انقلاب خاموش خودکفایی انرژی در دل شهرها

شهرها می‌توانند پشت‌بام‌ها، باتری‌های خانگی و شبکه‌های هوشمند محلی را به یک نیروگاه شهری تبدیل کنند تا دیگر فقط مصرف‌کننده انرژی نباشند و تولیدکننده، ذخیره‌کننده و مدیر انرژی شوند.

به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، خودکفایی انرژی در شهرها به این معنی است که سهم بزرگی از برق، گرما و توان موردنیاز ساختمان‌ها، خدمات عمومی و حمل‌ونقل، در همان محدوده شهر تولید، ذخیره و مصرف شود. این مدل بر ترکیب پنل‌های خورشیدی پشت‌بامی، باتری، پمپ‌های حرارتی، شبکه‌های توزیع محلی و سامانه‌های مدیریت انرژی تکیه دارد.

نکته کلیدی در این «مصرف خودی» است تا برق تولیدشده توسط پنل‌های خورشیدی پیش از آن‌که به شبکه اصلی برگردد، در همان ساختمان یا محله مصرف شود. هرچه سهم مصرف خودی بیشتر باشد، شهروندان کمتر به برق گران شبکه وابسته می‌شوند و فشار روی زیرساخت ملی نیز کاهش می‌یابد.

تجربه‌های اخیر نشان می‌دهد که خودکفایی واقعی فقط با نصب پنل خورشیدی به دست نمی‌آید. باتری، مدیریت هوشمند بار، اشتراک برق میان همسایه‌ها، پمپ حرارتی و تغییر رفتار مصرفی باید هم‌زمان فعال شوند. در یک مطالعه اتریشی جامعه انرژی موردبررسی تنها با در نظر گرفتن برق، ۲۶ درصد نیاز برقی خود را از تولید داخلی تامین می‌کرد، اما وقتی انرژی لازم برای گرمایش ساختمان‌ها و حمل‌ونقل نیز به محاسبه اضافه شد، سهم خودکفایی کل انرژی به ۴.۲ درصد کاهش پیدا می‌کرد، زیرا دامنه انرژی موردنیاز بسیار وسیع‌تر از برق است و در زمستان که تولید خورشیدی کاهش می‌یابد، تقاضای گرمایش بیشتر می‌شود.

مدل‌های جدیدتر از نیروگاه متمرکز فاصله گرفته‌اند و ساختمان‌ها و محله‌ها را همچون گره‌های یک شبکه دیجیتال در نظر می‌گیرند؛ برق اضافه یک ساختمان به باتری یا همسایه منتقل می‌شود و سامانه مرکزی تصمیم می‌گیرد انرژی کجا مصرف، ذخیره یا به شبکه فروخته شود. وقتی شهروندان و تعاونی‌ها در تولید انرژی سهیم باشند، منافع اقتصادی گذار انرژی در خود شهر باقی می‌ماند.

شهرهایی که برق‌شان را خودشان تولید می‌کنند: انقلاب خاموش خودکفایی انرژی در دل شهرها

لاس‌روساس؛ ۳۰ ساختمان عمومی که خودشان برق تولید می‌کنند

لاس‌روساس در حومه مادرید اسپانیا یکی از روشن‌ترین نمونه‌های خودکفایی انرژی نهادهای عمومی در اروپا است. شهرداری این شهر پروژه‌ای را کامل کرد که طی آن بیش از سه هزار پنل خورشیدی روی ۳۰ ساختمان شهری از مدارس و کتابخانه‌ها گرفته تا تالار شهر، مراکز سالمندان و مقر پلیس محلی نصب شد. هدف طرح فقط تولید برق پاک نیست؛ شهرداری می‌خواهد بخشی از هزینه انرژی ساختمان‌ها را کاهش دهد و اطلاعات مصرف را برای مدیریت بهتر خدمات عمومی به کار بگیرد.

این طرح از تابستان ۲۰۲۳ آغاز و در دو فاز اجرا شد. فاز نخست شامل ۱۸۰۰ پنل در ۱۱ مدرسه و ۴ مرکز ورزشی بود و فاز دوم ۱۲۰۰ پنل دیگر را به ۱۵ ساختمان عمومی افزود. مجموعه این امکانات حدود ۲.۴ گیگاوات‌ساعت برق در سال تولید می‌کند که معادل مصرف سالانه ۷۰۰ خانوار است. این مقدار به‌طور میانگین معادل حدود ۶.۶ مگاوات‌ساعت در روز یا توانی پیوسته در حدود ۲۷۴ کیلووات در طول سال است، هرچند تولید واقعی خورشیدی ثابت نیست و در روزهای آفتابی، تابستان و ساعات میانی روز بیشتر خواهد بود.

شهرهایی که برق‌شان را خودشان تولید می‌کنند: انقلاب خاموش خودکفایی انرژی در دل شهرها

پنل‌ها نور خورشید را به برق مستقیم و اینورترها آن را به برق متناوب قابل استفاده در ساختمان تبدیل می‌کنند. برق تولیدشده ابتدا در همان ساختمان مصرف شود و مازاد آن به شبکه منتقل می‌شود. نوآوری اصلی لاس‌روساس فقط پنل‌ها نیستند، بلکه اتصال همه داده‌های تولید و مصرف به پلتفرم شهر هوشمند است. شهرداری می‌تواند به‌صورت لحظه‌ای ببیند هر ساختمان چقدر برق تولید و مصرف می‌کند، الگوهای اتلاف را پیدا کند و تصمیم‌های بهره‌وری را بر پایه داده بگیرد.

نتیجه عملی این طرح نشان داده است که ساختمان‌های شهری به‌طور میانگین ۳۰ درصد در هزینه انرژی صرفه‌جویی کرده‌اند و طرح می‌تواند سالانه حدود ۶۰۰ تن انتشار دی‌اکسیدکربن را کاهش دهد. سرمایه‌گذاری نزدیک به دو میلیون یورویی این پروژه بخشی از برنامه «هدف صفر ۲۰۳۰» شهر است.

لاس‌روساس ثابت می‌کند خودکفایی انرژی از محله‌های لوکس یا پروژه‌های آزمایشی کوچک شروع نمی‌شود، بلکه می‌تواند از مدارس، کتابخانه‌ها و ساختمان‌های عمومی آغاز شود و به‌طور مستقیم به کاهش هزینه خدمات عمومی منجر شود.

شهرهایی که برق‌شان را خودشان تولید می‌کنند: انقلاب خاموش خودکفایی انرژی در دل شهرها

لوند؛ شبکه برق اینترنتی برای محله‌ها

در شهر لوند سوئد پروژه‌ای به نام «انرژی‌نت» در حال آزمایش یکی از پیشروترین مدل‌های اشتراک انرژی در جهان است: شبکه‌ای محلی که عملکردی شبیه اینترنت دارد. در این سامانه چند ساختمان از طریق کابل‌های جریان مستقیم (DC) به هم متصل می‌شوند و مسیریاب‌های انرژی تصمیم می‌گیرند برق تولیدی به کدام ساختمان، باتری، همسایه یا شبکه اصلی برود. خودکفایی انرژی در لوند فقط به نصب پنل خورشیدی محدود نمی‌شود، بلکه انرژی به یک زیرساخت دیجیتال تبدیل شده است.

انرژی‌نت یک ریزشبکه برق مستقیم با معماری اینترنتی است. هر ساختمان یک مسیریاب انرژی دارد و همه مسیریاب‌ها از طریق کابل‌های فیزیکی به هم وصل می‌شوند. هر مسیریاب سه نوع پورت دارد: یک پورت AC برای مصرف داخلی ساختمان، یک پورت AC برای اتصال به شبکه اصلی و یک پورت DC برای اتصال به مسیریاب‌های دیگر. مسیریاب‌ها پشت کنتورهای برق نصب می‌شوند و می‌توانند هم‌زمان برق شبکه، پنل‌های خورشیدی، باتری‌ها و ایستگاه‌های شارژ خودروی برقی را مدیریت کنند.

هر مسیریاب دارای جداسازی گالوانیکی است و نرم‌افزار آن جریان انرژی را کنترل می‌کند. ارتباط مسیریاب‌ها با پروتکل داده باز انجام می‌شود و همین موضوع انرژی‌نت را به اینترنت شبیه می‌کند: هر سازنده‌ای می‌تواند تجهیزات سازگار بسازد و شبکه به یک فروشنده خاص وابسته نماند. در صورت قطعی برق، ساختمان‌ها با حالت جزیره‌ای از باتری‌های شبکه محلی تغذیه می‌شوند و برق ذخیره‌شده بین آن‌ها تقسیم می‌شود.

شهرهایی که برق‌شان را خودشان تولید می‌کنند: انقلاب خاموش خودکفایی انرژی در دل شهرها

این شبکه در سال ۲۰۲۵ در محله برون‌شوگ لوند راه‌اندازی شد. در مرحله نخست دفتر مرکزی شرکت مسکن شهرداری و یک پارکینگ عمومی شهرداری به هم وصل شدند. این دو ساختمان مالکیت و کاربری متفاوتی داشتند و همین موضوع آزمون اولیه مهمی برای اشتراک انرژی بین دو نهاد مستقل بود.

در فاز تجاری جدید ۱۰ ساختمان با ۲۷۸ آپارتمان به شبکه متصل شده‌اند. این مجموعه حدود ۵۰۰ کیلووات پیک توان خورشیدی و یک مگاوات‌ساعت ظرفیت باتری دارد و تقاضای سالانه آن در حدود ۶۵۰ مگاوات‌ساعت است . هر ساختمان به‌طور میانگین حدود ۱۰۰ کیلووات‌ساعت باتری دارد و ۱۰ مسیریاب در یک حلقه بسته به هم متصل شده‌اند. منطق پروژه ساده اما مهم است: به‌جای تقویت گران و کند شبکه اصلی، ظرفیت موجود به‌صورت هوشمند بین ساختمان‌ها تقسیم می‌شود. انتظار می‌رود این روش نیاز به ظرفیت شبکه را حدود ۶۰ درصد کاهش دهد.

برای مستاجران این ساختمان‌ها مدل اقتصادی متفاوت است. آن‌ها به‌طور مستقیم با شرکت برق قرارداد ندارند، از هزینه شبکه معاف هستند و برق موردنیازشان را از شرکت مسکن شهری می‌خرند که تولید محلی را در اولویت قرار داده است. این ترتیب برای مستاجر و شهرداری ارزان‌تر است، زیرا پول برق در اقتصاد محلی می‌ماند و به‌جای پرداخت به شبکه سراسری، صرف زیرساخت محلی می‌شود.

در مدل خودکفایی انرژی لوند برق همچون داده در اینترنت بسته‌بندی و مسیریابی می‌شود و هر ساختمان هم‌زمان تولیدکننده و مصرف‌کننده است. موفقیت طرح به همکاری شهرداری، شرکت توزیع برق، شرکت مسکن و بخش خصوصی وابسته است و ائتلاف محلی کواکشن لوند (CoAction Lund) با بیش از ۴۳ عضو این پیوند را ایجاد کرده است. نکته مهم این است که انرژی‌نت به معنای قطع کامل ارتباط با شبکه سراسری نیست. این شبکه محلی بار پیک را هموار می‌کند، اتلاف انتقال را کاهش می‌دهد و در قطعی برق، تاب‌آوری ایجاد می‌کند.

شهرهایی که برق‌شان را خودشان تولید می‌کنند: انقلاب خاموش خودکفایی انرژی در دل شهرها

آگریجنتو؛ شهری مدیترانه‌ای با هدف ۱۰۰ درصد تجدیدپذیر

شهر آگریجنتو در سیسیل ایتالیا در سال ۲۰۲۶ الگویی را معرفی کرد که پیش‌تر برای جزیره‌های کوچک طراحی شده بود. هدف رسمی این شهر تبدیل‌شدن تا سال ۲۰۴۵ به نخستین شهر مدیترانه‌ای با انرژی صددرصد تجدیدپذیر است؛ تعهدی که شهرداری آگریجنتو در توافق‌نامه‌ای با بنیاد سبزسازی جزایر و ائتلاف سیاره آبی جریان هفته اقلیم نیویورک امضا کرده است.

پروژه جدیدی که آگریجنتو با بنیاد سبزسازی جزایر طراحی کرده است، بر ایجاد یک شبکه از شهروندان، آپارتمان‌ها، کسب‌وکارها و نهادهای محلی تمرکز دارد که بخشی از برق موردنیاز خود را با منابع تجدیدپذیر تولید و به‌طور مستقیم مصرف می‌کنند. هدف فقط نصب پنل خورشیدی نیست؛ شهرداری می‌خواهد موانع فنی، اداری، مالی و سازمانی را شناسایی کند و کاهش دهد تا خانوارها، ساختمان‌های چندواحدی و بنگاه‌های کوچک بتوانند با هزینه و ریسک کمتری وارد تولید و مصرف محلی برق شوند.

شهرهایی که برق‌شان را خودشان تولید می‌کنند: انقلاب خاموش خودکفایی انرژی در دل شهرها

در گام نخست سطوح مناسب برای نصب سامانه‌های فتوولتائیک از پشت‌بام ساختمان‌های عمومی گرفته تا آپارتمان‌ها و واحدهای تجاری و صنعتی شناسایی می‌شود، سپس گزینه‌های مختلف مصرف اختصاصی بررسی می‌شوند تا برق تولیدی پیش از ورود به شبکه، در همان ساختمان یا مجموعه مصرف شود. امکان افزودن سامانه‌های ذخیره‌سازی برق از جمله باتری و اتصال هوشمند به شبکه توزیع نیز ارزیابی می‌شود. این طرح در اجلاس کاپ۳۱ در آنتالیا معرفی شد و از دسامبر ۲۰۲۶ وارد مرحله اجرا می‌شود. نخستین جلسه‌های فنی با کسب‌وکارها و انجمن‌های شهروندی در دسامبر ۲۰۲۶ در آگریجنتو برگزار می‌شود و برنامه اولیه اجرای پروژه یک‌ساله طراحی شده است.

انگیزه اصلی آگریجنتو فقط سازگاری اقلیمی نیست؛ شهردار شهر تاکید کرده که کاهش هزینه برق خانوارها و کسب‌وکارها و مقابله با خاموشی‌هایی که در تابستان گرم و در شرایط دمای بسیار بالا رخ داده‌اند، از اهداف اصلی طرح است. در این چارچوب تولید پراکنده برق و مصرف محلی می‌تواند فشار روی شبکه توزیع را در ساعات اوج مصرف کاهش دهد، اتکای شهر به برق وارداتی را کم کند و در صورت طراحی مناسب، امکان تامین برق بارهای ضروری همچون تجهیزات درمانی، آب، ارتباطات و روشنایی اضطراری را در زمان قطعی شبکه فراهم آورد.

آگریجنتو در اقدامی نوآورانه، خودکفایی انرژی را به تاب‌آوری انرژی شهری گره می‌زند: شهری که هم تولید و مصرف انرژی خود را محلی‌تر می‌کند، هم شهروندان و کسب‌وکارهایش را در برابر نوسان قیمت و خاموشی محافظت می‌کند و هم با پیوند دادن گذار انرژی به گردشگری مسئولانه و حفاظت از میراث تاریخی و طبیعی، خود را به الگویی برای شهرهای مدیترانه‌ای تبدیل می‌کند.

شهرهایی که برق‌شان را خودشان تولید می‌کنند: انقلاب خاموش خودکفایی انرژی در دل شهرها

آمستردام، هلند: ۴۶ خانه شناور که یک نیروگاه مجازی شده‌اند

محله سخون‌سخیپ در شمال آمستردام روی کانال یوهان فان هاسلت، نشان می‌دهد خودکفایی انرژی می‌تواند حتی در فضایی بسیار محدود و غیرمعمول اجرا شود. این محله شناور شامل ۳۰ خانه و ۴۶ واحد مسکونی است که به یک جامعه انرژی مشترک تبدیل شده‌اند.

هر خانه پنل خورشیدی، باتری و پمپ حرارتی دارد ودر مجموع ۵۱۶ ماژول خورشیدی و ۶۰ کلکتور حرارتی خورشیدی در محله نصب شده است. سامانه مدیریت انرژی مصرف خانوارها، تولید خورشیدی و نیاز پمپ‌های حرارتی را هم‌زمان محاسبه می‌کند و برق مازاد را بین خانه‌ها توزیع می‌کند.

این محله به حدود یک‌سوم ظرفیت شبکه‌ای نیاز دارد که خانه‌های مشابه مصرف می‌کنند. از ژانویه ۲۰۲۵ سخون‌سخیپ به بازارهای انرژی و انعطاف‌پذیری متصل شده است و می‌تواند تا ۱۰۰ کیلووات توان انعطاف‌پذیر در اختیار شبکه بگذارد، به این ترتیب محله فقط برق مصرف نمی‌کند، بلکه همچون یک نیروگاه مجازی عمل می‌کند. وقتی شبکه به توان اضافه نیاز دارد، باتری‌ها و پمپ‌های حرارتی می‌توانند مصرف یا تولید را تنظیم کنند و وقتی برق ارزان و فراوان است، انرژی ذخیره شود. این پروژه در سال ۲۰۲۶ برنده جایزه The smarter E در بخش پروژه‌های برجسته شد و مدل آن از یک آزمایش فنی به نمونه‌ای قابل‌توجه در اروپا تبدیل شده است.

شهرهایی که برق‌شان را خودشان تولید می‌کنند: انقلاب خاموش خودکفایی انرژی در دل شهرها

کد مطلب 1021820

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.