از «چند بر یکی» تا «پِل چفتک»/ بازی‌های سنتی، محکی برای ازدواج یا گرفتن شریک

به گزارش ایمنا، جمعه است و روز تفریح؛ نزدیک ظهر است و تا چند دقیقه دیگر در باغ غدیر اصفهان نه جای پارک ماشین پیدا می‌شود نه جایی برای اتراق کردن و جوجه‌کباب درست کردن!

اما این جمعه با جمعه‌های دیگر فرق دارد. وارد باغ که می‌شوی از یک طرف صدای ساز و دهل موسیقی محلی می‌آید و از طرف دیگر بوی دود، نان تازه و غذاهای سنتی. یک جا هیاهوی هم‌بازیان بازی‌های بومی و محلی برپاست و جای دیگر صدای مرشد زورخانه.
یکی از میدان‌های اصلی باغ، که این روزها میزبان جشنواره بین‌المللی میراث فرهنگی ناملموس است، به بازی‌های بومی و محلی اختصاص دارد و گروهی از اهالی کاشان با همراهی بازدیدکنندگان به بازی "چند بر یکی" مشغولند.
در این بازی، بازیکنان به دو دسته تقسیم می‌شوند و ۲۸ قطعه سنگ، گچ برای کشیدن دایره و یک دستمال برای بستن چشم، همه آن چیزی است که برای انجام این بازی ۲۱۵ ساله که به روستای چالقره از توابع کاشان بازمی‌گردد نیاز است.
نحوه انجام بازی «چند بر یکی» به این صورت است:
دایره‌ای به قطر ۵۰ سانتی‌متر کشیده و از چهار طرف به تعداد ۴ دایره از بزرگ به کوچک پشت سر هم می‌کشیم و از وسط، به ترتیب ۴، ۳، ۲ و یک عدد سنگ داخل دایره‌ها قرار می‌دهیم. یک نفر از بازیکنان (با چشم بسته) پشت به زمین ایستاده و فرد دیگری از دایره مرکزی سنگ‌ها را یکی پس از دیگری برمی‌دارد و مثلاً می‌پرسد: چند بر یکی و بازیکنی که چشمش بسته است می‌گوید: چهار بر یکی؛ سه بر یکی؛ دو بر یکی. اگر داخل دایره‌ها سنگی نبود می‌گوید: آنجا مرو و اگر اشتباه بگوید، بازنده می‌شود و داور نیز فرد برنده را اعلام می‌کند.

محمودی‌فر: بازی‌های بومی، معیار سنجش قدرت جسمی و ذهنی افراد بوده است
رمضانعلی محمودی‌فر که سرگروه این گروه است، در گفتگو با ایمنا در مورد بازی چند بر یکی می‌گوید: در قدیم وقتی روستاییان می‌خواستند ازدواج کنند یا در تجارت خود شریک بگیرند و به قول معروف آن فرد را آزمایش کنند، ۳ تست از او می‌گرفتند.
وی که با لباس محلی در این جشنواره حاضر شده، ادامه می‌دهد: اول اینکه بازی چند بر یکی که نوعی تست هوش است را با او انجام می‌دادند چون باید ۴۸ بار جای سنگ را درست بگوید. دوم از او تست ریاضی می‌گرفتند و سوم، باید یک گونی ۶۰ کیلویی نمک را تا بالای تپه حمل می‌کرده است و به این صورت آن شخص را از نظر جسمی و ذهنی می‌سنجیدند و اگر قبول می‌شد، با ازدواج او و دخترشان موافقت می‌کردند یا با او شریک می‌شدند.



محمودی‌فر که در حال حاضر کارشناس حفاری‌های تاریخی کاشان است در مورد سایر بازی‌های بومی و محلی این شهرستان می‌گوید: باقالی به چند من (روستای چالقره)، گردو بازی (روستای قهرود)، شَک بازی، کمربندبازی (روستای آزران)، لَب پره و گرگ اومد گله رو برد (روستای احمدآباد) و هفت سنگ از دیگر بازی‌های بومی و محلی کاشان است که هیأت ورزش روستایی و بازی‌های بومی و محلی این شهرستان نحوه انجام همه بازی‌ها را روی بنرهایی در گوشه و کنار گذر بازی‌های بومی و محلی نمایشگاه باغ غدیر توضیح داده است.
وی ادامه می‌دهد: ۵۸ سال پیش پدران ما در روستا به ما می‌گفتند که وقتی می‌خواهید گوسفندان نر و ماده را در گله‌ها جفت‌گیری کنید، با گوسفند همان گله نباشد و از گله دیگر بیاورید. یعنی از زمان‌های خیلی قدیم به چیزی که الان اصلاح ژنتیکی می‌گویند آگاهی داشته‌اند ولی مثل الان وسایل ارتباط جمعی مثل رادیو و تلویزیون یا کتاب و رساله‌ای نبوده که این علوم ثبت شوند.

از سُک‌سُک تا یه قل دو قل در جشنواره باغ غدیر
در سایر غرفه‌های جشنواره هم ردپایی از بازی‌های بومی به چشم می‌خورد که پِل چفتک، یکی از آنها بود که گروهی از دانش‌آموزان مدرسه‌ای از ناحیه ۶ اصفهان مشغول انجام آن بودند.


_{بازی پل چفتک}

قلعه، سُک‌سُک، اوستا خرت نلنگه، وسطی، عمو زنجیرباف، بالا بلندی، خروس جنگی، یه قل دو قل (به ترکی: ابه داش یا قجمه داش) نیز چند بازی از مجموع حدود ۱۵۰ نوع بازی بومی و سنتی ایران است که در اکثر نقاط کشورمان مشترک بوده است.
در جشنواره میراث فرهنگی ناملموس که از ۱۷ مهرماه در باغ غدیر اصفهان برپاست، گروه‌هایی از اقوام مختلف ایران، اصفهان و شهرستان‌های آران و بیدگل، کاشان و خوانسار به نمایش بازی‌های بومی و محلی خود پرداختند. این نمایشگاه که به مدت ۳ روز از ساعت ۹ تا ۱۲ و ۱۵ تا ۲۱ برپا بود امشب به کار خود پایان می‌دهد.
/۴۴