به گزارش خبرگزاری ایمنا، ماه مبارک رمضان را میتوان فرصتی برای رشد چندبُعدی دانست و در این ماه، انسان به طور همزمان در ساحت جسم، روان، رفتار و روابط اجتماعی درگیر یک فرایند اصلاح و تقویت میشود. ویژگی ممتاز ماه مبارک رمضان در این است که تغییر را به شکل تدریجی و منظم وارد زندگی میکند و همین استمرار امکان شکلگیری بینشهای تازه و تثبیت رفتارهای تازه را فراهم میآورد و آن را به یک بستر واقعی برای تحول درونی تبدیل میکند.
از منظر روانشناسی، هرگاه الگوهای عادی زندگی دچار تغییر آگاهانه شوند، سطح هوشیاری فرد افزایش مییابد و ماه مبارک رمضان چنین تغییری را ایجاد میکند؛ ساعت خواب، زمان غذا، شیوه گذران اوقات فراغت و حتی نوع تعاملات اجتماعی متفاوت میشود و این جابهجایی در روال معمول، ذهن را از حالت خودکار خارج میکند و فرد را نسبت به رفتارها و انتخابهای خود حساستر میسازد. افزایش خودآگاهی که یکی از پایههای سلامت روان است، در چنین شرایطی تقویت میشود و زمینه را برای اصلاح عادتهای ناسالم فراهم میکند.
یکی از مهمترین فواید روانی ماه مبارک رمضان، تقویت احساس کنترل درونی و خودکارآمدی است؛ فرد هر روز با وجود میل طبیعی به خوردن یا انجام برخی رفتارهای معمول، تصمیم میگیرد که آن را به تعویق بیندازد که این تمرین مستمر خویشتنداری، پیام مهمی به ذهن میدهد مبنی بر اینکه من بر رفتار خود تسلط دارم و چنین باوری، اضطراب را کاهش میدهد، اعتماد به نفس را افزایش میدهد و در موقعیتهای دشوار زندگی به کمک فرد میآید. انسان وقتی تجربه مدیریت خود را داشته باشد، در برابر فشارهای بیرونی نیز مقاومتر عمل میکند.
در حوزه هیجانی، ماه مبارک رمضان فرصتی برای پالایش و تنظیم احساسات فراهم میآورد و تغییرات جسمی ممکن است حساسیت عاطفی را افزایش دهد، اما همین امر اگر با آگاهی همراه باشد، به تمرینی جدی برای صبر و بردباری تبدیل میشود. فرد یاد میگیرد که میان احساس و واکنش فاصله بیندازد، خشم را مهار کند و در شرایط تنشزا پاسخ سنجیدهتری بدهد و این مهارت تنظیم هیجان، نه تنها به بهبود روابط فردی کمک میکند، بلکه از فرسودگی روانی نیز پیشگیری میکند.
ماه مبارک رمضان و روزهداری؛ وقفهای آگاهانه برای بازنگری در اهداف، اولویتها و سبک زندگی
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی با بیان اینکه ماه مبارک رمضان را میشود ماه بازتنظیمی انسان دانست، به خبرنگار ایمنا میگوید: ایام ماه مبارک رمضان زندگی عادی و پرسرعت را برای مدتی از حالت خودکار خارج میکند، در واقع در طول سال بسیاری از رفتارها از روی عادت پیش میرود، اما روزهداری وقفهای آگاهانه ایجاد میکند که افراد را وادار میکند دوباره به انتخابهای خود نگاه کنند و این مکث فرصتی برای تنظیم دوباره اهداف، اولویتها و حتی سبک زندگی است.
وی با بیان اینکه نخستین لایه بازتنظیم، جسم است، میافزاید: تغییر در الگوی خوردن و خواب، بدن را از چرخه یکنواخت خارج میکند و توجه انسان را به رابطه با نیازهای زیستی جلب میکند. وقتی خوردن از یک رفتار ناخودآگاه به یک عمل زمانمند و هدفمند تبدیل میشود، انسان درمییابد که بسیاری از آنچه نیاز فوری تصور میکرده، در واقع عادت بوده است و این آگاهی، مقدمه مدیریت بهتر خواستهها است.
روانشناس بالینی با بیان اینکه لایه دوم، بازتنظیم هیجانی است، تصریح میکند: در ماه مبارک رمضان، گرسنگی و خستگی میتواند آستانه تحمل را پایین بیاورد و همین موضوع فرصتی طلایی برای تمرین صبر، کنترل خشم و مهار واکنشهای آنی فراهم میکند. فرد میآموزد میان احساس و عمل فاصله بیندازد و پیش از پاسخ دادن، مکث کند و این مهارت، پایه بلوغ روانی و ارتباط سالم با دیگران است.
ماه مبارک رمضان عرصه بازتنظیم اراده و هویت است / بازسازی پیوندهای انسانی در ایام ماه مبارک رمضان
خدادادی با بیان اینکه سومین سطح، بازتنظیم توجه و ذهن است و کاهش برخی لذتهای روزمره و تغییر ریتم زندگی، فضا را برای خلوت درونی بیشتر فراهم میکند، ادامه میدهد: در ماه مبارک رمضان، انسان فرصت مییابد از هیاهوی بیرونی فاصله بگیرد و با پرسشهای اساسیتری درباره هدف، معنا و مسیر زندگی روبهرو شود و این بازگشت به درون، نوعی نظمبخشی دوباره به ذهن و ارزشها است.
وی با بیان اینکه چهارمین بعد، بازتنظیم روابط اجتماعی است و تجربه محدودیت و گرسنگی، درک عمیقتری از شرایط دیگران ایجاد میکند و حس همدلی را تقویت میسازد، میگوید: در ماه مبارک رمضان، کمک به نیازمندان و مشارکت در کارهای جمعی، از یک رفتار مناسبتی فراتر میرود و به بازسازی پیوندهای انسانی تبدیل میشود و جامعه نیز همزمان با فرد، نوعی همگرایی اخلاقی را تجربه میکند.
روانشناس بالینی با بیان اینکه ماه مبارک رمضان عرصه بازتنظیم اراده و هویت است، اضافه میکند: فرد هر روز با انتخاب آگاهانه خود روزه میگیرد و این تکرار تصمیم، حس توانمندی و خودکنترلی را تقویت میکند و نتیجه این فرایند، انسانی است که نه اسیر عادتها است و نه محکوم هیجانهای لحظهای، بلکه فردی آگاهتر، مهارشدهتر و هدفمندتر است که پس از این ایام، میتواند سبک زندگی تازهای را با ثبات بیشتری ادامه دهد.
تجربه لمس صبر، مسئولیتپذیری و همدلی در ماه مبارک رمضان / ماه مبارک رمضان بستری برای تقویت هویت جمعی است
زهره سادات کاظمی، روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه ماه مبارک رمضان در تربیت، موقعیت آموزشی زنده است، به خبرنگار ایمنا میگوید: بسیاری از مفاهیم اخلاقی در طول سال به صورت نظری گفته میشوند، اما در این ماه به تجربه عینی تبدیل میشوند و کودک، نوجوان یا حتی بزرگسال، مفاهیمی مانند صبر، مسئولیتپذیری و همدلی را لمس میکند و همین تجربهمحور بودن، قدرت تربیتی این ماه مبارک را چند برابر میکند.
وی با بیان اینکه در ماه مبارک رمضان، تربیت از اجبار به درونیسازی حرکت میکند، میافزاید: فرد میآموزد که حتی در خلوت و دور از نگاه دیگران نیز به تعهد خود پایبند بماند و این تمرین درستکاری، پایه شکلگیری وجدان اخلاقی است و وقتی رفتار خوب وابسته به نظارت بیرونی نباشد، شخصیت اخلاقی تثبیت میشود.
روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه از منظر خانواده، ماه مبارک رمضان بستری برای تقویت هویت جمعی است، تصریح میکند: سفرههای افطار، برنامههای مشترک و فضای معنوی خانه، خاطرههای مشترکی میسازد که تا سالها در ذهن فرزندان باقی میماند، تربیت فقط با کلام شکل نمیگیرد، بلکه با فضا شکل میگیرد و این ماه مبارک میتواند فضای خانه را به محیطی آرامتر، صمیمیتر و معنامحورتر تبدیل کند.
ماه مبارک رمضان تمرینی برای تربیت معنوی است / روزه داری چه فوایدی دارد؟
کاظمی با بیان اینکه در بعد تربیت اراده، ماه مبارک رمضان فرصتی برای آموزش خودمهاری تدریجی است، ادامه میدهد: فرد یاد میگیرد نیازها را اولویتبندی کند و برای رسیدن به هدف بالاتر، از خواسته فوری بگذرد. این مهارت بعدها در تحصیل، شغل و روابط بینفردی نقشی اساسی دارد و باید توجه داشت که تربیت موفق به معنای پرورش توان انتخاب آگاهانه است.
وی با اشاره به اینکه ماه مبارک رمضان همچنین زمینهای برای آموزش مسئولیت اجتماعی فراهم میکند، میگوید: توجه به نیازمندان، پرداختن به کارهای خیر و مشارکت در فعالیتهای جمعی، مفهوم من را به ما تبدیل میکند و تربیت اجتماعی زمانی شکل میگیرد که فرد خود را بخشی از یک پیکره بزرگتر بداند و نسبت به آن احساس تعهد کند.
روانشناس و مشاور تربیتی اضافه میکند: ماه مبارک رمضان میتواند تمرینی برای تربیت معنوی باشد که بر معنا، امید و هدفمندی استوار است. وقتی انسان ارتباط خود را با منبعی فراتر از خواستههای روزمره تقویت میکند، نگاهش به سختیها تغییر میکند و چنین فردی در برابر مشکلات زندگی پایدارتر میشود، زیرا زندگی را تنها مجموعهای از لذتهای زودگذر نمیبیند، بلکه آن را مسیری برای رشد و تعالی میداند.
از منظر تربیتی، ماه مبارک رمضان عرصه تربیت از طریق تجربه است و ارزشهایی همچون نظم، تعهد، همدلی، سادهزیستی و توجه به دیگران، در این ماه به صورت عملی تمرین میشوند. فرد نه تنها درباره این مفاهیم میشنود، بلکه آنها را در زندگی روزمره خود اجرا میکند و چنین تجربهای باعث میشود ارزشها به بخشی از هویت فرد تبدیل شوند و از سطح توصیههای بیرونی به باورهای درونی ارتقا یابند.
ماه مبارک رمضان همچنین بستری برای اصلاح و تثبیت عادتهای سالمتر فراهم میکند و وقتی فرد به رفتارهای روزمره خود توجه بیشتری پیدا میکند، آمادگی بیشتری برای تغییر نشان میدهد. این ماه میتواند نقطه آغاز کاهش وابستگیها، مدیریت بهتر زمان، توجه بیشتر به مطالعه و معنویت و حتی اصلاح سبک تغذیه و خواب باشد و استمرار این تغییرات احتمال ماندگاری آنها را افزایش میدهد و زمینه را برای یک سبک زندگی متعادلتر فراهم میسازد.
در بعد اجتماعی، ماه مبارک رمضان حس همبستگی و تعلق را تقویت میکند و تجربه مشترک روزهداری، برگزاری آیینهای جمعی و مشارکت در فعالیتهای خیرخواهانه، افراد را به یکدیگر نزدیکتر میکند. این همدلی اجتماعی، احساس تنهایی را کاهش میدهد و امنیت روانی را افزایش میبخشد و جامعهای که اعضای آن در یک تجربه معنوی مشترک سهیم هستند، سرمایه اخلاقی و عاطفی بیشتری خواهد داشت.
یکی از عمیقترین فواید روانشناختی و تربیتی ماه مبارک رمضان، تقویت حس معنا و هدفمندی در زندگی است، فاصله گرفتن از برخی لذتهای فوری، ذهن را برای اندیشیدن به اهداف بلندمدت آماده میکند. فرد فرصت مییابد ارزشها، اولویتها و مسیر آینده خود را بازبینی کند و این بازنگری آگاهانه، امید را افزایش میدهد و به زندگی جهت میبخشد که میتواند پس از پایان این ماه نیز ادامه یابد و به شکلگیری شخصیتی پختهتر، متعادلتر و مسئولانهتر منجر شود.
نظر شما