به گزارش خبرگزاری ایمنا، امنیت غذایی تنها به معنای تولید غذا نیست، بلکه به معنای دسترسی پایدار، عادلانه و ایمن همه اقشار جامعه به غذای کافی و سالم است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مفهوم امنیت غذایی بهتدریج از یک موضوع اقتصادی به یک مسئله اجتماعی و عدالتمحور تبدیل شد که مستقیم با فقر، سلامت، کرامت انسانی، تابآوری اجتماعی و ثبات خانوادهها پیوند خورده است.
گسترش دسترسی عمومی به مواد غذایی اساسی
یکی از مهمترین دستاوردهای اجتماعی انقلاب اسلامی، کاهش شکاف دسترسی به غذا بین مناطق شهری و روستایی بوده است. در دهههای ابتدایی پس از انقلاب، بسیاری از مناطق محروم کشور با کمبود جدی مواد غذایی اساسی مواجه بودند. با توسعه شبکههای توزیع، فروشگاههای زنجیرهای، تعاونیهای مصرف، نهادهای حمایتی و یارانههای هدفمند، دسترسی خانوارهای کمدرآمد به اقلام ضروری بهطور چشمگیری افزایش یافت.
این روند باعث شد امنیت غذایی از یک امتیاز طبقاتی به یک حق عمومی تبدیل شود.
نقش سیاستهای حمایتی در کاهش فقر غذایی
پس از انقلاب، رویکرد نظام رفاهی کشور به سمت حمایت هدفمند از اقشار آسیبپذیر حرکت کرد. نهادهایی مانند کمیته امداد امام خمینی (ره)، سازمان بهزیستی و بنیادها و خیریههای مردمی، نقش مهمی در تأمین حداقلهای غذایی برای خانوادههای کمدرآمد، زنان سرپرست خانوار، سالمندان، معلولان و کودکان ایفا کردند.
توزیع بستههای معیشتی، سبدهای غذایی، کمکهای نقدی و غیرنقدی، بهویژه در بحرانها (جنگ تحمیلی، تحریمها، کرونا)، مانع گسترش سوءتغذیه و ناامنی غذایی حاد در جامعه شد.
امنیت غذایی بهمثابه ابزار حفظ کرامت انسانی
یکی از تحولات مهم اجتماعی پس از انقلاب، نگاه کرامتمحور به معیشت مردم بوده است و تجربه دهه ۶۰ نشان داد که حتی در شرایط جنگ و محدودیت شدید منابع، توزیع عادلانه و کنترلشده مواد غذایی میتواند از فروپاشی اجتماعی و شکاف طبقاتی جلوگیری کند.
ارتقای سلامت عمومی از مسیر امنیت غذایی
امنیت غذایی مستقیم با سلامت جامعه در ارتباط است. پس از انقلاب، بهویژه با گسترش شبکه بهداشت، آموزشهای تغذیهای، برنامههای مادر و کودک و مراقبتهای اولیه سلامت، الگوی تغذیهای اقشار محروم بهبود یافت.
کاهش سوءتغذیه کودکان، افزایش آگاهی خانوادهها نسبت به تغذیه سالم و توجه به امنیت غذایی زنان باردار و کودکان، از جمله دستاوردهایی است که آثار اجتماعی بلندمدت داشته و به افزایش امید به زندگی و کاهش نابرابری سلامت کمک کرده است.
تابآوری اجتماعی در برابر بحرانها
یکی از شاخصهای مهم امنیت غذایی اجتماعی، توان جامعه برای عبور از بحرانها بدون فروپاشی معیشتی است. پس از انقلاب، ایران با بحرانهای متعددی مواجه بوده است که در این شرایط، شبکههای رسمی و مردمی تأمین غذا، نقش مهمی در حفظ حداقل معیشت خانوارها ایفا کردند. مشارکت نهادهای مردمی، مساجد، گروههای جهادی و خیرین، نشاندهنده سرمایه اجتماعی شکلگرفته حول مفهوم همبستگی غذایی است.
عدالت غذایی و کاهش نابرابری منطقهای
از منظر اجتماعی، یکی از دستاوردهای قابلتوجه پس از انقلاب، کاهش تمرکز امکانات غذایی در کلانشهرها و توجه به مناطق محروم و روستایی بوده است و توسعه زیرساختهای توزیع، حملونقل و حمایت اجتماعی باعث شده احتمال گرسنگی و ناامنی غذایی در مناطق محروم کاهش یابد.
امنیت غذایی و ثبات خانواده
امنیت غذایی نقش مستقیمی در کاهش تنشهای خانوادگی، آسیبهای اجتماعی و فروپاشی خانوادهها دارد. حمایتهای معیشتی پس از انقلاب، بهویژه برای خانوادههای پرجمعیت و کمدرآمد، به حفظ حداقل ثبات اقتصادی کمک کرده و مانع گسترش برخی آسیبها مانند ترک تحصیل کودکان، کار کودک و سوءتغذیه پنهان شده است.
دستاوردهای امنیت غذایی پس از انقلاب اسلامی ایران را نمیتوان تنها در آمار تولید یا خودکفایی خلاصه کرد
دستاوردهای امنیت غذایی پس از انقلاب اسلامی ایران را نمیتوان تنها در آمار تولید یا خودکفایی خلاصه کرد، بلکه مهمتر از آن، نقش اجتماعی امنیت غذایی در حفظ انسجام، عدالت، سلامت و کرامت انسانی جامعه است.
با وجود چالشهای اقتصادی و فشارهای خارجی، تجربه چهار دهه گذشته نشان میدهد که امنیت غذایی در ایران به یک سپر اجتماعی تبدیل شده است، سپری که مانع گسترش گرسنگی گسترده، فروپاشی معیشتی و شکافهای اجتماعی عمیق شده و همچنان یکی از ارکان مهم ثبات اجتماعی کشور بهشمار میرود.
نظر شما