به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، معماری سنتی در شهرها بازتابی است از فرهنگ، شرایط اقلیمی و زندگی اجتماعی مردمانی است که در طول تاریخ با دقت و هنر شکل گرفته و حفظ شده است. این سبک معماری برخاسته از نیاز به سازگاری با محیط، استفاده از مصالح محلی و توجه به جنبههای زیستمحیطی است و در عین حال بیانگر ارزشهای هنری، فلسفی و مذهبی جوامع مختلف است.
در بسیاری از شهرهای آسیایی، معماری سنتی از ساختارهای پیچیده و زیباشناسانه گرفته تا راهکارهای طبیعی برای تهویه، سرمایش و گرمایش فضاها، نهتنها سرپناهی برای زندگی فراهم کرده بلکه بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی انسانهاست. برخلاف ساختمانهای مدرن که از مصالح صنعتی و فناوریهای یکسان بهره میبرند و در بسیاری از موارد با فرهنگ محلی بیگانه هستند، معماری سنتی این اقلیمها فراتر از جنبه کارکردی، پیوندی عمیق با محیط زیست و فرهنگ بومی دارد.
استفاده از مصالحی همچون خشت، سنگ و چوب به همراه تکنیکهای نوآورانه سنتی همچون بادگیرها، حیاط داخلی، ایوانها و تزئینات کاشیکاری و گچبری، هویت بصری ویژهای ایجاد کرده است. این عناصر معماری علاوه بر ظاهر زیبا، کارکردهایی همچون تنظیم دما، جلوگیری از نفوذ گرد و غبار و حفظ حریم خصوصی را به بهترین شکل انجام میدهند.
در سالهای اخیر، با توجه به اهمیت حفظ میراث فرهنگی و گرایش به معماری بومی بهعنوان راهحلی برای توسعه پایدار، شاهد احیای بسیاری از اصول و فنون سنتی در طراحیهای نوین شهری هستیم. معماران و شهرسازان تلفیقی از هنر گذشته و نیازهای امروز را به کار میگیرند تا بناهایی خلق کنند که هم از نظر عملکردی و اقلیمی پایدار باشند و هم نشاندهنده هویت فرهنگی مردم منطقه باقی بمانند.
کاشغر؛ نگین معماری سنتی جاده ابریشم
کاشغر که قرنهاست بهعنوان یکی از نقاط کلیدی جاده ابریشم شناخته میشود، مکانی منحصربهفرد برای مطالعه معماری سنتی آسیایی است. این شهر که در منطقه سینکیانگ چین واقع شده، ترکیبی زیبا از فرهنگهای ایرانی، ترک و چینی را در خود جای داده است و همین امر در سبک معماری سنتی آن بازتاب پیدا کرده است. ساختمانهای کاشغر از خشت و آجرهای کورهای ساخته میشوند که مقاومت بالایی در برابر گرما و خشکی بیابان دارند. دیوارهای ضخیم و کوچک بودن پنجرهها، از نفوذ حرارت جلوگیری میکند و درون خانهها فضایی خنک و آرام ایجاد میکند.
مشخصه اصلی معماری کاشغر، حیاطهای مرکزی پر درخت است که نور و هوا را به فضای داخلی میآورد و در کنار آن، فضای بازی امن برای خانوادهها فراهم میشود. شباهتهای واضحی میان خانههای این شهر و نمونههایی از معماری سنتی خاورمیانه وجود دارد؛ همچون استفاده از نیمطاقها و ایوانهای چوبی که ضمن زیبایی، نقش مهمی در راهاندازی جریان هوا و ایجاد سایه دارند. بازارهای تاریخی این شهر نیز با سقفهای چوبی و دیوارهای گچی سنتی، جلوهای از شکوه معماری بومی را ارائه میکنند.
معماری کاشغر در برابر پدیدههای مدرنیته همچنان پایدار مانده است و در چند سال گذشته تلاشهای چشمگیری برای حفظ و بازسازی محلههای قدیمی کاشغر انجام شده است. علاوه بر آن، طراحیهای نوین نیز با الهام از فرمها و مصالح سنتی ساخته میشوند تا ارتباط بین گذشته و حال حفظ شود و حس مکان تقویت شود.
مسقط؛ معماری سنتی عمان و انطباق با محیط
مسقط، پایتخت عمان، نمونه ای از معماری سنتی خاورمیانهای با ریشههای عمیق در سازگاری با اقلیم گرم و خشک است. در این شهر، خانهها و ساختمانها با مصالحی همچون سنگ آهک و گچ ساخته میشوند که علاوه بر دوام، فضای داخلی را در برابر گرمای شدید محافظت میکند. دیوارهای ضخیم بناها و سقفهای کوتاه و مسطح به کاهش ورود گرما کمک میکنند. یکی از نمودهای بارز معماری سنتی مسقط، استفاده از بادگیرهای ساده و حیاطهای مرکزی است که به گردش هوا و تنظیم دمای داخل ساختمان کمک میکنند.
معماری سنتی مسقط با رنگهای سفید و خاکی، خطوط هندسی ساده و تزئینات گچبری ظریف شناخته میشود. بسیاری از خانهها با درهای چوبی سنگین و پنجرههای کوچک ساخته شدهاند که علاوه بر ایجاد امنیت، از دید مستقیم جلوگیری میکند و حریم خصوصی را حفظ میکند. حضور قلمروهای وسیع و باغهای کوچک در مجموعههای مسکونی، نشاندهنده اهمیت فضاهای سبز در زندگی مردم این منطقه است.
در شهر تاریخی مسقط، مساجد و قلعههای قدیمی همچون قلعه جلالیه و میرانی شاهدی از پیچیدگی معماری نظامی و مذهبی این منطقه هستند و نشان میدهند که چگونه معماری سنتی با همزیستی ساختههای دینی و دفاعی، نقش اساسی در حفظ هویت اجتماعی بازی میکند. این آثار در کنار کوچههای باریک و شبکه معابر ناپیوسته، نمونه بارزی از برنامهریزی شهری منطبق با نیازهای مردم و اقلیم سخت منطقه به شمار میروند.
طی سالهای اخیر، پروژههای احیای تاریخی مسقط بر زیستبوم سنتی و شاخصهای هویتی شهر تأکید کردهاند که میتواند الگوی مناسبی برای مدیریت توسعه شهری در مناطق مشابه به حساب آید.
بمبئی؛ معماری سنتی در شهر پرتراکم هندی
بمبئی بهعنوان یکی از مهمترین شهرهای هند، ترکیبی بینظیر از معماری سنتی و نوین را در خود دارد که بخشی از آن به خانههای تاریخی «بالدی» (Bungalow) و ساختمانهای میراث فرهنگی منطقه کولاگاوان بازمیگردد. معماری سنتی بمبئی بهشدت تحت تأثیر آبوهوای مرطوب و گرمسیری قرار دارد. به همین دلیل، استفاده از بالکنها، ایوانها و سقفهای بلند برای تهویه طبیعی بسیار رایج است. مصالح محلی از جمله سنگهای آهکی، آجر و چوب در این معماری کاربرد دارند.
یکی از ویژگیهای مهم معماری سنتی این شهر، پوششهای رنگ شده و نقشآفرینی ظریف روی نماها و پنجرههاست؛ همچنین استفاده از شبکههای چوبی یا فلزی در پنجرهها که به «جالی» معروف هستند، علاوه بر ایجاد زیبایی، نقش تنظیم نور و تهویه را ایفا میکنند. خانههای سنتی بمبئی بهطور معمول حیاطدار هستند تا جریان هوا را بهبود بخشند و فضاهای داخلی را خنک نگه دارند.
بازارهای سنتی بمبئی، کافهها و ساختمانهای عمومی با نمای آجری و کاشیهای دستساز جلوهای از شکوه سنتهای بومی هند را ارائه میکنند که با معماری استعمار بریتانیا نیز تلفیق شده است. در ساختار شهری بمبئی، کوچههای کوچک و خیابانهای باریک نمایانگر الگوی زندگی جماعتی و اجتماعی است که معماری و شهرسازی سنتی در آن نقشی کلیدی ایفا کردهاند. امروزه تلاش برای حفظ این معماری سنتی در برابر فشار توسعه صنعتی و شهری به شکل قابلتوجهی افزایش پیدا کرده است.
استانبول؛ پلی تاریخی میان شرق و غرب
استانبول، شهری که تاریخ هزاران سالهاش نماد تلاقی فرهنگهای آسیایی و اروپایی است، از نظر معماری سنتی بهعنوان نقطه عطفی در آسیا و اروپا شناخته میشود. محلههای قدیمی این شهر که با بناهایی همچون کاخ توپکاپی، مسجد آبی و ایاصوفیه زیبا شدهاند، بهوضوح نمایانگر تلفیق هنر معماری بیزانسی، اسلامی و عثمانی هستند. معماری سنتی استانبول بهطور عمده بر پایه استفاده از مصالح محلی همچون سنگ، چوب و کاشیهای رنگی با طرحهای پیچیده استوار است.
ویژگی متمایز این معماری، توجه ویژه به فضای داخلی ساختمانها و استفاده از گنبدهای بزرگ، منارههای بلند و هنرهای تزئینی است که ترکیبی از تجمل و سادگی را در خدمت معنویت قرار میدهند. خانههای سنتی استانبول، مشهور به «کاخ کوچک» که در سواحل بسفر واقع شدهاند، نمونههای شاخصی از معماری بومی-آبی هستند که سازگاری با محیط مرطوب و نوسانات دما را به نمایش میگذارند. این خانهها از چوب ساخته میشوند و دارای بالکنهای کشیده مشرف به آب هستند که فضایی دلچسب و سازگار با طبیعت فراهم میکنند.
از سوی دیگر، ساختارهای شهری استانبول نیز آمیختهای از کوچههای باریک، میدانها و بازارهای سنتی است که حس زندگی اجتماعی پویا و پیوند میان گذشته و حال را حفظ میکند. امروزه نیز تمرکز بر احیای محلههای قدیمی و حفظ معماری سنتی بهعنوان بخش مهمی از توسعه شهری دیده میشود که علاوه بر جذب گردشگر، نمادی از هویت فرهنگی مردم استانبول و ترکیه است. این تلاشها نمونهای از چالشهای حفظ میراث فرهنگی در بستر جهانیشدن محسوب میشوند که با موفقیت همراه بودهاند.
یزد؛ شهر بادگیرها و سازگاری با اقلیم
یزد یکی از کهنترین شهرهای ایران و جهان است که به معماری سنتی خود شهرت دارد. این شهر که در دل کویر واقع شده، نمونهای شاخص از سازگاری معماری با شرایط سخت اقلیمی است. در یزد، خانهها بهصورت خشتی یا اجر نسوز ساخته میشوند تا در برابر حرارت تابستان و سرمای زمستان مقاومت داشته باشند. از مهمترین ویژگیهای معماری سنتی یزد بادگیرها هستند که در بالای پشتبامها ساخته میشوند و وظیفه هدایت جریان باد خنک به داخل ساختمان را بر عهده دارند. این سازهها با فرمهای گوناگون در سطح شهر دیده میشوند و بهعنوان فناوری طبیعی خنکسازی، یکی از ابتکارات ناب معماری سنتی در این منطقه شناخته میشوند.
علاوه بر بادگیرها، ساختار حیاط مرکزی که بخش مهمی از زندگی خانوادگی و اجتماعی را در خود جای میدهد، در یزد بسیار رایج است. این حیاطها با باغچههای کوچک، حوض آب و پوشش گیاهی تزئین میشوند که نهتنها زیبایی ایجاد میکنند بلکه نقش تعدیل کننده هوای داخل مجموعه را دارند. کوچههای باریک و متراکم یزد که بهصورت شبکهای طراحی شده است، حرکت باد را تسهیل میکنند و نوری ملایم و سایهبان را برای عابرین فراهم میآورند. گنبدها و منارههای خشتی با تزئینات گچی و آجرکاریهای سنتی نمادین از هویت این شهر به شمار میروند و توجه به جزئیات در آنها موجی از آرامش و شکوه معماری بومی را منتقل میکند.
از سوی دیگر، یزد بهعنوان یک شهر مذهبی، در توجه به تزئینات فرهنگی همچون کاشیهایی با طرحهای مذهبی و رنگهای خاص نیز شهرت دارد که در حفظ هویت گرایشهای مذهبی و قومی مؤثر بوده است. این معماری همواره تعامل نزدیک میان طبیعت، فرهنگ و دین را مراعات میکند و با گذشت قرنها، بهعنوان پلی میان گذشته و حال، درسهایی مهم درباره معماری پایدار به بشریت میآموزد.
نظر شما