به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در سال‌های اخیر رشد سریع قیمت مسکن، کوچک‌شدن خانوارها، افزایش مهاجرت شهری و گسترش تنهایی و انزوای اجتماعی در شهرها، سیاست‌گذاران را به سمت مدل‌های نوین مسکن سوق داده است. در این میان، آپارتمان‌های اشتراکی به‌عنوان راهکاری که هم‌زمان به مقرون‌به‌صرفه بودن، تعامل اجتماعی و بهره‌وری منابع توجه می‌کند، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌اند. این مدل در اروپا و آمریکای شمالی با سرعت در حال گسترش است و با طراحی درست می‌تواند به بخشی پایدار از استراتژی مسکن شهری تبدیل شود.
آپارتمان‌های اشتراکی شامل واحدهای خصوصی کوچک هستند که با فضاهای مشترکی همچون آشپزخانه، نشیمن، اتاق کار، رخت‌شویی و حیاط ترکیب می‌شوند. هدف اصلی این مدل کاهش هزینه‌ها از طریق اشتراک در امکانات و ایجاد فرصت‌های بیشتر برای تعامل اجتماعی میان ساکنان است. در بعضی مدل‌ها ساختمان متعلق به تعاونی است و هر عضو حق استفاده بلندمدت از یک واحد را دارد، اما نمی‌تواند آن را بفروشد یا با سود واگذار کند. این ساختار مانع سوداگری مسکن می‌شود و ثبات قیمتی بلندمدت ایجاد می‌کند.
آپارتمان‌های اشتراکی با کاهش هزینه ساخت و اجاره، امکان ارائه مسکن مقرون‌به‌صرفه‌تر را فراهم می‌کنند. مطالعات نشان داده است که تبدیل ساختمان‌های اداری خالی به آپارتمان‌های اشتراکی می‌تواند به‌طور میانگین ۳.۹ برابر خانه مقرون‌به‌صرفه بیشتری ایجاد کند. از سوی دیگر این مدل با ایجاد فضاهای مشترک، احساس تنهایی و انزوای حاصل از گسترش شهرنشینی را کاهش می‌دهد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که در پروژه‌های تعاونی مسکن، سهم افرادی که از حمایت اجتماعی قوی برخوردارند افزایش پیدا می‌کند و ساکنان احساس تعلق بیشتری به محله دارند.
مزایای زیست‌محیطی آپارتمان‌های اشتراکی
آپارتمان‌های اشتراکی از منظر زیست‌محیطی مزایای متعددی دارند که از طریق کاهش مصرف منابع، کاهش انرژی، کاهش ضایعات و بهبود کارایی فضا حاصل می‌شوند. اشتراک در امکاناتی همچون آشپزخانه، رخت‌شویی و فضاهای نشیمن موجب کاهش تکرار تجهیزات، کاهش استفاده از سیستم روشنایی و کاهش مصرف انرژی می‌شود. حیاط‌های مرکزی می‌توانند به‌عنوان عنصر اقلیمی عمل کنند: در تابستان تهویه متقاطع ایجاد کنند و در زمستان همچون گلخانه‌ای گرمای ساختمان را حفظ کنند.
یکی از مهم‌ترین مزایای آپارتمان‌های اشتراکی، کاهش سطح زیربنای سرانه است. در پروژه‌های اشتراکی بخشی از فضای خصوصی به فضاهای مشترک منتقل می‌شود و در نتیجه سطح ساخته‌شده به ازای هر نفر کاهش می‌یابد. این کاهش به‌طور مستقیم با کاهش کربن تجسم‌یافته در ساخت‌وساز مرتبط است. مطالعه‌ای در نروژ نشان داد که مسکن اشتراکی با کاهش سطح سرانه، اثر محیطی کمتری در بسیاری از حوزه‌ها دارد، هرچند میزان این کاهش به موقعیت و ترکیب ساکنان وابسته است.
اشتراک در ماشین‌لباسشویی و دیگر لوازم و ابزار منجر به کاهش تعداد تجهیزات و در نتیجه کاهش مصرف مواد و انرژی می‌شود. فضاهای سبز مشترک از جمله باغ‌های جمعی و تراس‌ها نیز به بهبود کیفیت هوا، کاهش اثر جزیره گرمایی و افزایش تنوع زیستی کمک می‌کنند.
مزایای زیست‌محیطی این مدل فقط به طراحی ساختمان محدود نمی‌شود؛ رفتار جمعی ساکنان نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که پروژه‌هایی با امکانات مشترک گسترده‌تر و ساختار مدیریتی مشارکتی‌تر، مصرف سرانه منابع کمتری دارند.
بارسلونا؛ تعاونی مسکن و بهبود سلامت ساکنان
بارسلونا در سال‌های اخیر با گسترش مدل «تعاونی مسکن با الگوی واگذاری حق استفاده» به یکی از پیشگامان اروپا در حوزه مسکن اشتراکی تبدیل شده است. در این مدل، اعضا مالک مشترک ساختمان هستند و هر خانوار حق استفاده بلندمدت از واحد خود را در ازای هزینه ماهانه ثابت دارد.
پژوهش آژانس سلامت عمومی بارسلونا که میان سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳ انجام شد، نشان داد که پس از انتقال به مسکن تعاونی، نم‌زدگی و نشتی از ۳۷ درصد به ۴.۶ درصد کاهش پیدا کرده و توانایی نگه‌داشتن خانه در دمای مناسب از ۴۹ به ۹۰ درصد افزایش پیدا کرده است، همچنین سهم افرادی که از حمایت اجتماعی قوی برخوردار بودند از ۳۴ به ۴۷ درصد رسیده است. علاوه بر این، مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۶ روی چهار پروژه مسکم اشتراکی نشان داد که ساکنان احساس تعلق بیشتری دارند و انزوای اجتماعی آن‌ها کاهش یافته است.
بارسلونا در حال اجرای نخستین پروژه مسکن اشتراکی ویژه سالمندان اسپانیا روی زمین عمومی است. هدف این پروژه ایجاد الگویی برای سالمندی فعال، مستقل و بر پایه حمایت اجتماعی است. ایده پروژه از ۲۰۱۵ آغاز شد؛ زمانی که گروهی از افراد بین ۵۵ تا ۷۰ سال تصمیم گرفتند درباره شیوه سالمندی در جامعه و زندگی جمعی گفت‌وگو و برنامه‌ریزی کنند. آن‌ها به‌جای پذیرش الگوهای سنتی سالمندی که بر وابستگی و مراقبت فردی تمرکز دارند، به دنبال مدلی بودند که استقلال، حمایت متقابل و زندگی جمعی را در اولویت قرار دهد.
در سال ۲۰۲۱، شهرداری بارسلونا دو قطعه زمین به تعاونی مسکن شهری واگذار کرد. مدت این واگذاری ۹۹ سال است و زمین همچنان متعلق به شهرداری باقی می‌ماند و تعاونی حق استفاده از آن را برای ۹۹ سال در اختیار دارد. پس از پایان این دوره زمین و ساختمان به شهرداری بازمی‌گردد. این سازوکار هزینه زمین را از معادله بازار خارج می‌کند و موجب می‌شود مسکن نهایی مقرون‌به‌صرفه‌تر باشد.
پروژه شامل ۳۹ واحد مسکونی در دو ساختمان است که از طریق طبقه همکف به هم متصل می‌شوند. از این تعداد، ۱۰ واحد به‌صورت معمولی و ۲۹ واحد در قالب واحدهای اشتراکی طراحی شده‌اند که فضاهای خصوصی را با فضای مشترک در هر طبقه ترکیب می‌کنند. هر واحد حدود ۳۰ مترمربع مساحت دارد و شامل اتاق خواب، حمام و آشپزخانه کوچک است. این واحدها حول فضای مشترک حدود ۵۰ مترمربعی قرار می‌گیرند که شامل آشپزخانه، ناهارخوری و سالن نشیمن است.
طراحی معماری پروژه شامل نوآوری‌هایی همچون بتن خاک فشرده، سقف‌های پیش‌ساخته، سیستم‌های بهینه‌شده برای نور و تهویه، سیستم‌های گرمایش و سرمایش هوایی و پنل‌های خورشیدی است. پروژه شامل فضاهای مشترک متعددی است که هدف آن‌ها تقویت تعامل اجتماعی و کاهش تنهایی ناخواسته است. این فضاها شامل آشپزخانه و ناهارخوری جمعی، فضاهای چندمنظوره، اتاق مطالعه و مرکز روزانه است.
طبقه همکف به فضاهایی از جمله امکانات فیزیوتراپی، آب‌درمانی و خدمات مراقبتی اختصاص یافته که در ساعات مشخص در دسترس عموم قرار می‌گیرند. ساکنان حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از هزینه کل را در ابتدا پرداخت می‌کنند که در صورت خروج قابل استرداد است. باقی‌مانده هزینه از طریق وام بانکی تامین می‌شود. پس از اسکان، اعضا هزینه ماهانه‌ای قسط وام و مبلغی جداگانه برای خدمات مشترک پرداخت می‌کنند. انتظار می‌رود تا پایان سال ۲۰۲۷ پروژه تکمیل شود و در صورت پیشرفت طبق برنامه، نخستین ساکنان در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۷ وارد پروژه شوند.
وین؛ مسکن اشتراکی و ادغام مهاجران در جامعه
وین با سابقه طولانی در مسکن اجتماعی، در سال‌های اخیر بر گسترش مسکن اشتراکی تمرکز کرده است. پروژه‌های گلایس۲۱ و اآزه دو نمونه از مسکن مشارکتی هستند که بخشی از امکانات، فعالیت‌ها و تصمیم‌گیری‌ها را با یکدیگر به اشتراک می‌گذارند. پروژه گلایس۲۱ در نزدیکی ایستگاه مرکزی راه‌آهن وین قرار دارد؛ محدوده‌ای که از اراضی سابق راه‌آهن به یک محله مسکونی جدید تبدیل شده است. این ساختمان شامل ۳۴ واحد مسکونی، فضاهای مشترک و بخش‌هایی با کاربری عمومی و تجاری است.
ویژگی اصلی پروژه، مشارکت ساکنان آینده از مرحله طراحی بود. آن‌ها فقط خریدار یا مستاجر واحدهای آماده نبودند، بلکه درباره سازمان‌دهی فضاها، نیازهای زندگی روزمره و امکانات مشترک تصمیم‌گیری کردند. ساختار منعطف ساختمان امکان داد نقشه واحدها با نیاز خانوارها سازگار شود.
واحدهای مسکونی در چهار طبقه بالایی ساختمان قرار دارند و دسترسی از طریق راهروهای روباز است. این راهروها فضایی واسط میان خانه خصوصی و زندگی جمعی ایجاد می‌کنند که امکان گفت‌وگو و برخورد روزمره همسایگان را فراهم می‌آورد، در عین حال واحدها بالکن خصوصی دارند تا مشارکت در زندگی اجتماعی به معنای حذف خلوت خانوارها نباشد.
فضاهای مشترک شامل آشپزخانه جمعی، کتابخانه، سونا، کارگاه، استودیو، فضای ورزشی، رخت‌شویی و تراس بام است. برای مهمانان نیز فضاهای اقامت کوتاه‌مدت پیش‌بینی شده است. به این ترتیب هر خانوار مجبور نیست همه کارکردها از جمله اتاق مهمان و رخت‌شویی را در واحد خود تکرار کند.
یکی از ویژگی‌های متمایز گلایس۲۱ مدل همبستگی آن است که شکل مالی و سازمانی پیدا کرده است. خانوارهای برخوردارتر بخشی از هزینه حمایت از دیگران را می‌پذیرند و حضور پناهندگان نیز در ساختار پروژه پیش‌بینی شده است. طبقه همکف به زندگی عمومی محله پیوند خورده و سالن چندمنظوره آن میزبان تئاتر، نمایش فیلم، کنسرت، نشست و کارگاه است و فعالیت‌های فرهنگی، هنری و پذیرایی نیز به حضور افراد خارج از ساختمان کمک می‌کنند. به این ترتیب مجموعه بخشی از زیرساخت فرهنگی محله را فراهم می‌کند.
برلین؛ رشد بازار مسکن اشتراکی و اشغال بالای واحدها
برلین با سهم ۳۰.۸ درصدی از بازار مسکن اشتراکی آلمان در سال ۲۰۲۵، بزرگ‌ترین و سریع‌ترین بازار این حوزه در آلمان است. تقاضای بازار از سوی دانشجویان، کارآفرینان، متخصصان بین‌المللی و فعالان بخش خلاق مطرح می‌شود که به دلایل شغلی، تحصیلی یا مهاجرتی برای دوره‌های کوتاه به دنبال مسکن مبله، منعطف و با دسترسی سریع به حمل‌ونقل عمومی هستند.
برلین حدود ۷۵۰۰ واحد اشتراکی دارد و نرخ رشد سالانه این بازار حدود ۱۸ درصد برآورد می‌شود. میانگین اجاره ماهانه در این بازار بین ۷۰۰ تا ۱۲۰۰ یورو گزارش شده که بسته به موقعیت ساختمان، سطح خدمات، اندازه اتاق و نوع قرارداد متغیر است.
یکی از پروژه‌های مشهور برلین مجموعه فیز برلین-فریدریششاین است که در اکتبر ۲۰۲۶ افتتاح شد و شامل ۳۵۰ واحد کاملا مبله است. هر واحد به‌صورت تک‌نفره یا دونفره ارائه می‌شود و برای دانشجویان یا افراد تازه‌وارد جذابیت دارد که به دنبال سکونت سریع و بدون دردسر هستند. فضای اشتراکی شامل آشپزخانه جمعی، اتاق مطالعه، باشگاه، حیاط و تراس بام است.
این پروژه نه‌فقط اتاق‌های اشتراکی، بلکه واحدهای مستقل با آشپزخانه و حمام خصوصی نیز ارائه می‌دهد. متراژ واحدهای ساختمان از ۱۶ تا ۵۷ متر مربع متغیر است. واحدهای اشتراکی تک‌نفره ۱۶ متر مربع، واحدهای اشتراکی دونفره ۴۵ متر مربع و واحدهای مستقل تا ۵۷ مترمربع مساحت دارند. بازار مسکن اشتراکی برلین نه‌فقط به طراحی معماری، بلکه به مقررات سخت‌گیرانه و مدل‌های بهره‌برداری منعطف و نوآورانه وابسته است.
نظر شما