زاینده‌رود در آستانه بازگشایی؛ ضرورت نگاه پایدار به منابع آب

پیشنهاد رهاسازی آب از سد زاینده‌رود از نیمه سومین ماه پاییزی، بار دیگر امیدها برای جریان‌یابی رودخانه و تأمین نیاز کشت‌های پاییزه را افزایش داده است؛ تصمیمی که در کنار مطالبات کشاورزان، فرصتی برای توجه به حق‌آبه محیط‌زیست و احیای تالاب بین‌المللی گاوخونی نیز به شمار می‌رود.

به گزارش خبرگزاری ایمنا، احتمال رهاسازی حداکثر ۷۰ میلیون مترمکعب آب از سد زاینده‌رود از ابتدای آذر، بار دیگر موضوع بازگشت جریان آب به این رودخانه و احیای بخشی از کارکردهای زیست‌محیطی آن را در کانون توجه قرار داده است. این پیشنهاد که با هدف تأمین نیاز کشت‌های پاییزه و مصارف زیست‌محیطی مطرح شده، در صورت تصویب و اجرا می‌تواند فرصتی برای بهبود شرایط رودخانه و پاسخ‌گویی به بخشی از مطالبات کشاورزان باشد؛ با این حال، اهمیت این رهاسازی تنها به جاری شدن آب در بستر زاینده‌رود محدود نمی‌شود و چگونگی تخصیص، مدیریت و استمرار جریان آب تا تالاب بین‌المللی گاوخونی نیز از الزامات اصلی آن به شمار می‌رود.

در همین راستا، کارگروه سازگاری با کم‌آبی استان اصفهان با بررسی وضعیت منابع و مصارف حوضه زاینده‌رود، پیشنهاد افزایش خروجی سد را مطرح کرده است. منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان در گفت‌وگو با ایمنا پیش‌تر اعلام کرده بود که بر اساس این پیشنهاد، از ابتدای آذر حداکثر ۷۰ میلیون مترمکعب آب برای تأمین نیاز کشت‌های پاییزه و مصارف زیست‌محیطی رهاسازی شود. این پیشنهاد با توجه به برآورد بارش‌های پاییز و زمستان و پیش‌بینی آغاز دوباره بارندگی‌ها از نیمه دوم آذرماه ارائه شده است.

بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده، حجم ذخیره سد زاینده‌رود ۱۹۱ میلیون مترمکعب است و میانگین ورودی و خروجی آب به سد به‌ترتیب ۲۱ و ۱۵ مترمکعب بر ثانیه گزارش شده است. این ارقام نشان می‌دهد تصمیم‌گیری درباره رهاسازی آب، علاوه بر پاسخ‌گویی به نیازهای کوتاه‌مدت، باید با در نظر گرفتن وضعیت ذخایر سد، میزان ورودی‌ها و چشم‌انداز بارش‌های پیش‌رو انجام شود؛ چراکه پایداری جریان رودخانه به مدیریت متناسب میان منابع موجود و مصارف مختلف وابسته است.

زاینده‌رود، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شریان‌های طبیعی و اقتصادی استان اصفهان، طی دهه‌های گذشته تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل، از جمله افزایش برداشت‌ها، انتقال آب به حوضه‌های دیگر، رشد جمعیت، تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی‌ها، با افت جریان مواجه شده است. پیامد این شرایط، محدود شدن جریان دائمی رودخانه و خشکی بخش‌هایی از بستر آن در پایین‌دست بوده است؛ وضعیتی که علاوه بر تأثیر بر کشاورزی و معیشت جوامع محلی، کارکردهای زیست‌محیطی و اجتماعی زاینده‌رود را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

در این میان، سرنوشت تالاب بین‌المللی گاوخونی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های وابسته به زاینده‌رود، اهمیت ویژه‌ای دارد. این تالاب با وسعت حدود ۴۷۶ کیلومترمربع، در شرق استان اصفهان و در نزدیکی شهر ورزنه قرار گرفته و در فاصله حدود ۱۶۷ کیلومتری جنوب شرقی اصفهان واقع شده است. گاوخونی پیش از تشدید خشکسالی‌ها، زیستگاه پرندگان مهاجر و گونه‌های مختلف جانوری و یکی از ظرفیت‌های مهم زیست‌محیطی و معیشتی منطقه محسوب می‌شد.

با این حال، کاهش ورود آب زاینده‌رود، برداشت‌های غیرمجاز در بالادست، تغییرات اقلیمی و تأمین نشدن حق‌آبه طبیعی، حیات این تالاب را با تهدیدهای جدی روبه‌رو کرده است. تداوم خشکی گاوخونی نه‌تنها به معنای از دست رفتن بخشی از تنوع زیستی منطقه است، بلکه می‌تواند با فراهم کردن زمینه شکل‌گیری کانون‌های گردوغبار، پیامدهای زیست‌محیطی و بهداشتی گسترده‌تری برای مناطق پیرامونی به همراه داشته باشد.

از این نگاه، رهاسازی احتمالی ۷۰ میلیون مترمکعب آب را نمی‌توان تنها اقدامی برای تأمین آب کشت‌های پاییزه یا ایجاد جریان موقت در بستر رودخانه دانست. اهمیت اصلی این تصمیم در آن است که آیا سهم محیط‌زیست و حق‌آبه تالاب گاوخونی در برنامه تخصیص آب به‌صورت مشخص و عملیاتی دیده خواهد شد یا خیر. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که جاری شدن مقطعی آب، بدون تداوم جریان و اصلاح الگوی برداشت‌ها، به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده احیای پایدار رودخانه و تالاب باشد.

بنابراین، بازگشایی زاینده‌رود زمانی می‌تواند به نقطه عطفی در مدیریت منابع آب استان تبدیل شود که در کنار پاسخ‌گویی به نیاز کشاورزان، تأمین حق‌آبه محیط‌زیست، کنترل برداشت‌ها و مدیریت مصارف بالادست و پایین‌دست نیز در اولویت قرار گیرد. آنچه امروز برای زاینده‌رود اهمیت دارد، فراتر از باز شدن دریچه‌های سد و عبور جریان آب از بستر خشک رودخانه است؛ مسئله اصلی، تبدیل رهاسازی‌های مقطعی به برنامه‌ای پایدار برای احیای رودخانه و بازگرداندن حیات به تالاب گاوخونی است.

زاینده‌رود در آستانه بازگشایی؛ ضرورت نگاه پایدار به منابع آب

زاینده‌رود در آستانه بازگشایی

حامد یزدیان نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا از موافقت اولیه وزارت نیرو با بازگشایی زاینده‌رود در هفته آینده خبر داد و اظهار کرد: تصمیمی که با توجه به بارش‌های اخیر در حوضه آبریز و پیش‌بینی‌های هواشناسی در دستور کار قرار گرفته و می‌تواند زمینه تأمین بخشی از نیازهای آبی کشاورزان را فراهم کند. با این حال، هم‌زمانی رهاسازی آب با تأمین حق‌آبه محیط‌زیست و تالاب بین‌المللی گاوخونی، ضرورت توجه به مدیریت جامع منابع آب و رعایت حقوق تمامی ذی‌نفعان این حوضه را بیش از پیش مطرح می‌کند.

وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده از وزارت نیرو افزود: با توجه به بارش‌های اخیر در حوضه آبریز زاینده‌رود و پیش‌بینی‌های امیدوارکننده هواشناسی، موضوع بازگشایی این رودخانه در کمیته سازگاری با کم‌آبی مطرح شده و وزارت نیرو نیز موافقت اولیه خود را با رهاسازی آب از هفته آینده اعلام کرده است.

نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اهمیت این تصمیم برای پاسخ‌گویی به بخشی از مطالبات کشاورزان و مدیریت نیازهای آبی استان گفت: بازگشایی زاینده‌رود باید با در نظر گرفتن شرایط منابع آبی حوضه و بر اساس برنامه‌ریزی دقیق انجام شود تا ضمن پاسخ‌گویی به نیازهای کشاورزی، الزامات زیست‌محیطی نیز مورد توجه قرار گیرد.

وزارت نیرو وعده داد؛ حق‌آبه گاوخونی در برنامه رهاسازی لحاظ می‌شود

یزدیان با تأکید بر ضرورت لحاظ کردن حق‌آبه محیط‌زیست در برنامه رهاسازی پاییزه تصریح کرد: وزارت نیرو قول داده است حق‌آبه محیط‌زیست و تالاب بین‌المللی گاوخونی نیز در برنامه رهاسازی آب زاینده‌رود لحاظ شود؛ موضوعی که تحقق آن مستلزم تعیین سهم مشخص و پیش‌بینی زمان‌بندی دقیق برای انتقال آب به این تالاب است.

وی با اشاره به اینکه مدیریت منابع آب زاینده‌رود نباید تنها بر تأمین نیازهای مقطعی متمرکز باشد، گفت: بازگشایی رودخانه نباید تنها به تأمین نیازهای کوتاه‌مدت محدود شود، بلکه حقوق تمامی ذی‌نفعان، از کشاورزان تا محیط‌زیست و تالاب گاوخونی، باید در تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌های مدیریت منابع آب این حوضه مورد توجه قرار گیرد.

نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی اصلاح الگوی برداشت از منابع آب و پایبندی به تعهدات وزارت نیرو را از الزامات بهبود شرایط زاینده‌رود دانست و افزود: احیای پایدار این رودخانه نیازمند مدیریت اصولی منابع آب، اصلاح برداشت‌ها و اجرای تعهدات مربوط به تأمین حق‌آبه‌های قانونی و زیست‌محیطی است و نمی‌توان با رهاسازی‌های مقطعی، بدون اصلاح روندهای موجود، به بهبود پایدار وضعیت حوضه امیدوار بود.

یزدیان ابراز امیدواری کرد: تداوم بارندگی‌ها و مدیریت صحیح منابع آبی، زمینه بهبود جریان زاینده‌رود و احیای تالاب بین‌المللی گاوخونی را فراهم کند؛ موضوعی که تحقق آن علاوه بر تصمیم‌گیری درباره بازگشایی رودخانه، به استمرار برنامه‌های مدیریت برداشت و رعایت سهم محیط‌زیست در تخصیص منابع آب وابسته است.

به گزارش ایمنا، بازگشایی زاینده‌رود می‌تواند فرصتی تازه برای تأمین بخشی از نیازهای آبی کشاورزان، جریان‌یابی دوباره رودخانه و تقویت امیدها به بهبود شرایط حوضه آبریز باشد؛ با این حال، اهمیت این اقدام تنها به بازگشت موقت آب به بستر رودخانه محدود نمی‌شود و نحوه مدیریت و توزیع منابع آبی، نقش تعیین‌کننده‌ای در اثربخشی آن خواهد داشت.

در این میان، قول وزارت نیرو برای لحاظ‌کردن حق‌آبه محیط‌زیست و تالاب بین‌المللی گاوخونی در برنامه رهاسازی آب، ضرورت تعیین سهم مشخص و زمان‌بندی دقیق برای انتقال آب به این تالاب را دوچندان می‌کند. بازگشایی زاینده‌رود زمانی می‌تواند گامی مؤثر در مسیر احیا باشد که در کنار تأمین نیازهای کشاورزی، حقوق زیست‌محیطی، کنترل برداشت‌ها و تعهدات مربوط به گاوخونی نیز به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه آینده این رودخانه به مدیریت پایدار و متوازن منابع آب گره خورده است.

کد مطلب 1021544

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.