به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در سالهای اخیر شهرها بیش از گذشته به فرهنگ بهمثابه ابزار توسعه نگاه کردهاند. رویدادهای فرهنگی، میراث شهری و صنایع خلاق، نهتنها جذابیت یک شهر را افزایش میدهند، بلکه میتوانند به بهبود کیفیت زندگی، اشتغال و هویت شهری نیز کمک کنند. در این میان، همکاری میان شهرها نقش مهمی در تبادل تجربه و گسترش اثر فرهنگی ایفا میکند. همکاری فرهنگی میان شهرها، وقتی به برنامهای مشترک و بلندمدت تبدیل شود، میتواند فراتر از تبادل هنرمندان، بهعنوان ابزاری برای عبور از مرزهای جغرافیایی، احیای فضاهای فراموششده و ایجاد فرصت برای جوانان عمل کند.
در این مدل دو یا چند شهر برای طراحی رویداد، مدیریت میراث، آموزش، گردشگری فرهنگی یا حل مسئلههای مشترک از جمله تغییر اقلیم و نابرابری، منابع و تجربههای خود را کنار هم میگذارند. چنین همکاری میتواند با کمرنگ کردن مرزهای اداری و ملی پیوندی مستقیم میان مردم ایجاد کند.
شبکه شهرهای خلاق یونسکو از سال ۲۰۰۴ بر همین منطق بنا شده است؛ شهرهایی که خلاقیت را عامل توسعه پایدار میدانند، تجربههای خود را مبادله میکنند و پروژههای مشترک طراحی میکنند. در اکتبر ۲۰۲۵، ۵۸ شهر جدید به این شبکه پیوستند و تعداد اعضا به ۴۰۸ شهر در بیش از ۱۰۰ کشور رسید، همچنین معماری برای نخستینبار به حوزههای خلاقیت شبکه اضافه شد.

ارزش این همکاریها فقط در تعداد رویدادها نیست. یک برنامه فرهنگی مشترک میتواند به گردشگری، اشتغال، آموزش، مشارکت اجتماعی و احساس تعلق کمک کند. ارزیابی اتحادیه اروپا نشان میدهد که برنامههای پایتخت فرهنگی اروپا، علاوه بر تقویت فعالیت فرهنگی و گردشگری، به انسجام اجتماعی، همکاری بینالمللی و تقویت حس جامعه کمک کردهاند.
در سالهای اخیر شهرها با رویکردهای متفاوت این ایده را آزمودهاند و نشان دادهاند همکاری فرهنگی میتواند همزمان محلی، ملی و بینالمللی باشد. نکته مشترک این تجربهها، حرکت از رویداد به زیرساخت است. هدف فقط برگزاری کنسرت یا نمایشگاه نیست، بلکه ایجاد شبکهای از نهادها، هنرمندان، شهروندان و نهادهای آموزشی است که پس از پایان سال فرهنگی نیز به کار ادامه دهند. در این مدل فرهنگ به زیرساختی برای توسعه شهری تبدیل میشود.

نووا گوریتسا و گوریتزیا؛ فرهنگی که مرز را رد کرد
نووا گوریتسا در اسلوونی و گوریتزیا در ایتالیا در سال ۲۰۲۵ بهطور مشترک عنوان «پایتخت فرهنگی اروپا» را دریافت کردند. این نخستین بار در تاریخ این برنامه بود که دو شهر واقع در دو کشور، بهصورت مشترک این عنوان را بر عهده میگرفتند. دو شهر با اجرای برنامهای فرهنگی به نام «GO! ۲۰۲۵» تلاش کردند نشان دهند مرز میان کشورها به معنای جدایی مردم و فرهنگها نیست و میتواند زمینهای برای همکاری و گفتوگو باشد.
نووا گوریتسا و گوریتزیا در دو سوی مرز اسلوونی و ایتالیا قرار دارند و همین موقعیت مرزی موضوع اصلی بسیاری از فعالیتهای آنها بود. برگزارکنندگان از هنر، تاریخ، معماری و روایتهای محلی کمک گرفتند تا تجربه زندگی در منطقهای دوپاره میان دو کشور را بازگو کنند و از مخاطبان بخواهند به مرز نه فقط بهعنوان یک خط روی نقشه، بلکه بهعنوان بخشی از زندگی روزمره مردم نگاه کنند.
همکاری دو شهر بر پایه نهاد اروپایی همکاری سرزمینی موسوم به «EGTC GO» شکل گرفت. این نهاد که برای همکاری میان مناطق و شهرهای کشورهای مختلف اروپایی ایجاد شده است، امکان هماهنگی میان نووا گوریتسا، گوریتزیا و شمپتر-ورتویبا را فراهم میکند.

طراحی و اجرای «GO! ۲۰۲۵» حاصل همکاری چندین مجموعه از جمله شهرداریهای نووا گوریتسا و گوریتزیا، آژانس اجرایی این برنامه و منطقه خودمختار فریولی ونتزیا جولیا بود. مشارکت این نهادها به هماهنگی برنامهها در دو سوی مرز کمک کرد و نشان داد که اجرای یک پروژه مشترک، به همکاری میان سازمانهای محلی و منطقهای نیاز دارد. پایتخت فرهنگی اروپا فرصتی شد تا ارتباط میان این نهادها نیز تقویت شود.
برنامه بر سه محور اصلی تمرکز داشت: عبور از مرزها، بازنگری در میراث مشترک دو شهر و ایجاد پیوند میان شهروندان اسلوونی و ایتالیا. این محورها در قالب نمایشگاهها، اجراهای هنری، پروژههای خلاقانه و فعالیتهای آموزشی دنبال شدند. هر یک از این برنامهها به شیوهای متفاوت، تاریخ منطقه، خاطرات مشترک مردم و تاثیر مرز بر زندگی روزمره را به نمایش میگذاشت.
بر اساس گزارش رسمی اتحادیه اروپا، در طول سال ۲۰۲۵ حدود دو میلیون نفر از برنامههای GO! ۲۰۲۵ بازدید کردند و بیش از دو هزار رویداد در چارچوب آن برگزار شد. این آمار نشاندهنده گستردگی برنامه و استقبال مخاطبان است. چنین رویدادهایی میتوانند علاوه بر جذب گردشگر، فرصت مشارکت و دیدار برای ساکنان دو سوی مرز فراهم کنند و شناخت منطقه را در سطح بینالمللی افزایش دهند.
اهمیت تجربه نووا گوریتسا و گوریتزیا فقط در شمار رویدادها یا بازدیدکنندگان خلاصه نمیشود. نکته برجسته این بود که «بیمرز بودن» در این برنامه فقط شعار تبلیغاتی نبود؛ دو شهر با وجود تعلق به دو کشور، در طراحی و اجرای یک برنامه فرهنگی مشترک همکاری کردند. آنها مرز را نه مانعی که باید نادیده گرفته شود، بلکه بخشی از تاریخ و هویت منطقه دانستند؛ موضوعی که میشد دربارهاش گفتوگو کرد و آن را به زبان هنر بازآفرینی کرد.

اولو؛ همکاری منطقهای برای تغییر اقلیم
در سال ۲۰۲۶ اولو در فنلاند با عنوان «پایتخت فرهنگی اروپا ۲۰۲۶»، برنامهای با محور تغییر اقلیم فرهنگی را آغاز کرد. این برنامه فرهنگ را ابزاری برای رویارویی با چالشهای جهانی همچون تغییر اقلیم، تنوع فرهنگی و تابآوری معرفی میکند. ویژگی اصلی برنامه اولو، گستره جغرافیایی آن است. اولو همکاری خود را به ۳۹ شهرداری دیگر در شمال فنلاند گسترش داده و برنامهای مشترک برای کل منطقه طراحی کرده است. این همکاری فرهنگ را از محدوده شهری به مقیاس منطقهای ارتقا میدهد.
برنامه اولو شامل حدود ۷۵۰ پروژه، رویداد و اثر هنری است که در سه محور «سرزمین جسور»، «شهر وحشی» و «تضادهای جذاب» سازماندهی شدهاند و هدفشان پیوند دادن هنر، طبیعت، فناوری و جامعه است. دولت فنلاند ۲۰ میلیون یورو برای این برنامه اختصاص داده و بودجه کل آن ۵۰ میلیون یورو اعلام شده است. این بودجه همزمان برای توسعه صنایع خلاق، گردشگری فرهنگی، فناوری و پایداری در نظر گرفته شده است.

یکی از پروژههای شاخص اولو ۲۰۲۶، «ساعت اقلیم» است؛ مسیری دائمی از هنر عمومی که با پیوند دادن هنر، علم و طبیعت، به تغییر اقلیم و رابطه انسان با زمان میپردازد. این پروژه شامل شش اثر هنری دائمی و مکانمحور در نقاط مختلف منطقه اولو و یک اثر مشارکتی با عنوان باارزشترین ساعت جهان است که با مشارکت ساکنان محلی ساخته شده است.
شش اثر دائمی ساعت اقلیم از ژوئن ۲۰۲۶ در شش مکان متفاوت از جنگلها و سواحل رودخانه تا مناطق ساحلی و فضاهای شهری نصب شدهاند و هر اثر برای مکان خود طراحی شده است. این آثار را هنرمندان شناختهشدهای از فنلاند و کشورهای دیگر ساختهاند و هر هنرمند با یک پژوهشگر علمی همکاری کرده است تا اثر هنری، نهتنها برداشتی زیبا از طبیعت باشد، بلکه با دانش علمی درباره تغییر اقلیم و جغرافیای قطبی نیز پیوند داشته باشد.

اثر باارزشترین ساعت جهان نیز بخش مهمی از پروژه ساعت اقلیم است. این اثر را هنرمندان با مشارکت ساکنان اولو ساختهاند و هدفشان ثبت و نمایش لحظههایی است که مردم محلی آنها را باارزش میدانند. ساختار این اثر یک ساعت بزرگ مکانیکیالکترونیکی است که چرخدندههای چوبی آن، شش صفحه نمایش را کنترل میکنند. روی این صفحهها، ویدیوها و تصاویری از لحظههای خاص و معنادار ساکنان اولو نمایش داده میشود که در چرخههای ساعت، دقیقه و ثانیه تکرار میشوند. نتیجه این برنامه گسترش مشارکت اجتماعی و ایجاد زیرساخت فرهنگی منطقهای است. برنامه اولو با مشارکت صدها هنرمند و فعال فرهنگی از فنلاند و اروپا در حال شکلگیری است و هدف آن ایجاد اثری ماندگار برای آینده است.

ولینگتون و گالوی؛ تبادل فرهنگی از طریق زبانهای بومی و انیمیشن
در شبکه شهرهای خلاق یونسکو همکاری میان دو شهر نمونهای از تبادل فرهنگی است که میتواند فراتر از رویداد عمل کند. در این مدل دو یا چند شهر برای طراحی برنامه مشترک، مبادله هنرمندان، آموزش و توسعه گردشگری فرهنگی، منابع و تجربههای خود را به اشتراک میگذارند.
در میان نمونههای همکاری دوجانبه در این شبکه، رابطه ولینگتون در نیوزیلند و گالوی در ایرلند نمونهای جذاب و پرتوجه است. هر دو شهر عنوان «شهر خلاق فیلم» یونسکو را دارند و در سال ۲۰۲۵ برنامهای مشترک با عنوان «تبادل انیمیشن بومی» را اجرا کردند؛ برنامهای که هدف آن پیوند دادن زبانهای بومی، انیمیشن و تولید مشترک است.
برنامه تبادل انیمیشن بومی بر پیوند زبانهای بومی و انیمیشن تمرکز دارد. در این برنامه دو هنرمند جوان یکی از گالوی با زبان ایرلندی و دیگری از ولینگتون با زبان مائوری برای اقامت در کشور یکدیگر انتخاب شدند تا تجربه تولید انیمیشن به زبان بومی را کسب کنند.

این برنامه با حمایت نهادهایی همچون مرکز فیلم گالوی، کانال تلویزیونی تیجیچهار و نهاد توسعه منطقهای ایرلند در ایرلند و دفتر فیلم منطقه ولینگتون، نهاد خیریه مائوریلند و کمیسیون فیلم نیوزیلند در نیوزیلند طراحی شده و هدف آن توانمندسازی جوامع زبانهای بومی برای روایت داستانهای خود به زبان مادری و رسیدن به مخاطبان جهانی است.
نتیجه اولیه این برنامه ایجاد پیوند میان صنعت انیمیشن ایرلند و نیوزیلند است. هنرمندان و فعالان صنعت از هر دو کشور با همکاری و تبادل تجربه زمینه را برای تولید مشترک آینده فراهم کردهاند. در چارچوب این برنامه چند نشست و رویداد مشترک نیز برگزار شده است. کمیسیون فیلم نیوزیلند با همکاری دفتر فیلم منطقه ولینگتون دو رویداد تعامل ذینفعان را برگزار کرده است.
این رویدادها با هدف تقویت روابط موجود و ایجاد پیوندهای تازه در بخش تولید سینما و انیمیشن ایرلند و نیوزیلند طراحی شدهاند. یکی از رویدادها با حمایت سفارت نیوزیلند در دوبلین، بهعنوان نشست توسعه صنعت و تعامل برگزار شد که در آن دستاوردها و همکاریهای سینمایی دو کشور معرفی و فرصتهای ارتباطی تازه ایجاد شد.

مودنا و کارلسروهه؛ گفتوگوی شهروندان از طریق هنرهای رسانهای
مودنا در ایتالیا و کارلسروهه در آلمان، هر دو عضو شبکه شهرهای خلاق یونسکو در حوزه «هنرهای رسانهای» هستند. در سال ۲۰۲۵ این دو شهر پروژهای مشترک با نام CULT را اجرا کردند که هدف آن تقویت گفتوگوی شهروندی و هویت اروپایی از طریق هنرهای رسانهای و میراث فرهنگی بود. ۲۵ شهروند از هر شهر شامل هنرمندان، دانشجویان، فعالان فرهنگی و اعضای انجمنها، در فعالیتهای حضوری و آنلاین مشارکت کردند تا مسیرهای فرهنگی مشترک بین دو شهر و دو کشور ایجاد کنند و پیوندی میان مکانهای تاریخی و معاصر از منظر هنرهای رسانهای برقرار کنند.
در سفر تبادلی که از بیستویکم تا بیستوسوم مه ۲۰۲۵ در کارلسروهه برگزار شد، نمایندگان مودنا با همتایان آلمانی خود برای طراحی مسیرهای فرهنگی مشترک کار کردند. این مسیرها محل نصبهای عمومی، آرشیوهای دیجیتال، مراکز خلاقیت و جشنوارهها را به هم پیوند میدادند.
این همکاری منجر به ایجاد پیوند میان شهروندان دو شهر و طرح ایدههایی برای اقامت هنری، تبادل دانشجویی و نمایشگاه مشترک در آینده شده است. همکاری دوجانبه مودنا و کارلسروهه فراتر از یک رویداد، به شبکهای پایدار برای همکاری فرهنگی تبدیل شده است.





نظر شما