به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در این معماری زیرزمینی، خانه‌ها و فضاهای مسکونی در دل زمین، زیر تپه‌ها یا درون صخره‌ها ساخته می‌شوند تا ساکنان از تغییرات شدید دمای هوا در امان بمانند. خاک و سنگ اطراف ساختمان مانند یک عایق طبیعی عمل می‌کنند و دمای داخل را نسبت به محیط بیرون، پایدارتر نگه می‌دارند. این شیوه معماری برخلاف تصور، فقط به گذشته تعلق ندارد. در سال‌های اخیر، پژوهش‌های معماری و انرژی، بار دیگر به خانه‌های زیرزمینی توجه کرده‌اند، زیرا این سازه‌ها می‌توانند نیاز به سرمایش و گرمایش مکانیکی را کاهش دهند، البته میزان موفقیت آن‌ها به عواملی همچون جنس خاک، رطوبت، تهویه، نور طبیعی و ایمنی سازه، بستگی دارد. نمونه‌های کشورهای تونس، چین و استرالیا نشان می‌دهند که جوامع مختلف چگونه با استفاده از ویژگی‌های زمین، برای زندگی در شرایط اقلیمی دشوار، راه‌حل‌های متفاوتی ارائه می‌دهند:
تونس؛ خانه‌های غاری ماتماتا در دل زمین
در جنوب تونس و منطقه ماتماتا، خانه‌هایی وجود دارند که به‌جای ساخته‌شدن روی سطح زمین، در دل خاک و سنگ، حفر شده‌اند. این سکونتگاه‌ها که به خانه‌های غاری یا تروگلودیت معروفند، از حیاط‌های گود و اتاق‌هایی تشکیل شده‌اند که اطراف حیاط و درون دیواره‌های خاکی، قرار گرفته‌اند. این شیوه معماری، راهی برای سازگاری با شرایط خشک و گرم حاشیه صحرای بزرگ آفریقا بوده است. حیاط مرکزی علاوه بر تامین نور طبیعی، به تهویه فضاهای داخلی و جمع‌آوری آب باران کمک می‌کند. دیوارهای ضخیم خاکی نیز مانع انتقال سریع گرمای بیرون به اتاق‌ها می‌شوند و دمای داخل را متعادل‌تر نگه می‌دارند. بعضی از این خانه‌ها امروزه به اقامتگاه و موزه تبدیل شده‌اند و همچنان نمونه‌ای از معماری بومی سازگار با اقلیم به‌شمار می‌روند.
چین؛ خانه‌هایی برای زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم
در فلات لس چین به‌ویژه استان‌هایی همچون شانشی، خانه‌های سنتی به نام «یائودونگ» ساخته شده‌اند. این خانه‌ها به‌طور معمول در دامنه تپه‌ها حفر می‌شوند یا به شکل حیاط‌های فرورفته در زمین قرار می‌گیرند. خاک لس منطقه به‌دلیل ویژگی‌های زمین‌شناختی، امکان حفر فضاهای به‌نسبت بزرگ را فراهم می‌کند و دیوارهای ضخیم خاکی، نقش عایق حرارتی دارند. اقلیم این منطقه با زمستان‌های سرد و خشک و تابستان‌های گرم و خشک، شناخته می‌شود و اختلاف دمای شب‌وروز نیز قابل‌توجه است. نتایج پژوهشی در سال ۲۰۲۴ درباره خانه‌های یائودونگ در منطقه یولین نشان داد که در دوره اندازه‌گیری، میانگین دمای داخل اتاق خواب در نمونه‌های بررسی‌شده، حدود منفی ۱.۹ تا منفی ۳.۲ درجه سانتی‌گراد بود، درحالی‌که دمای بیرون به‌طور متوسط، منفی ۱۲.۸ درجه ثبت شده بود. این نتایج نشان می‌دهد که معماری زیرزمینی می‌تواند نوسانات دما را کاهش دهد، هرچند برای آسایش کامل در زمستان، همچنان به گرمایش نیاز است.
استرالیا؛ زندگی زیرزمینی در شهر کوبر پدی
استرالیا نیز نمونه متفاوتی از معماری زیرزمینی را در شهر معدنی کوبر پدی، در جنوب این کشور ارائه می‌کند. این شهر در منطقه‌ای بیابانی قرار دارد که تابستان‌های بسیار گرم و شرایط سخت محیطی، زندگی در ساختمان‌های معمولی را دشوار می‌کند. به همین دلیل، بسیاری از ساکنان خانه‌های خود را درون تپه‌ها و لایه‌های سنگی حفر کرده‌اند. این خانه‌ها که «داگ‌اوت» (Dugouts) نامیده می‌شوند، بخشی از هویت معماری شهر هستند. فضاهای زیرزمینی کوبر پدی،فقط به خانه‌های مسکونی محدود نیست. بعضی کلیساها، هتل‌ها، فروشگاه‌ها و فضاهای گردشگری نیز زیر زمین ساخته شده‌اند. قرارگرفتن در دل سنگ، موجب می‌شود دمای داخلی نسبت به گرمای شدید سطح زمین، ثبات بیشتری داشته باشد و نیاز به سرمایش مکانیکی، کاهش یابد. به همین دلیل، معماری زیرزمینی در این شهر هم پاسخی به شرایط اقلیمی و هم بخشی از فرهنگ و اقتصاد گردشگری محلی به‌شمار می‌رود.
ایسلند؛ خانه‌های پوشیده از چمن برای مقابله با سرمای شمال
در ایسلند سرمای طولانی، بادهای شدید و کمبود چوب مناسب برای ساخت‌وساز، شکل‌گیری معماری بومی ویژه‌ای را به دنبال داشته است. خانه‌های سنتی چمن‌پوش این کشور با استفاده از سنگ، خاک، بلوک‌های چمن و چارچوب‌های چوبی، ساخته می‌شدند. دیوارهای ضخیم و سقف‌های پوشیده از خاک و گیاه، مانند لایه‌ای محافظ در برابر سرما و باد، عمل می‌کردند و تماس مستقیم فضای داخلی با هوای سرد را کاهش می‌دادند. یکی از نمونه‌های شناخته‌شده این معماری، مزرعه تاریخی کلدور است. نتایج پژوهش منتشرشده در آوریل ۲۰۲۶ درباره مقایسه خانه‌های سنتی ایسلند و نروژ، نشان داد که دیوارهای ضخیم خاکی در خانه کلدور می‌توانستند اختلاف دمای داخل و خارج را در زمستان تا حدود ۱۰ درجه سانتی‌گراد، افزایش دهند. همچنین پژوهش‌های پایش سازه‌ای درباره خانه‌های چمن‌پوش ایسلند بر اهمیت بررسی رطوبت، نشت آب و پایداری چارچوب‌های چوبی برای حفاظت بلندمدت از این بناها، تاکید کرده‌اند.
نروژ؛ دیوارهای خاکی و سنگی برای حفظ گرما در زمستان
نروژ نیز در مناطق سردسیر خود از مصالح طبیعی و روش‌های ساخت سازگار با اقلیم استفاده کرده است. در خانه‌های سنتی روستایی، دیوارهای سنگی و خاکی، سقف‌های پوشیده از چمن و ساختارهای چوبی به حفظ گرما و کاهش تاثیر بادهای سرد کمک می‌کردند. این ترکیب مصالح، علاوه بر استفاده از منابع در دسترس محلی، نوعی عایق طبیعی در برابر شرایط سخت آب‌وهوایی ایجاد می‌کرد. پژوهش منتشرشده در آوریل ۲۰۲۶ در نشریه Journal of Architecture، دو نمونه از معماری بومی نروژ و ایسلند را از نظر مصالح و شرایط حرارتی داخلی، مقایسه کرده است. نتایج نشان داد که ساختار سنگی و خاکی خانه‌های سنتی می‌تواند در زمستان به حفظ دمای داخلی کمک کند، هرچند میزان این اثر به نوع مصالح، ضخامت دیوارها، وجود آتشدان و نحوه استفاده از فضا بستگی دارد. این تجربه نشان می‌دهد که معماری سازگار با اقلیم سرد، به فناوری‌های پیچیده نیاز ندارد و می‌تواند از دانش بومی و مصالح طبیعی بهره ببرد.
نظر شما