملی و قابلانطباق برای جوامع محلی و احیای زمینهای خشک معرفی و بر لزوم گنجاندن آن در سیاستهای ملی مدیریت زمین و اقلیم تأکید کردهاند.
این تجربه بخشی از تلاشهای بزرگتر جهانی همچون پروژه دیوار سبز بزرگ آفریقاست که هدف آن احیای اراضی تخریبشده و افزایش تابآوری جوامع در برابر تغییرات اقلیمی است. درس اصلی صحرای بزرگ آفریقا این است که پیش از افزودن زنبورها، درختان یا هر شکل دیگری از زیست، باید رابطه آب و خاک را ترمیم کرد تا امکان بازگشت حیات فراهم شود.
نظر شما