به گزارش خبرگزاری ایمنا، تربیت یکی از ستونهای اصلی شکلگیری شخصیت و رفتار انسانی است و نقش آن فراتر از آموزش علمی صرف است، این فرایند از دوران کودکی آغاز میشود و تا بزرگسالی ادامه دارد و هدف آن ایجاد توازنی میان عقل، اخلاق، احساس و عمل انسان است. بدون تربیت، آموزش علمی تنها موجب کسب اطلاعات میشود و تضمینی برای رفتار مسئولانه یا رشد اجتماعی فرد فراهم نمیکند و تربیت، در واقع زیربنای رشد پایدار و توسعه شخصیتی انسان است و بدون آن، استعدادهای فرد به شکل کامل شکوفا نخواهند شد.
امور تربیتی، علاوه بر تأمین رشد فردی، به توسعه مهارتهای اجتماعی و تقویت توانایی تعامل با دیگران نیز میپردازد و فردی که تحت تربیت صحیح قرار گرفته باشد، میتواند روابط خود را به شکل مؤثر مدیریت کند، در جمع همکاری و همفکری داشته باشد، نقش خود در جامعه را بشناسد و مسئولیتهای اجتماعی را به خوبی بپذیرد. این مهارتها نه تنها به موفقیت فردی کمک میکنند، بلکه پایههای انسجام اجتماعی و رفتارهای اخلاقی در جامعه را نیز تقویت میکنند و باعث میشوند فرد بتواند در محیطهای مختلف تصمیمات درست و متوازن اتخاذ کند.
یکی از منابع الهامبخش در شکلدهی اصول تربیتی، آموزههای فرهنگی و دینی است؛ آموزههای اسلامی، به عنوان یکی از بهترین این منابع، میتوانند چارچوبی برای ارزشهای اخلاقی و انسانی ارائه دهند. مفاهیمی مانند صداقت، عدالت، همدلی، مسئولیتپذیری و احترام به کرامت دیگران، از جمله اصولی هستند که میتوانند مسیر تربیت را هموار کنند. در این رویکرد، تربیت نه به معنی محدود کردن فرد یا تحمیل رفتار، بلکه به عنوان راهنمایی برای رشد ظرفیتهای درونی و تعالی شخصی انسان تلقی میشود.
تربیت مؤثر نیازمند محیطی سالم، امن و همراه با الگوهای رفتاری مناسب است و کودکان و نوجوانان بیشتر از طریق مشاهده رفتار بزرگسالان و مربیان خود میآموزند تا با شنیدن توصیهها و دستورها، بنابراین هماهنگی میان گفتار و عمل والدین و مربیان و ایجاد فضایی امن برای تجربه، آزمایش و یادگیری، از شرایط ضروری اثربخشی تربیت محسوب میشود. محیطی که امکان بروز خلاقیت، پرسشگری و تجربه مسئولیت را فراهم کند، بیشترین تأثیر را بر شکلگیری شخصیت پایدار و متعادل دارد.
تربیت فرایندی تدریجی و مستمر است که از سالهای نخست زندگی آغاز میشود و تکامل مییابد / توجه به آموزههای اسلامی به عنوان ارزشهای بنیادین در فرایند تربیت
مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه امور تربیتی به معنای مجموعهای از تلاشهای آگاهانه و هدفمند برای پرورش ابعاد مختلف شخصیت انسان است، به خبرنگار ایمنا میگوید: این تلاش فراتر از انتقال دانش عمل میکند و به شکلگیری هویت، اخلاق، مسئولیتپذیری و مهارتهای اجتماعی میپردازد. تربیت در این معنا، فرایندی تدریجی و مستمر است که از سالهای نخست زندگی آغاز میشود و در تعامل با خانواده، مدرسه و محیط اجتماعی تکامل مییابد.
وی با بیان اینکه در این چارچوب، تربیت تنها به آموزش قواعد رفتاری محدود نیست، بلکه به رشد درونی فرد توجه دارد، میافزاید: اینکه انسان بتواند درست بیندیشد، انتخاب آگاهانه داشته باشد و در برابر پیامدهای رفتار خود مسئول باشد، مورد توجه قرار میگیرد و هدف نهایی، پرورش شخصیتی متعادل است که میان عقلانیت، احساس و عمل هماهنگی برقرار و در روابط فردی و اجتماعی خود سنجیده رفتار کند.
روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه آموزههای اسلامی میتوانند الهامبخش این اصول تربیتی باشند، تصریح میکند: مفاهیمی مانند صداقت، عدالت، احترام به کرامت انسان، خودکنترلی و توجه به مسئولیت اجتماعی، در متون و سنت اسلامی مورد تأکید قرار گرفته و قابلیت آن را دارند که به عنوان ارزشهای بنیادین در فرایند تربیت مورد توجه قرار گیرند و در این نگاه، تربیت بیش از اینکه تحمیل بیرونی باشد، به بیدار کردن ظرفیتهای درونی انسان مربوط میشود.
هماهنگی میان گفتار و کردار مربیان و والدین، شرط اساسی اثربخشی تربیت است / امور تربیتی عرصهای است که به پرورش انسان آگاه، اخلاقمدار و توانمند میانجامد
سلیمی با بیان اینکه یکی از ویژگیهای مهم تربیت الهامگرفته از این آموزهها، توجه به بعد اخلاقی در کنار رشد فکری است، ادامه میدهد: دانایی زمانی ارزشمند تلقی میشود که به رفتار درست و مفید برای فرد و جامعه منجر شود و به همین دلیل، تقویت وجدان اخلاقی، مهارت همدلی و توانایی تشخیص درست از نادرست جایگاه ویژهای در فرایند تربیتی دارد.
وی با بیان اینکه در چنین رویکردی، نقش الگو بسیار پررنگ است، میگوید: کودکان و نوجوانان بیش از هر چیز از رفتار اطرافیان میآموزند، بنابراین هماهنگی میان گفتار و کردار مربیان و والدین، شرط اساسی اثربخشی تربیت است و محیط سالم، گفتوگوی محترمانه و فرصت تجربهکردن مسئولیت، زمینهساز رشد پایدار شخصیت خواهد بود.
روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه در مجموع، امور تربیتی عرصهای است که به پرورش انسان آگاه، اخلاقمدار و توانمند میانجامد، اضافه میکند: بهرهگیری متعادل از تجربههای علمی روز و الهام از آموزههای فرهنگی و دینی، از جمله تعالیم اسلامی، میتواند به شکلگیری الگویی جامع از تربیت کمک کند که هم پاسخگوی نیازهای زمانه باشد و هم ریشه در ارزشهای ماندگار انسانی داشته باشد.
ارزشهای فرهنگی و دینی و آموزههای اسلامی، میتواند در شکلدهی اصول تربیتی الهامبخش باشد / تربیت به معنای هدایت فرد برای شکوفایی ظرفیتهای درونی است
زهره سادات کاظمی، روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه امور تربیتی، فرایندی هدفمند برای پرورش همهجانبه فرد است که نه تنها به تواناییهای ذهنی و علمی توجه دارد، بلکه جنبههای اخلاقی، اجتماعی و عاطفی انسان را نیز در بر میگیرد، به خبرنگار ایمنا میگوید: این رویکرد بر این اصل استوار است که تعلیم بدون تربیت، رشد کامل انسان را تضمین نمیکند و برای ایجاد شخصیت متعادل و مسئول، هر دو بعد باید با هم پیوند داشته باشند.
وی با بیان اینکه یکی از جنبههای کلیدی امور تربیتی، پرورش مهارتهای زندگی است، میافزاید: توانایی مدیریت هیجانات، تصمیمگیری مسئولانه، برقراری ارتباط مؤثر با دیگران و حل مسئله از مهارتهایی هستند که نقش مهمی در موفقیت فردی و اجتماعی دارند. این مهارتها با تمرین و تجربه در محیط مدرسه، خانه و جامعه شکل میگیرند و تربیت را به فرایندی عملی و کاربردی تبدیل میکنند.
روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه ارزشهای فرهنگی و دینی و آموزههای اسلامی، میتوانند در شکلدهی اصول تربیتی الهامبخش باشند، تصریح میکند: ویژگیهایی مانند صداقت، همدلی، مسئولیتپذیری و رعایت عدالت، همواره به عنوان شاخصهای رشد انسانی مطرح شده است و میتوانند چارچوبی اخلاقی برای برنامههای تربیتی ارائه دهند. در این نگاه، تربیت نه به معنی محدود کردن فرد، بلکه هدایت او برای شکوفایی ظرفیتهای درونی است.
یکی از ابعاد امور تربیتی، پرورش هویت اجتماعی و فرهنگ مشارکت است / تربیت جامع تلفیقی از رشد علمی، اخلاقی، اجتماعی و شخصیتی است
کاظمی با اشاره به اینکه تربیت مؤثر نیازمند محیطی سالم و همراه با الگوهای رفتاری مناسب است، ادامه میدهد: رفتار مربیان، والدین و اطرافیان، بیش از آموزشهای کلامی، بر شکلگیری شخصیت کودکان و نوجوانان اثرگذار است و هماهنگی میان گفتار و عمل مربیان، ایجاد فضایی امن برای تجربه و یادگیری و تشویق به خودآگاهی، از عناصر حیاتی در این فرایند محسوب میشود.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از ابعاد امور تربیتی، پرورش هویت اجتماعی و فرهنگ مشارکت است، میگوید: دانشآموزان با فعالیتهای گروهی، پروژههای مشارکتی و تجربه مسئولیتهای کوچک در مدرسه، میآموزند که نقش و تأثیر خود در جامعه را درک کنند و برای آن احساس مسئولیت داشته باشند و این تجربهها زمینهساز رشد همدلی، همکاری و احترام به حقوق دیگران است.
روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه تربیت جامع تلفیقی است از رشد علمی، اخلاقی، اجتماعی و شخصیتی که به انسان امکان میدهد در مواجهه با چالشهای زندگی، تصمیمات آگاهانه و مسئولانه بگیرد، اضافه میکند: بهرهگیری متوازن از دستاوردهای علمی مدرن همراه با ارزشها و آموزههای اخلاقی و الهامبخش، از جمله آموزههای اسلامی، میتواند به شکلگیری نسلی توانمند، متعادل و با هویت انسانی غنی کمک کند.
یکی از ابعاد مهم امور تربیتی، پرورش مهارتهای زندگی و توانمندیهای فردی است و مهارتهایی مانند مدیریت هیجانات، حل مسئله، تصمیمگیری آگاهانه، تفکر انتقادی و توانایی برنامهریزی، برای زندگی روزمره و مواجهه با چالشها حیاتی هستند. این مهارتها به فرد کمک میکنند تا نه تنها در مسیر شخصی و تحصیلی موفق عمل کند، بلکه رفتار مسئولانه و اثرگذار اجتماعی داشته باشد و بتواند نقش مؤثر خود را در جمع و جامعه ایفا کند.
پرورش هویت اخلاقی و اجتماعی نیز یکی از اهداف کلیدی امور تربیتی است؛ دانشآموزان با شرکت در فعالیتهای گروهی، پروژههای مشارکتی و تجربه مسئولیتهای کوچک در محیط مدرسه یا جامعه، میآموزند که رفتارشان بر دیگران تأثیر میگذارد و احترام به حقوق دیگران و همکاری جمعی بخشی از زندگی اجتماعی است. این تجربهها پایههای همدلی، همکاری، احترام و مسئولیتپذیری را در آنان تقویت میکند و زمینهساز رشد اجتماعی و اخلاقی پایدار میشود.
فرایند تربیت علاوه بر رشد اخلاقی و اجتماعی، به شناخت خود و پرورش خودآگاهی نیز توجه دارد و آگاهی از تواناییها، استعدادها، نقاط ضعف و علاقهمندیها، فرد را قادر میسازد تا تصمیمات آگاهانه و سنجیده بگیرد و مسیر توسعه شخصی و حرفهای خود را با موفقیت دنبال کند. تربیت جامع، با ایجاد تعادل میان رشد فردی و اجتماعی، زمینه را برای دستیابی به زندگی متعادل و هدفمند فراهم میکند.
تربیت هدفمند و اثربخش تلفیقی از رشد علمی، اخلاقی، اجتماعی و شخصیتی است که انسان را برای زندگی مسئولانه و متعادل آماده میکند و بهرهگیری متوازن از دستاوردهای علمی مدرن همراه با الهام از ارزشها و آموزههای فرهنگی و دینی، از جمله آموزههای اسلامی، میتواند به شکلگیری نسلی خودآگاه، توانمند و با هویت انسانی غنی کمک کند که توانایی مقابله با چالشهای فردی و اجتماعی را دارد و میتواند در مسیر توسعه جامعه نقشی فعال و مثبت ایفا کند.
نظر شما