به گزارش خبرگزاری ایمنا، فاطمیه که از راه می‌رسد، بعضی صداها پیش از هر نشانه‌ای، خبر آمدن روزهای سوگ را می‌دهند؛ نوحه‌هایی که با نخستین ضرب‌آهنگ، خاطره شب‌های روضه را زنده می‌کنند و مصرع‌هایی که حتی پس از گذشت سال‌ها، هنوز در حافظه مردم جای دارند. از «چادر خاکی» و «مادر جان» تا روضه‌های تازه‌ای که این روزها در فضای مجازی می‌چرخند، مداحی‌های حضرت زهرا(س) تنها روایت مصیبت نیستند؛ بخشی از حافظه عاطفی و آیینی مردمی هستند که هر سال با شنیدن نام مادر، دوباره به پای روضه می‌نشینند.
در میان صداهایی که طی سال‌های گذشته با فاطمیه پیوند خورده‌اند، برخی نوحه‌ها جایگاهی فراتر از یک اجرای مناسبتی پیدا کرده‌اند. این آثار دیگر به هیئت، شب یا سالی مشخص تعلق ندارند؛ هر بار که ایام عزاداری حضرت زهرا(س) فرا می‌رسد، دوباره شنیده می‌شوند، در مجالس تکرار می‌شوند و نسل تازه‌ای از عزاداران با آن‌ها همراه می‌شود.
راز ماندگاری این نواها را باید در پیوند میان شعر، روایت و عاطفه جست‌وجو کرد. مداحی‌هایی که با چند واژه ساده، تصویری روشن از غربت بانوی دو عالم می‌سازند و به جای آنکه تنها شنیده شوند، در جان مخاطب می‌نشینند. گاهی یک خطاب مادرانه، گاهی تصویر چادر خاکی و گاهی روایت دلتنگی امیرالمؤمنین(ع)، کافی است تا یک نوحه از مرزهای زمان و مکان عبور کند.
نوحه‌هایی که از خاطره هیئت‌ها جدا نشدند
در حافظه شنیداری عزاداران، نام برخی مداحان با شب‌های فاطمیه گره خورده است. نوحه‌های محمود کریمی، مجید بنی‌فاطمه، محمدحسین پویانفر، میثم مطیعی و دیگر مداحان شناخته‌شده، طی سال‌های گذشته در شکل‌گیری این خاطره جمعی سهم داشته‌اند؛ آثاری که هر یک از زاویه‌ای به روایت مظلومیت حضرت زهرا(س) پرداخته‌اند.
یکی از تصویرهای پرتکرار در مداحی‌های فاطمی، چادر خاکی حضرت زهرا(س) است؛ تصویری که در شعر آیینی به نمادی از مظلومیت و غربت تبدیل شده است. نوحه «چادرت را بتکان» با صدای محمدحسین پویانفر، از جمله آثاری است که با همین تصویر و خطاب صمیمانه به مادر، میان مخاطبان شناخته شده است. در این اثر، چادر حضرت زهرا(س) نه فقط نشانه‌ای از مصیبت، بلکه پناهگاهی برای توسل و طلب شفاعت تصویر می‌شود.
در سوی دیگر، آثار مجید بنی‌فاطمه با زبان شاعرانه و مضامین توسل، جای خود را در مجالس فاطمی باز کرده‌اند. «اسم تو می‌بارد از نفس باران» از جمله نوحه‌هایی است که با لحنی مناجات‌گونه، نام و یاد حضرت زهرا(س) را در مرکز روایت خود قرار می‌دهد.
مداحی‌های میثم مطیعی نیز با توجه به روایت تاریخی و مضامین مرتبط با سیره و مظلومیت حضرت، بخشی از آثار شناخته‌شده فاطمیه را شکل داده‌اند. در کنار این آثار، نوحه‌های محمود کریمی نیز با تصویرسازی‌های عاطفی از غربت خانه امیرالمؤمنین(ع) و روزهای پایانی زندگی حضرت زهرا(س)، در حافظه بسیاری از عزاداران باقی مانده‌اند.
در این میان، نباید از آثار مهدی رسولی نیز غافل شد؛ مداحی‌هایی مانند «صاحب قبر بی‌نشون»، «فاطمه مادرمه»، «مادر غمخوار» و «یارالی زهرا» که با بهره‌گیری از مضامین مادرانه، غربت و توسل، در سال‌های اخیر مورد توجه مخاطبان قرار گرفته‌اند.
از «روضه مادر» تا «پیراهن یادگاری»؛ روایت تازه سوگ در فاطمیه ۱۴۰۵
اگر در سال‌های گذشته نوارهای صوتی و اجراهای هیئتی مسیر اصلی انتشار مداحی‌ها بودند، امروز شبکه‌های اجتماعی شکل تازه‌ای به شنیده‌شدن نوحه‌ها داده‌اند. یک قطعه می‌تواند در قالب نماهنگ منتشر شود، بخشی از آن در صفحات مذهبی بازنشر شود و خیلی زود به یکی از صداهای آشنای روزهای فاطمیه تبدیل شود، سال‌جاری نیز مداحان با آثار تازه‌ای به استقبال ایام شهادت حضرت زهرا(س) رفته‌اند؛ آثاری که برخی از آن‌ها با انتشار نماهنگ و نسخه‌های استودیویی، در فضای مجازی بازتاب پیدا کرده‌اند.
یکی از این آثار، «روضه مادر» با نوای حسین ستوده است؛ نوحه‌ای که با روایت مصائب حضرت زهرا(س)، مخاطب را به فضای غربت خانه امیرالمؤمنین(ع) می‌برد. در این اثر، تصویر صورت آسیب‌دیده حضرت و رنجی که بر خانواده پیامبر(ص) گذشت، محور روایت قرار گرفته است. عبارت «فاطمه، من دلم ریخت» نیز از فرازهای عاطفی این نوحه است که در ساختار اثر برجستگی دارد.
«پیراهن یادگاری» دیگر اثر تازه حسین ستوده در فاطمیه سال‌جاری است؛ نوحه‌ای که با تصویری تأثیرگذار از حضرت زهرا(س) در روزهای پایانی عمر، مشغول دوختن پیراهن امام حسین(ع)، پیوند عاطفی مادر و فرزند را به تصویر می‌کشد. اشاره به روزی که امام حسین(ع) در کربلا مادر را صدا خواهد زد، این اثر را به روایتی از پیوند مصائب فاطمیه و عاشورا تبدیل کرده است.
در میان آثار سال‌جاری، «یارالی ننه» با صدای مسعود پیرایش، «حلالم کن» با نوای علی کرمی و «عجل وفاتی» با صدای مجید بنی‌فاطمه نیز در فهرست نماهنگ‌ها و مداحی‌های منتشرشده برای فاطمیه ۱۴۰۵ قرار دارند. همچنین «ای پسر فاطمه منتظر تو هستیم» با نوای مهدی رسولی و شعر محمد اسداللهی، از آثار تازه‌ای است که به مناسبت این ایام منتشر شده است.
این آثار در کنار نوحه‌های قدیمی‌تر، نشان می‌دهند که مداحی فاطمیه همچنان در حال تجربه زبان‌ها و قالب‌های تازه است؛ از مرثیه‌های آرام و سوزناک تا اجراهای پرشور و نماهنگ‌هایی که برای مخاطب امروز تولید می‌شوند.
نظر شما