توهم معامله بر سر ایران؛ ایران موضوع معامله ترامپ، پوتین و شی بود؟

شنژن میزبان اولین دیدار سه‌جانبه‌ی ترامپ، شی و پوتین بود و ایران پشت در ماند. حالا عده‌ای می‌گویند تهران «معامله» شد، اما بیانیه‌ پایانی حتی اسمی از ایران نبرد و جهان ۲۰۲۶ هم شباهتی به یالتا و ۱۹۴۵ ندارد. چرا این روایت آب نمی‌خورد و ایران واقعاً کجای معادله ایستاده؟

به گزارش خبرگزاری ایمنا، بعضی عکس‌ها از خود متنشان مهم‌ترند. عکس شنژن هم از همین‌هاست: ترامپ، شی جین‌پینگ و پوتین برای نخستین بار کنار یک میز، آن هم در حاشیه اجلاس اپک. رسانه‌ها زود سراغ کلمه «تاریخی» رفتند و بعضی‌ها یک قدم جلوتر رفتند و پرسیدند آیا این یالتای قرن بیست‌ویکم است؟

اما وقتی هیجان عکس فروکش می‌کند، خروجی نشست چیز دیگری نشان می‌دهد. گفت‌وگوی سه‌جانبه حدود یک ساعت و نیم طول کشید. بیانیه کوتاه آن به اصلاح سازمان ملل و تأمین سوخت بازار اشاره داشت و از ریسک‌های هسته‌ای هم سخن گفت. اسمی از جنگ اوکراین در آن نبود و اسمی از ایران هم نه. خبرگزاری‌های بزرگ هم همین را نوشتند: رهبران لبخند زدند، دست دادند و بدون پیشرفت چشمگیری نشست را ترک کردند. هنوز روشن نیست این نشست نقطه عطف باشد یا یک فوتواپ فراموش‌شدنی.

بیانیه مشترک سران چین، روسیه و آمریکا / بدون اشاره به ایران

چرا «ایران فروخته شد» این‌قدر جذاب است و این‌قدر سست؟

این روایت یک مزیت بزرگ دارد: ساده است. سه قدرت بزرگ، یک اتاق دربسته و یک کشور غایب. بقیه ماجرا را ذهن خودش کامل می‌کند. برای همین هم در بعضی رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور معاند و حتی میان منتقدان داخلی، بدون هیچ سندی دست‌به‌دست می‌شود.

اما معامله دست‌کم دو شرط دارد. نخست اینکه خریدار و فروشنده باید منافع هم‌راستا داشته باشند. دوم اینکه کسی که می‌فروشد باید بتواند آنچه را فروخته تحویل بدهد.

در شنژن هیچ‌کدام دیده نمی‌شود؛ ترامپ می‌خواست درباره خلع سلاح هسته‌ای صحبت کند، اما پکن همچنان حاضر نیست وارد مذاکرات کنترل تسلیحات شود.

پوتین به دنبال گرفتن امتیاز در پرونده اوکراین بود.

شی هم بیشتر می‌خواست چین را در قامت میزبان صلح جهانی نشان بدهد، نه اینکه خودش را درگیر تعهدات امنیتی پرهزینه کند.

خود ترامپ هم پیش از نشست گفت برای پرونده ایران از چین و روسیه کمک نمی‌خواهد.

سه نفر با سه دستور کار متفاوت را نمی‌شود «جهان را تقسیم‌کننده» نامید. چین بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است و امنیت تنگه هرمز برایش یک مسئله حیاتی اقتصادی است. چنین کشوری نمی‌تواند یک بازیگر را فدا کند و بقیه منافعش را سالم نگه دارد. اینجا بازی با حاصل جمع صفر نیست.

Ялтинська конференція: доля світу і блощиці                                                            — Локальна історія

نشست تهران در سال ۱۹۴۳؟ بیایید تاریخ را درست بخوانیم

مقایسه با نشست تهران هم از دروغ پردازی‌های سبک معاندین است، در سال ۱۹۴۳ نشست با حضور روزولت، چرچیل و استالین در تهران برگزار شد. در حالی که کشور اشغال شده بود و صدایی در معادلات نداشت. آن زمان تهران محل نشست بود، نه طرف نشست. در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم هم برندگان جنگ بر سر غنایم و حوزه‌های نفوذ توافق کردند.

حالا تصویر را کنار هم بگذاریم: آمریکایی که خودش را درگیر چند پرونده هم‌زمان می‌بیند، چین و روسیه‌ای که حاضر نیستند هزینه بیرون آوردن واشنگتن از بن‌بست را بپردازند و ایرانی که فارغ از هر قضاوتی درباره نتیجه جنگ، همچنان سرپاست و در معادلات منطقه حرف دارد. این وضعیت با کشور اشغال‌شده سال ۱۹۴۳ فاصله زیادی دارد.

انصاف هم بد نیست!

نمی‌شود ادعا کرد شنژن هیچ اهمیتی ندارد. نشستی که سه قدرت هسته‌ای را برای نخستین بار دور یک میز می‌نشاند، می‌تواند نشانه بازآرایی در نظم بین‌المللی باشد. غایب بودن ایران از اتاق هم یک ریسک جدی است و باید زیر نظر باشد. اما «در اتاق نبودن» با «فروخته شدن» دو چیز کامل متفاوت است. اولی یک واقعیت دیپلماتیک است و دومی یک ادعای دروغین بزرگ برای تاثیر بر جنگ روانی علیه مردم ایران.

 ایران نه بازیگری است که بتوانند روی آن معامله کنند و نه تحت فشار دوستانش قرار می‌گیرد

مهدی خورسند، کارشناس مسائل اوراسیا و بین‌الملل در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: اتفاقات شنژن، از نگاه بسیاری از رسانه‌ها یک نقطه عطف در تحولات بین‌المللی به شمار می‌رود. من نیز معتقدم این اجلاس می‌تواند نقطه عطفی در دوران گذار نظم بین‌المللی باشد.

وی افزود: امروز در شرایطی به سر می‌بریم که آمریکا به‌عنوان هژمون غالب و قدرت برتر نظام بین‌الملل، طی یکی دو دهه گذشته به دلیل نوع بازیگری قدرت‌های نوظهور اقتصادی، سیاسی، امنیتی و نظامی با چالش روبه‌رو شده است. به چالش کشیده شدن قدرت و هژمونی آمریکا سبب شده است این بازیگران خواهان سهم و نقش بیشتری در تعیین مختصات قدرت در نظام بین‌الملل باشند.

کارشناس مسائل اوراسیا با اشاره به چالش‌های اقتصادی آمریکا تصریح کرد: آمریکایی‌ها هژمونی و قدرت اقتصادی خود را در حال از دست دادن می‌بینند. دلیل این مسئله نیز ظهور چین در عرصه قدرت است. چینی‌ها از نظر اقتصادی توانسته‌اند در حوزه‌هایی همچون هوش مصنوعی، نظام پولی، مالی و بانکی، اقتصادهای منطقه‌ای و صنایع تبدیلی، به سطحی از پیشرفت برسند که توان رقابت با آمریکا را داشته باشند و عملاً تنه‌به‌تنه این قدرت اقتصادی حرکت کنند.

خورسند ادامه داد: از سوی دیگر، قدرت نظامی آمریکا نیز نتوانسته است بازیگری را که بیش از ۵۰ سال تحت تحریم‌های اقتصادی و فشارهای منطقه‌ای قرار داشته، به زانو درآورد. آمریکا حتی نتوانست ضربات مهلکی به ساختار نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران وارد کند و اتفاقاً نتیجه معکوس شد؛ کشوری که طی ۵۰ سال تحت تحریم‌ها و فشارهای فلج‌کننده اقتصادی قرار داشته، با مدیریت صحیح توان نظامی خود و هدف قرار دادن منافع آمریکا و پایگاه‌های این کشور در منطقه، آمریکایی‌ها را به این فکر انداخته است که باید از منطقه غرب آسیا عقب‌نشینی کنند و این منطقه را به بازیگران خود آن بسپارند.

وی با اشاره به تحولات جنگ اوکراین بیان کرد: در کنار این مسئله، ناکامی آمریکا در دستیابی به اهداف خود در جنگ اوکراین علیه روسیه نیز شرایط را در اجلاس شنژن به‌گونه‌ای رقم زده که کفه ترازو به سمت قدرت‌های نوظهور سنگین‌تر شده است.

نشست رهبران امریکا، چین و روسیه؛ تأکید بر جلوگیری از جنگ هسته‌ای

چین و روسیه در زمین آمریکا بازی نمی‌کنند

این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به برخی تحلیل‌ها درباره شکل‌گیری نظم جدید جهانی گفت: برخلاف آنچه برخی رسانه‌های معاند داخلی و خارجی مطرح می‌کنند و مدعی هستند آمریکا، چین و روسیه در حال تعریف نظم جدیدی هستند، من معتقدم شرایط امروز با اجلاس سال ۱۹۴۵ و معادلات پس از جنگ جهانی دوم که در آن قدرت‌های پیروز به تقسیم غنائم و تعیین حوزه‌های نفوذ بین‌المللی پرداختند، قابل مقایسه نیست.

خورسند افزود: دلیل این مسئله آن است که آمریکایی‌ها امروز درگیر تنش‌هایی خودساخته در نقاط مختلف جهان هستند و چین و روسیه نیز به‌خوبی از این شرایط آگاهی دارند. به نظر می‌رسد چین و روسیه حاضر نیستند برای خروج آمریکا از این وضعیت و بن‌بستی که برای خود ایجاد کرده است، هزینه‌ای بپردازند.

وی با اشاره به شواهدی در تأیید این تحلیل اظهار کرد: نخستین نمونه، بیانیه مشترک ایران، روسیه و چین در نشست شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در روز گذشته است. این بیانیه یکی از دلایل و اسنادی است که نشان می‌دهد چین و روسیه تلاش دارند با همکاری دیگر بازیگران، به‌ویژه بازیگر مؤثری مانند جمهوری اسلامی ایران، همچنان در مسیر به چالش کشیدن و افول هژمونی آمریکا حرکت کنند.

کارشناس مسائل اوراسیا تصریح کرد: قرار نیست چین و روسیه به همین راحتی مسیر دیگری را در پیش بگیرند یا در شرایط فعلی تقسیم غنائم بین‌المللی صورت بگیرد. برخلاف تصوری که برخی رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور مطرح می‌کنند و حتی برخی منتقدان دائمی داخلی نیز بر آن تأکید دارند که ایران قرار است توسط چین و روسیه معامله شود، مختصات امروز نظام بین‌الملل و صحنه قدرت چنین اجازه‌ای را حتی به چین و روسیه نمی‌دهد که بخواهند درباره ایران معامله کنند.

خورسند با اشاره به تفاوت جایگاه ایران در سال‌های جنگ جهانی دوم با شرایط کنونی کشور گفت: اگر به سال‌های جنگ جهانی دوم بازگردیم، در سال ۱۹۴۳ کنفرانس تهران با حضور رهبران سه قدرت آمریکا، شوروی و انگلیس برگزار شد؛ رهبرانی که بدون اطلاع شاه ایران به کشورمان آمدند. دلیل این مسئله آن بود که ایران در آن مقطع از سوی قدرت‌های شرقی و غربی اشغال شده بود و هیچ جایگاهی در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی نداشت و از اساس صدای آن در این معادلات شنیده نمی‌شد.

گزارش: «کنفرانس تهران»؛ ماجرای حضور بی‌اجازه روسای سه کشور در ایران - تسنیم

وی ادامه داد: اما امروز ایران کشوری است که در چارچوب نظام جمهوری اسلامی توانسته است روی پای خود بایستد. جمهوری اسلامی ایران در دو جنگ با دو قدرت هسته‌ای جهان، دست‌کم در حوزه دفاع از خود، پیروز شده و شکست نخورده است. ایران توانسته یک ابرقدرت جهانی را با پیچیدگی‌هایی در مواجهه با خود روبه‌رو کند؛ به‌گونه‌ای که این قدرت بزرگ امروز با نوعی استیصال در برابر ایران مواجه شده است.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با تأکید بر نقش مؤلفه‌های قدرت جمهوری اسلامی ایران بیان کرد: مؤلفه‌های قدرت جمهوری اسلامی ایران امروز در تعیین معادلات منطقه‌ای نقش‌آفرین هستند. محور مقاومت ابزاری بود که جمهوری اسلامی ایران برای ایجاد توازن قدرت منطقه‌ای در برابر رژیم صهیونیستی و قدرت‌های فرامنطقه‌ای ایجاد کرد و امروز توانسته است در راستای حفاظت از منافع جمهوری اسلامی ایران و موازنه‌سازی در برابر تهدیدات منطقه غرب آسیا نقش‌آفرینی کند.

خورسند در ادامه به مصادیق این قدرت منطقه‌ای اشاره کرد و گفت: تسلط انصارالله یمن بر تنگه باب‌المندب، پیشروی‌هایی که به سمت عدن دارد، مقاومت جانانه حزب‌الله در برابر رژیم کودک‌کش صهیونیستی و همچنین نقش مقاومت عراق از جمله این مصادیق هستند. امروز معادلات جبهه قدرت در عراق تحت تأثیر محور مقاومت قرار دارد و حتی اختلافات درونی سیاسی عراق نیز از جمله موضوعاتی است که جمهوری اسلامی ایران در حل‌وفصل آن نقش‌آفرینی می‌کند.

وی تأکید کرد: اینها مصادیقی از قدرت جمهوری اسلامی ایران هستند. بنابراین، نه‌تنها نمی‌توان شرایط امروز را با وضعیت ایران در سال ۱۹۴۵ مقایسه کرد، بلکه حتی درباره اجلاس شنژن نیز با دیده تردید نگاه می‌کنم که آیا این قدرت‌ها می‌توانند به تقسیم غنائم بین‌المللی دست بزنند یا خیر.

ایران لقمه‌ای نیست که پکن و مسکو برایش دندان تیز کنند

کارشناس مسائل اوراسیا خاطرنشان کرد: به نظر من، نه روسیه و نه چین امروز در جایگاهی قرار ندارند که قدرت مطلق و تعیین‌کننده جهان باشند و بتوانند دنیا را به حوزه‌های نفوذ و غنائم خود تقسیم کنند.

خورسند در پایان با اشاره به تحولات دیپلماتیک اخیر میان قدرت‌های جهانی و روابط ایران با چین و روسیه گفت: به نظر می‌رسد نوع تعاملات ترامپ با شی جین‌پینگ، ترامپ با پوتین و سپس شی جین‌پینگ با پوتین، در کنار مذاکراتی که ایران طی روزهای گذشته با رهبران روسیه داشته و پیام‌هایی که میان ایران و چین ردوبدل شده است، همگی بیانگر این موضوع هستند که جمهوری اسلامی ایران نه‌تنها از سوی دوستان خود تحت فشار قرار ندارد، بلکه در برابر دشمنان خود نیز ایستادگی می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران امروز نه بازیگری است که دیگران بتوانند روی آن معامله کنند و نه کشوری است که حتی دوستانش بتوانند به آن فشار وارد کنند.

به گزارش ایمنا، شنژن احتمالاً مدت‌ها بحث‌برانگیز می‌ماند. شاید روزی بگوییم نقطه شروع یک دوران بود، شاید هم به‌عنوان یک عکس زیبا و بی‌نتیجه در خاطرمان بماند. اما درباره ایران، پاسخ پرسش اصلی از همین حالا روشن است: کشوری که در اتاق نبوده، به طور حتم روی میز هم نبوده است. معامله‌ای که یک طرفش نمی‌خواهد، یک طرفش نمی‌تواند و طرف سوم هم حاضر نیست برایش هزینه بدهد، اسمش معامله نیست؛ اسمش گمانه‌زنی است.

کد مطلب 1021311

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.