به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، تشدید تغییرات اقلیمی، افزایش میانگین دمای هوا و تکرار موجهای گرما، شهرهای جهان را با چالشهای جدی در زمینه سلامت عمومی، آسایش حرارتی و کیفیت زندگی شهروندان مواجه کرده است. در چنین شرایطی، بارسلونا با توسعه شبکهای متشکل از بیش از ۵۰۰ پناهگاه اقلیمی، تلاش کرده است دسترسی شهروندان به فضاهای خنک و ایمن را در روزهای گرم سال گسترش دهد؛ شبکهای که با بهرهگیری از ظرفیت کتابخانهها، مراکز اجتماعی، موزهها، بازارها، پارکها و باغهای شهری، امکان مقابله با گرمای شدید را در نزدیکی محل زندگی مردم فراهم میکند.
این طرح بخشی از رویکرد سازگاری شهری با تغییرات اقلیمی است که بهجای اتکا به ساخت مجموعههای جدید و پرهزینه، از زیرساختهای موجود شهر برای کاهش آسیبپذیری جمعیت در برابر دمای بالا استفاده میکند. بر اساس اطلاعات ارائهشده درباره این شبکه، ۹۹.۲ درصد جمعیت بارسلونا در فاصله حداکثر ۱۰ دقیقه پیادهروی از دستکم یک پناهگاه اقلیمی قرار دارند؛ آماری که گستردگی پوشش جغرافیایی این برنامه و توجه به دسترسی محلهمحور را نشان میدهد.
پناهگاههای اقلیمی؛ تبدیل فضاهای عمومی به زیرساخت حفاظت از شهروندان
پناهگاههای اقلیمی فضاهایی عمومی هستند که در دورههای افزایش دما، امکان حضور و استراحت شهروندان را در محیطی خنکتر و مناسبتر فراهم میکنند. این فضاها با هدف کاهش رویارویی مستقیم مردم با گرمای شدید بهویژه برای گروههایی که در برابر تنش گرمایی آسیبپذیری بیشتری دارند، استفاده میشوند.
شبکه بارسلونا از ظرفیت مجموعهای متنوع از فضاهای شهری بهره میبرد. کتابخانههای عمومی، مراکز اجتماعی، موزهها و بازارها در کنار پارکها و باغها، اجزای اصلی این شبکه را تشکیل میدهند. به این ترتیب، مفهوم پناهگاه اقلیمی به ساختمانهای تخصصی یا مراکز امدادی محدود نمیشود، بلکه فضاهایی را نیز در بر میگیرد که شهروندان پیش از این برای فعالیتهای روزمره، فرهنگی و اجتماعی از آنها استفاده میکردند.

این رویکرد از نظر مدیریت شهری اهمیت دارد؛ زیرا به شهر اجازه میدهد بدون نیاز به احداث ساختمانهای مستقل در تمام محلهها، از امکانات عمومی موجود برای پاسخگویی به یکی از پیامدهای فزاینده تغییرات اقلیمی استفاده کند، همچنین پراکندگی این فضاها در سطح شهر، امکان دسترسی محلی را افزایش میدهد و ضرورت طی مسیرهای طولانی برای رسیدن به محیطی خنک را کاهش میدهد.
دسترسی ۹۹.۲ درصدی شهروندان به پناهگاههای اقلیمی
یکی از شاخصهای قابل توجه در برنامه بارسلونا، میزان دسترسی جمعیت به این فضاهاست. طبق دادههای منتشرشده، ۹۹.۲ درصد ساکنان شهر حداکثر ۱۰ دقیقه پیادهروی تا یکی از پناهگاههای اقلیمی فاصله دارند. این شاخص نشان میدهد که برنامهریزی برای مقابله با گرما تنها بر تعداد مراکز متمرکز نبوده، بلکه نزدیکی آنها به محل سکونت شهروندان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
دسترسی پیاده به این فضاها از آن جهت اهمیت دارد که در روزهای بسیار گرم، پیمودن مسافتهای طولانی در فضای باز میتواند خود به افزایش رویارویی افراد با گرما منجر شود، بنابراین پراکندگی مناسب پناهگاهها در محلههای مختلف، یکی از مولفههای مهم در کارآمدی شبکههای حفاظت اقلیمی محسوب میشود، از سوی دیگر، استفاده از مراکز عمومی موجود میتواند ارتباط میان خدمات شهری و نیازهای روزمره شهروندان را تقویت کند. کتابخانهها، مراکز اجتماعی و دیگر فضاهای عمومی در چنین الگویی علاوه بر کارکرد اصلی خود، نقش مکملی در مدیریت شرایط اضطراری اقلیمی و افزایش تابآوری محلهها بر عهده میگیرند.
بازطراحی حیاط مدارس برای کاهش دمای محلهها
یکی دیگر از محورهای مهم برنامه بارسلونا، بازنگری در طراحی حیاط مدارس و تبدیل این فضاها به محیطهایی سازگارتر با شرایط اقلیمی است. در این رویکرد، حیاط مدارس تنها محلی برای فعالیتهای آموزشی و تفریحی دانشآموزان در ساعات مدرسه نیست، بلکه میتواند بخشی از زیرساخت سبز محله و شبکه فضاهای عمومی مقابله با گرما باشد.
افزایش پوشش گیاهی، کاشت درختان و ایجاد سایه طبیعی از جمله اقداماتی است که برای بهبود شرایط حرارتی این فضاها مورد توجه قرار گرفته است. درختان و پوشش گیاهی با ایجاد سایه و کمک به کاهش دمای محیط اطراف، میتوانند از شدت گرمای فضاهای باز بکاهند و شرایط مناسبتری برای حضور کودکان و سایر استفادهکنندگان فراهم کنند.
اهمیت این سیاست در آن است که مدارس در بسیاری از محلههای شهری از فضاهای عمومی قابل توجه برخوردارند و بازطراحی آنها میتواند فراتر از محیط آموزشی اثرگذار باشد. حیاطهای سبز و سایهدار، در صورت فراهم بودن شرایط دسترسی و استفاده عمومی، ظرفیت تبدیل شدن به فضاهایی اجتماعی برای ساکنان محله را نیز دارند.

تغییر رویکرد مدیریت شهری از مقابله اضطراری به سازگاری اقلیمی
تجربه بارسلونا بیانگر تغییری مهم در نگاه مدیریت شهری به مسئله گرمای شدید است. در رویکردهای سنتی، مقابله با موج گرما بیشتر به اقدامات کوتاهمدت و اطلاعرسانی عمومی محدود میشد، اما توسعه شبکه پناهگاههای اقلیمی نشان میدهد که شهرها میتوانند این مسئله را به بخشی از برنامهریزی بلندمدت خود تبدیل کنند.
در چنین الگویی ساختمانهای عمومی، فضاهای فرهنگی، مراکز اجتماعی، مدارس و محیطهای طبیعی بهعنوان اجزای یک شبکه بههمپیوسته برای حفاظت از شهروندان عمل میکنند. این موضوع بهویژه در شهرهای متراکم اهمیت دارد؛ زیرا کمبود فضای باز، تراکم ساختمانها، سطوح آسفالتی و بتنی و محدودیت پوشش گیاهی میتواند شرایط حرارتی نامناسبتری ایجاد کند.
از منظر مدیریت شهری یکی از مزیتهای استفاده از زیرساختهای موجود، امکان بهرهگیری از ظرفیتهای پیشبینیشده در شهر و کاهش نیاز به احداث تاسیسات جدید است، البته کارآمدی چنین شبکهای به عواملی همچون پراکندگی جغرافیایی مناسب، ساعات فعالیت مراکز، دسترسی بدون مانع، کیفیت تهویه و خنککنندگی فضاها و اطلاعرسانی مؤثر به شهروندان نیز وابسته است.
توجه به گروههای آسیبپذیر، از جمله سالمندان، کودکان، افراد دارای بیماریهای زمینهای و کسانی که بهدلیل شرایط شغلی ناچار به حضور طولانیمدت در فضای باز هستند، باید در برنامهریزی و ارزیابی این شبکهها جایگاه ویژهای داشته باشد، زیرا میزان موفقیت یک برنامه سازگاری اقلیمی تنها با شمارش مراکز ایجادشده سنجیده نمیشود، بلکه میزان استفاده واقعی مردم و توانایی آن در کاهش رویارویی با گرمای شدید نیز اهمیت دارد.




نظر شما