به گزارش خبرگزاری ایمنا، همزمان با افزایش بحثها درباره ضرورت بازنگری در عضویت جمهوری اسلامی ایران در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT)، حوزههای بسیج دانشجویی دانشگاههای استان اصفهان با انتشار توییتهای مشترک، حمایت خود را از کارزار خروج ایران از این پیمان اعلام کردند.
این تشکلهای دانشجویی با طرح پرسش «چرا بمانیم؟» به حمله به تأسیسات هستهای صلحآمیز ایران، بیاثر ماندن نظارتهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی در تأمین امنیت این تأسیسات و محدودیتهای اعمالشده بر حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای اشاره کردند و خواستار توجه به مطالبه خروج از NPT شدند.
در یکی از این توییتها آمده است: «در NPT عضو شدیم که امنیت تأسیسات هستهایمان تضمین شود؛ اما حتی تأسیسات تحت نظارت آژانس هم از حمله در امان نماندند.»
بسیج دانشجویی دانشگاههای علوم پزشکی اصفهان، ملی مهارت، آزاد اسلامی اصفهان، اصفهان، هنر اصفهان، شهید اشرفی اصفهانی و... از جمله تشکلهایی بودند که با انتشار مطالبی با مضمون مشترک، از کارزار خروج از این پیمان حمایت کردند.
پیمانی برای صلح و امنیت که تضمینکننده امنیت اعضا نبود
پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای پس از بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی و در شرایط نگرانی جهانی از گسترش تسلیحات هستهای شکل گرفت. پس از پیوستن قدرتهای هستهای از جمله شوروی، انگلیس، فرانسه و چین به جمع کشورهای دارنده این تسلیحات، ضرورت ایجاد سازوکاری برای جلوگیری از افزایش تعداد کشورهای مجهز به بمب اتمی بیش از گذشته احساس شد. در همین چارچوب، NPT در سال ۱۹۶۸ به امضا رسید و از سال ۱۹۷۰ اجرایی شد. ایران نیز از نخستین کشورهای امضاکننده این پیمان بود.
منطق اصلی این پیمان بر پایه مجموعهای از تعهدات متقابل شکل گرفته است؛ کشورهای فاقد سلاح هستهای متعهد میشوند به دنبال ساخت این تسلیحات نروند و فعالیتهای هستهای خود را تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دهند. در مقابل، حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای برای آنها به رسمیت شناخته میشود و کشورهای دارنده سلاح هستهای نیز تعهداتی در زمینه خلع سلاح و حرکت به سمت کاهش زرادخانههای هستهای خود میپذیرند.
با این حال، یکی از انتقادهای اصلی مطرحشده درباره عملکرد NPT، اجرا نشدن متوازن تعهدات اعضاست. کشورهای دارنده سلاح هستهای همچنان زرادخانههای خود را حفظ و نوسازی میکنند و در مقابل، کشورهای فاقد این تسلیحات با وجود پذیرش نظارتهای گسترده بینالمللی، همواره با محدودیتها و فشارهایی در مسیر بهرهبرداری از فناوری هستهای روبهرو هستند.
از سوی دیگر، کشورهایی همچون هند، پاکستان و رژیم صهیونیستی بدون پیوستن به این پیمان به سلاح هستهای دست یافتهاند و بازرسیهای پیشبینیشده در چارچوب NPT نیز شامل فعالیتهای هستهای آنها نمیشود. این وضعیت از جمله مواردی است که منتقدان پیمان از آن بهعنوان نمونهای از استاندارد دوگانه در نظام بینالمللی یاد میکنند.

حمله به تأسیسات هستهای؛ محور اصلی انتقاد دانشجویان
یکی از مهمترین محورهای انتقاد حوزههای بسیج دانشجویی اصفهان، حمله به تأسیسات هستهای ایران با وجود عضویت کشور در NPT و قرار داشتن این مراکز در چارچوب نظارتهای آژانس است.
از نگاه آنها، پذیرش تعهدات بینالمللی و همکاری با آژانس باید با برخورداری از حقوق پیشبینیشده در پیمان و تضمین امنیت فعالیتهای هستهای صلحآمیز همراه باشد؛ در حالی که حمله به این تأسیسات نشان داد نظارتهای بینالمللی بهتنهایی نتوانسته است امنیت مراکز هستهای ایران را تضمین کند.
بسیج دانشجویی دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان در توییت خود با اشاره به همین مسئله نوشته است: «قرار بود NPT چارچوبی برای صلح و امنیت بینالمللی باشد؛ اما حتی نتوانست مانع حمله به تأسیسات هستهای صلحآمیز یک کشور عضو شود.»
بسیج دانشجویی دانشگاه اصفهان نیز با تأکید بر ناکارآمدی نظارتهای آژانس در جلوگیری از حمله به مراکز هستهای ایران آورده است: «قرار بود نظارت آژانس بر فعالیتهای هستهای، اعتماد متقابل ایجاد کند؛ اما تأسیسات تحت نظارت آژانس هدف حمله قرار گرفتند.»
در توییت دیگری از بسیج دانشجویی دانشگاه اصفهان، تناقض میان تعهدات ایران و رفتار طرف مقابل مورد توجه قرار گرفته است: «ما تعهد دادیم به دنبال ساخت سلاح هستهای نباشیم؛ آنها کودکانمان را به شهادت رساندند.»
بسیج دانشجویی دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی نیز در حمایت از این کارزار نوشته است: «در NPT عضو شدیم که امنیت و صلح بینالمللی تقویت شود، ولی در برابر حمله به تأسیسات هستهای یک کشور عضو، تضمین عملی و بازدارندهای وجود نداشت.»
حمله به مراکز هستهای صلحآمیز، با توجه به ماهیت این تأسیسات و تعهدات بینالمللی کشورها، از موضوعات مهم مورد بحث در محافل حقوقی و سیاسی است. همچنین یکی از انتقادهای مطرحشده به عملکرد آژانس، نبود سازوکار مؤثر برای جلوگیری از چنین حملاتی و پاسخگو کردن عاملان آن است.
حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای زیر سایه تحریم و تهدید
محور دیگر توییتهای منتشرشده از سوی بسیجهای دانشجویی اصفهان، محدودیتهای اعمالشده علیه ایران در استفاده از فناوری هستهای است. بر اساس ماده چهار پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، حق کشورهای عضو برای تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هستهای با اهداف صلحآمیز به رسمیت شناخته شده است.
با این حال این حق در عمل با فشارهای سیاسی، تحریمهای اقتصادی و تهدیدهای نظامی مواجه شده است. از این منظر، مسئله تنها جلوگیری از دستیابی به سلاح هستهای نیست، بلکه محدود کردن ظرفیت علمی و فناوری کشورها در حوزه انرژی هستهای نیز به یکی از محورهای اختلاف تبدیل شده است.
بسیج دانشجویی دانشگاه هنر اصفهان در همین زمینه نوشته است: «در NPT عضو شدیم که از انرژی هستهای برای مصارف صلحآمیز استفاده کنیم؛ ولی برای استفاده از این حق با تحریم و تهدید مواجه شدیم.»
این تشکلها همچنین با انتشار مطالبی انتقادی، ساختار حاکم بر مناسبات هستهای جهان و نقش قدرتهای بزرگ در اجرای تعهدات بینالمللی را مورد انتقاد قرار دادند.
بسیج دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان نیز در متنی اعتراضی آورده است:
«آلوده به خون مردم دنیا بود
بازیچه دستهای ناپیدا بود
با قانون جنگل آمریکایی،
انپیتی یک شوخی بیمعنا بود!»
این موضعگیری نشاندهنده انتقاد این تشکل دانشجویی از عملکرد قدرتهای بزرگ و آنچه در این توییتها یکجانبهگرایی آمریکا در مناسبات بینالمللی توصیف شده، است.
خروج از NPT چه سازوکاری دارد؟
یکی از موضوعات مهم در بررسی مطالبه خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، سازوکار حقوقی پیشبینیشده برای این اقدام است. ماده ۱۰ NPT حق خروج را برای کشورهای عضو محفوظ دانسته است. بر اساس این ماده، هر کشور عضو میتواند در صورت وقوع حوادث فوقالعاده مرتبط با موضوع پیمان که منافع عالی آن را به خطر انداخته باشد، با اعلام سهماهه به سایر اعضا و شورای امنیت سازمان ملل متحد از پیمان خارج شود.
بر این اساس، خروج از NPT بهخودیخود به معنای تصمیم برای ساخت سلاح هستهای نیست و باید میان خروج حقوقی از یک پیمان بینالمللی و تصمیم مستقل درباره نوع برنامه دفاعی و هستهای کشور تفاوت قائل شد. با این حال، چنین اقدامی میتواند پیامدهای سیاسی و بینالمللی گستردهای داشته باشد و واکنش کشورهای مختلف را به دنبال بیاورد.
در ماههای اخیر، موضوع بازنگری در عضویت ایران در NPT به یکی از محورهای بحث در فضای سیاسی کشور تبدیل شده است. در همین زمینه، طرحهایی برای خروج از پیمان در مجلس مطرح شده و برخی نمایندگان نیز بر ضرورت بررسی این موضوع تأکید کردهاند. همچنین در مواضع برخی نهادها، بازنگری در دکترین دفاعی و بررسی گزینه خروج مورد توجه قرار گرفته است.
در مقابل، مسئولان وزارت امور خارجه بر ضرورت بررسی این موضوع در نهادهای ذیصلاح و طی فرایند قانونی تأکید کردهاند و اعلام داشتهاند که ایران تا زمانی که عضو پیمان است، به تعهدات خود پایبند خواهد بود.
انتشار توییتهای مشترک حوزههای بسیج دانشجویی دانشگاههای استان اصفهان در حمایت از کارزار خروج از NPT نیز در امتداد همین مباحث صورت گرفته است؛ مطالبهای که محور اصلی آن، پرسش از کارآمدی تعهدات بینالمللی در تأمین امنیت کشور، تضمین حقوق هستهای و ضرورت بازنگری در مناسبات موجود است.
این تشکلهای دانشجویی با طرح پرسش «چرا بمانیم؟» تلاش کردهاند توجه افکار عمومی را به فاصله میان تعهدات پذیرفتهشده ایران و آنچه در عمل در قبال امنیت تأسیسات هستهای و حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای رخ داده است، جلب کنند.



نظر شما