به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، فقر شهری فقط به درآمد پایین محدود نمیشود، بلکه کمبود مسکن مناسب، دسترسینداشتن به آب آشامیدنی سالم، نبود شبکه فاضلاب، بیکاری، ناامنی غذایی و ضعف خدمات درمانی و آموزشی نیز بخشی از آن است. بر اساس گزارش شاخص فقر ۲۰۲۶ برنامه توسعه سازمان ملل، حدود ۱.۲ میلیارد نفر در ۱۰۸ کشور با فقر چندبعدی شدید روبهرو هستند؛ وضعیتی که محرومیت همزمان در زمینههایی همچون سلامت، آموزش و استانداردهای زندگی را در بر میگیرد. البته هیچ رتبهبندی جهانی و واحدی برای معرفی «فقیرترین شهرهای جهان» وجود ندارد، زیرا دادههای شهرها از نظر سال، روش سنجش و محدوده جغرافیایی یکسان نیستند، بااینحال، بررسی شهرهایی در آفریقا، آسیا و اروپا تصویری روشن از شکلهای گوناگون فقر و نابرابری شهری را ارائه میدهد.
بروکسل؛ فقر پنهان در پایتخت اروپا
در نگاه نخست، بروکسل با ساختمانهای اداری، مراکز مالی و امکانات شهری پیشرفته، فاصله زیادی با تصور عمومی از شهرهای فقیر دارد، اما آمارها از وجود نابرابری جدی در این شهر حکایت میکنند. طبق دادههای سال ۲۰۲۵ یورواستات که در اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، ۳۳.۶ درصد ساکنان منطقه پایتخت بروکسل در معرض فقر یا محرومیت اجتماعی قرار داشتند. این شاخص فقط درآمد را نمیسنجد، بلکه محرومیت مادی و اجتماعی شدید و زندگی در خانوارهایی با شدت اشتغال بسیار پایین را نیز در نظر میگیرد. هزینه بالای مسکن، نابرابری درآمدی و محرومیت در بعضی محلهها، از عواملی هستند که شرایط زندگی گروههای کمدرآمد بروکسل را دشوار میکنند، البته این آمار به منطقه اداری پایتختی بروکسل مربوط است و نباید آن را بهعنوان نرخ فقر در همه محلههای شهر در نظر گرفت. اهمیت این نمونه در آن است که فقر شهری حتی در کشورهای ثروتمند اروپایی نیز وجود دارد و ممکن است در کنار زیرساختهای پیشرفته و فرصتهای اقتصادی گسترده، گروههایی از جمعیت، از دسترسی برابر به مسکن و رفاه محروم بمانند.

برمن؛ محرومیت نابرابری اقتصاد اروپا
برمن نیز نمونهای از نابرابری اقتصادی در شهرهای اروپایی است. بر اساس دادههای یورواستات برای سال ۲۰۲۵، حدود ۳۵.۴ درصد جمعیت منطقه برمن در معرض فقر یا محرومیت اجتماعی قرار داشتهاند؛ رقمی که این منطقه را در میان مناطق اتحادیه اروپا با نرخ بالای محرومیت قرار میدهد. این آمار در مقایسه با میانگین ۲۰.۹ درصدی اتحادیه اروپا، اختلاف قابلتوجهی را نشان میدهد. وجود چنین آماری در آلمان نشان میدهد که قدرت اقتصادی یک کشور بهمعنای توزیع برابر رفاه در همه شهرهای آن نیست. در مناطق شهری، بیکاری یا اشتغال ناپایدار، درآمد پایین و دشواری تامین هزینههای زندگی میتوانند خانوارها را در معرض فقر قرار دهند، البته دادههای منتشرشده برای برمن مربوط به منطقه آماری آن است و نمیتوان همه ساکنان شهر را فقیر دانست، بلکه این رقم نشاندهنده سهم قابلتوجهی از جمعیت است که با خطر فقر یا محرومیت اجتماعی روبهرو هستند.

داکا، بنگلادش؛ فقر در سایه رشد سریع شهری
داکا یکی از نمونههای برجسته فقر در شهرهای پرجمعیت آسیا است؛ شهری که فرصتهای شغلی و اقتصادی آن، جمعیت زیادی را از مناطق مختلف بنگلادش بهسوی خود جذب کرده است، اما توسعه مسکن و زیرساختها، همپای رشد جمعیت پیش نرفته است. بر اساس سرشماری سال ۲۰۲۲، از مجموع ۱.۸ میلیون نفر ساکن سکونتگاههای فقیرنشین بنگلادش، حدود ۸۸۴ هزار نفر در داکا زندگی میکردند؛ رقمی نزدیک به پنج برابر میانگین تراکم جمعیت کل شهر. در این شهر بسیاری از خانوادهها در اتاقهایی کوچک و پرتراکم زندگی میکنند و هزینه اجاره نیز فشار زیادی بر درآمد محدود آنها وارد میکند. گزارش «پایش فقر بنگلادش ۲۰۲۵» که در نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان میدهد شدت فقر چندبعدی در سکونتگاههای کوچک داکا بیشتر از محلههای فقیرنشین بزرگ است. شاخص فقر چندبعدی در سکونتگاههای کوچک ۰.۶۱، در محلههای متوسط ۰.۵۴ و در سکونتگاههای بزرگ ۰.۳۸ گزارش شده است. شرایط نامناسب مسکن، کیفیت پایین محیط زندگی و دسترسی محدود به خدمات درمانی، از عوامل اصلی این محرومیت هستند. این یافته نشان میدهد که اندازه محله بهتنهایی تعیینکننده وضعیت زندگی نیست و گاهی سکونتگاههای کوچکتر با محرومیتهای عمیقتری روبهرو هستند.

نایروبی؛ زندگی دشوار در محلههای غیررسمی
در نایروبی، فاصله میان محلههای برخوردار و سکونتگاههای غیررسمی، بسیار چشمگیر است. بر اساس پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۶، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد جمعیت شهر در سکونتگاههای غیررسمی زندگی میکنند؛ محلههایی با جمعیت زیاد، مسیرهای باریک و زیرساختهای محدود که کمتر از ۱۰ درصد زمین مسکونی شهر را در اختیار دارند. در چنین شرایطی، دسترسی به مسکن ایمن، آب سالم و خدمات شهری برای بسیاری از خانوادهها به چالشی روزمره، تبدیل شده است. فقر در این محلهها تنها به کمبود درآمد محدود نمیشود و خطرهای محیطی نیز زندگی ساکنان را دشوارتر میکنند. گزارش مؤسسه پژوهشی APHRC در سپتامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد که بسیاری از ساکنان همچنان از سرویسهای بهداشتی مشترک و چاههای سنتی استفاده میکنند، بهطوریکه بعضی از این تاسیسات فاضلاب را مستقیم وارد محیط میکنند و خطر بیماریهای گوارشی را بهویژه برای کودکان افزایش میدهند. همچنین گزارش مؤسسه منابع جهانی (WRI) در ژوئیه ۲۰۲۶ تاکید میکند که سیلابهای شهری، ضعف سیستم زهکشی و ساختوساز در مناطق پرخطر، آسیبپذیری محلههای محروم نایروبی را تشدید کردهاند.

لاگوس؛ فقر در کنار ثروت و برجهای بلند
لاگوس از مهمترین مراکز اقتصادی غرب آفریقا است، با این حال، رشد اقتصادی این شهر بهمعنای برخورداری برابر ساکنان از امکانات و فرصتها نبوده است. در کنار مناطق تجاری و ساختمانهای مدرن، محلههایی وجود دارند که ساکنان آنها با مسکن غیررسمی، دسترسی محدود به خدمات عمومی و درآمدهای ناپایدار، روبهرو هستند. یکی از نمونههای شناختهشده این شهر، ماکوکو است؛ سکونتگاهی که بخشهایی از آن روی آب و خانههایی بر پایههای چوبی ساخته شدهاند. گزارش ۲۰۲۶ سازمان اسکان بشر ملل متحد، ماکوکو را نمونهای از سکونتگاههای غیررسمی میداند که باوجود محدودیتهای زیرساختی، ساکنان آن برای سازگاری با شرایط محیطی، راهکارهای محلی ایجاد کردهاند. یکی از مشکلات جدی ساکنان محلههای فقیرنشین لاگوس، ناامنی مالکیت و خطر تخریب خانهها است. بر اساس گزارش شهرهای جهان ۲۰۲۶ سازمان اسکان بشر، در فاصله سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۳ حدود ۶۴ میلیون نفر در جهان بر اثر جابهجایی اجباری از سکونتگاههای غیررسمی آواره شدهاند؛ رقمی که از تحلیل ۹۴ شهر در آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین بهدستآمده است. این گزارش تخمین میزند که هر سال بیش از دو میلیون نفر در جهان از چنین سکونتگاههایی اخراج میشوند. برای خانوادههای کمدرآمد لاگوس، تخریب خانه میتواند بهمعنای ازدستدادن محل زندگی، شبکههای حمایتی محلی و حتی دسترسی به فرصتهای شغلی باشد.





نظر شما