به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، معماری مراکز آموزشی دیگر تنها به ساخت کلاس‌های متعارف در یک ساختمان محدود نمی‌شود. شهرهای پیشرو مدرسه را به‌عنوان بخشی از زیرساخت اجتماعی، اقلیمی و فرهنگی محله طراحی می‌کنند که علاوه بر آموزش، باید از سلامت، امنیت، دسترس‌پذیری، تعامل اجتماعی و پیوند با طبیعت پشتیبانی کند. در این رویکرد کلاس‌های انعطاف‌پذیر، فضاهای یادگیری باز، حیاط‌های آموزشی، کتابخانه‌های چندمنظوره و کارگاه‌های مهارت‌آموزی جایگزین چیدمان یکنواخت و سلسله‌مراتبی کلاس‌ها می‌شوند.
یکی از مهم‌ترین گرایش‌های جدید، طراحی کلاس‌های انعطاف‌پذیر است. دیوارهای متحرک، مبلمان قابل جابه‌جایی، فضاهای چندمنظوره و اتصال آسان کلاس‌ها به سالن‌ها و فضاهای مشترک، امکان تغییر الگوی آموزش از تدریس سنتی به کار گروهی، پروژه‌محور و یادگیری مشارکتی را فراهم می‌کند. در چنین فضاهایی دانش‌آموز فقط شنونده نیست، بلکه می‌تواند در گروه‌های کوچک، کارگاه‌های عملی و فعالیت‌های پژوهشی مشارکت کند.
محور دوم پایداری و سلامت محیط داخلی است. مدرسه‌های جدید با استفاده از چوب لایه‌ای و چوب‌چسب‌شده، پنل‌های خورشیدی، تهویه طبیعی، کنترل کیفیت هوا، نور روز، جمع‌آوری آب باران و مصالح کم‌کربن طراحی می‌شوند. استاندارد سازه غیرفعال (Passivhaus)، چوب چسب‌لایه‌ای و اهداف خالص‌صفر، از ابزارهای رایج در پروژه‌های جدید شده‌اند. این رویکرد هم‌زمان هزینه انرژی را کاهش می‌دهد و محیطی سالم‌تر برای یادگیری فراهم می‌کند.
محور سوم پیوند مدرسه با محله است. در شهرهای پیشرو، سالن ورزش، کتابخانه، باغ آموزشی و فضاهای چندمنظوره می‌توانند پس از ساعات درس در اختیار ساکنان قرار گیرند. طراحی مدرسه به‌عنوان یک زیرساخت اجتماعی نه‌تنها از سرمایه‌گذاری عمومی بهره بیشتری می‌برد، بلکه حضور خانواده‌ها و ساکنان را نیز در حیات روزمره مدرسه افزایش می‌دهد. فناوری دیجیتال در مدارس آینده نقش پشتیبان دارد، نه جایگزین فضای واقعی. ابزارهایی همچون مدل‌سازی اطلاعات ساختمان، واقعیت افزوده و پایش کیفیت هوا در طراحی و بهره‌برداری مدارس به کار می‌روند، اما هسته طراحی همچنان بر نور طبیعی، تهویه، آسایش صوتی، دسترس‌پذیری و کیفیت ارتباطات انسانی استوار است.
شهرهای پیشرو با توجه به رشد جمعیت، تحول شیوه‌های یادگیری و ضرورت کاهش نابرابری آموزشی، طراحی و توسعه مراکز آموزشی را در اولویت برنامه‌های شهری خود قرار داده‌اند. برای مثال، نیویورک در سال تحصیلی ۲۰۲۶-۲۰۲۵ هفت مدرسه نوین را در برانکس، بروکلین، کوئینز و استیتن آیلند افتتاح کرد. این مدارس ۴۰۰۰ صندلی آموزشی جدید ایجاد کردند و هدف آن‌ها گسترش آموزش فنی و حرفه‌ای، پشتیبانی از دانش‌آموزان دارای اختلالات یادگیری و افزایش ظرفیت در محله‌های دارای مدرسه‌های شلوغ بود. این برنامه، نمونه‌ای از سیاست‌گذاری شهری است که معماری مدرسه را با نیازهای آموزشی و اجتماعی محله پیوند می‌دهد.
در این مدارس، فضاهای آموزشی برای یادگیری عملی و مهارت‌محور طراحی شده‌اند. آموزش فنی و حرفه‌ای نیازمند کارگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها، فضاهای ساخت و فضاهای همکاری است، بنابراین طراحی باید از کلاس متعارف فراتر برود. حضور برنامه‌های فنی و حرفه‌ای در هفت مدرسه جدید نشان می‌دهد که فضا و برنامه آموزشی نه جدا از یکدیگر بلکه هم‌زمان توسعه یافته‌اند.
لاید گرین؛ بزرگ‌ترین مدارس کم‌مصرف با استاندارد پسیوهاوس انگلستان
لاید گرین در جنوب گلاسترشر انگلستان، در سپتامبر ۲۰۲۶ دو مدرسه ابتدایی و متوسطه جدید را افتتاح کرد که بزرگ‌ترین مدارس انگلستان طراحی‌شده و ساخته‌شده بر اساس استاندارد پسیوهاوس هستند؛ استانداردی که با عایق‌بندی قوی، هوابندی دقیق و تهویه کارآمد، نیاز ساختمان به انرژی را کاهش می‌دهد. هدف این پروژه ایجاد مدارس کربن‌خنثی، گرم‌تر در زمستان، خنک‌تر در تابستان و ارزان‌تر در بهره‌برداری بود.
استاندارد پسیوهاوس بر کاهش شدید مصرف انرژی، عایق‌بندی بالا، کنترل دقیق تهویه، حذف پل‌های حرارتی و بهره‌گیری از نور و گرمای خورشید استوار است، در نتیجه ساختمان برای حفظ آسایش داخلی به مصرف انرژی کمتری نیاز دارد. در لاید گرین این استاندارد با چوب لایه‌ای متقاطع (CLT) ترکیب شده است؛ سازه‌ای که علاوه بر کاهش کربن نهفته، امکان ساخت سریع‌تر و کیفیت ساخت دقیق‌تر را فراهم می‌کند.
اهمیت این پروژه در مقیاس آن است؛ بسیاری از مدارس پسیوهاوس در اروپا پروژه‌های کوچک یا آزمایشی هستند، اما لاید گرین نشان می‌دهد که این استاندارد می‌تواند در مدارس با مقیاس واقعی و نیاز جمعیتی گسترده اجرا شود. طراحی مدارس پسیوهاوس هم‌زمان بر کیفیت هوای داخلی، آسایش صوتی و کنترل دما تمرکز دارد. تهویه مکانیکی با بازیابی گرما، هوای تازه را بدون اتلاف گرمای داخلی تامین می‌کند. این ویژگی برای سلامت دانش‌آموزان و کاهش انتشار ویروس‌ها و آلاینده‌ها اهمیت بسیاری دارد. افزون بر این، عایق‌بندی قوی، نوسان دما را کاهش می‌دهد و فضای یادگیری پایدارتری ایجاد می‌کند.
استفاده از چوب CLT بخشی از راهبرد کاهش کربن در این دو مدرسه است است. چوب در مقایسه با بتن و فولاد، کربن نهفته کمتری دارد و می‌تواند بخشی از کربن جذب‌شده درختان را در سازه نگه دارد. دولت بریتانیا در نقشه راه چوب در ساخت‌وساز ۲۰۲۵، پروژه GenZero را برای ساخت کلاس‌های فوق‌کم‌کربن از چوب داخلی معرفی کرده است و لاید گرین در همین مسیر قرار دارد. GenZero یک برنامه پژوهشی و اجرایی وزارت آموزش انگلستان برای طراحی نسل جدید مدارس کم‌کربن و خالص‌صفر است.
هدف آن ایجاد الگوهای استاندارد و ماژولار برای مدارسی است که هم در دوره ساخت و هم در دوره بهره‌برداری، انتشار کربن کمتری داشته باشند. این برنامه با مشارکت وزارت آموزش، آژانس نوآوری بریتانیا، مرکز نوآوری ساخت‌وساز و چند شرکت مهندسی و معماری اجرا می‌شود. ایده اصلی آن ساخت کیت یا ماژول قطعات و مجموعه‌ای از اجزای استاندارد است که در کارخانه تولید و در محل مدرسه مونتاژ می‌شوند تا مراحل ساخت سریع‌تر، با ضایعات کمتر و کیفیت یکنواخت‌تر انجام شود.
این الگو برای شهرهای در حال رشد نشان می‌دهد که می‌توان هم‌زمان ظرفیت آموزشی جدید ایجاد کرد و استانداردهای انرژی و آسایش را ارتقا داد. مدرسه در این الگو فقط یک ساختمان آموزشی نیست، بلکه بخشی از برنامه کاهش کربن و بهبود کیفیت زندگی محله است.
ویکتوریا؛ کلاس‌های ماژولار برای شهرهای در حال رشد
ایالت ویکتوریای استرالیا در سال تحصیلی ۲۰۲۶ برنامه گسترده‌ای برای نصب کلاس‌های ماژولار دو و سه طبقه در ۳۰ مدرسه اجرا کرد. این برنامه با سرمایه‌گذاری ۱۴۸.۴ میلیون دلاری، ظرفیت آموزشی برای ۵۴۵۰ دانش‌آموز اضافی فراهم کرد. این کلاس‌ها برای شروع ترم نخست ۲۰۲۶ در مدارس منتخب نصب و افتتاح شدند و به بخشی از پاسخ سریع شهرها به رشد جمعیت و کمبود ظرفیت آموزشی تبدیل شدند.
کلاس‌های ماژولار در کارخانه ساخته و سپس در محل مدرسه نصب می‌شوند. این روش زمان ساخت را کاهش می‌دهد، اختلال در فعالیت مدرسه را کمتر می‌کند و کیفیت ساخت را از طریق کنترل کارخانه‌ای بهبود می‌بخشد. در مناطق پرجمعیت و در حال رشد، این سرعت اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا خانواده‌ها نمی‌توانند سال‌ها برای ایجاد ظرفیت آموزشی منتظر بمانند.
ویژگی نوآورانه برنامه ویکتوریا ساخت کلاس‌های چندطبقه است. کلاس‌های ماژولار تک‌طبقه و موقت تصور می‌شوند، اما نسخه‌های دو و سه طبقه امکان استفاده بهینه از زمین محدود مدارس شهری را فراهم می‌کنند. این رویکرد توسعه افقی حیاط‌ها و فضاهای باز را به فضای بازی و سبز برای دانش‌آموزان محدود می‌کند.
دولت ویکتوریا در سال ۲۰۲۵ جوایز طراحی مدرسه را به پروژه‌هایی داد که کیفیت معماری، هویت محلی و آموزش را ترکیب می‌کنند. مدرسه متوسطه نورث‌کوت به‌عنوان بهترین پروژه بالای ۱۵ میلیون دلار شناخته شد و مدرسه ابتدایی فوتس‌کری جایزه ویژه وزیر آموزش را دریافت کرد. این جوایز نشان می‌دهد که توسعه سریع ظرفیت نباید به قیمت افت کیفیت معماری تمام شود.
مدرسه متوسطه نورث‌کوت با ساختمان سه طبقه علوم، فناوری، مهندسی، ریاضی و کتابخانه طراحی شده است. این پروژه با افزودن دو طبقه ماژولار، ظرفیت آموزشی را افزایش داده و فضاهای یادگیری علوم، فناوری، مهندسی و ریاضی (STEM)، کتابخانه و فضاهای همکاری را در یک مجموعه منسجم گرد آورده است. طراحی آن بر پیوند میان فضاهای آموزشی تخصصی و فضاهای عمومی مدرسه تاکید دارد و نشان می‌دهد چگونه می‌توان با توسعه عمودی، از زمین محدود بهتر استفاده کرد.
مدرسه ابتدایی فوتس‌کری با رویکردی انسان‌محور و متناسب با مقیاس کودکان طراحی شده است. این پروژه بر ایجاد فضاهای یادگیری روشن، انعطاف‌پذیر و متصل به حیاط تاکید دارد و کیفیت محیط آموزشی را در خدمت تعامل، بازی و یادگیری مشارکتی قرار می‌دهد.
اجرای هم‌زمان کلاس‌های ماژولار در ۳۰ مدرسه نشان می‌دهد که این روش می‌تواند به‌عنوان بخشی از سیاست عمومی شهر به کار رود. ویکتوریا نشان داد که معماری آموزشی می‌تواند هم سریع، هم مقرون‌به‌صرفه و هم باکیفیت باشد. شرط موفقیت طراحی ماژول‌ها به‌گونه‌ای است که با هویت مدرسه، دسترس‌پذیری، نور طبیعی، تهویه و کیفیت فضاهای باز هماهنگ باشند.
دانفرملین؛ معماری کم‌کربن برای یک پردیس آموزشی مشترک
شهر دانفرملین در اسکاتلند با افتتاح پردیس جدید کالج فایف در اکتبر ۲۰۲۵، نمونه‌ای تازه از پیوند معماری آموزشی، کاهش کربن و برنامه‌ریزی شهری ارائه کرد. این مجموعه حدود ۲۰ هزار متر مربع مساحت دارد و در محدوده شرق شهر ساخته شده است. پردیس کالج کنار دو دبیرستان سنت کلمبا و وودمیل قرار گرفته است و بخشی از مجموعه بزرگ‌تر پردیس یادگیری دانفرملین را تشکیل می‌دهد. این هم‌جواری الگویی از استقرار مؤسسات آموزشی در یک سایت مشترک است که زمینه همکاری میان آموزش متوسطه و آموزش مهارتی و دانشگاهی را فراهم می‌کند.
راهبرد معماری پروژه کاهش نیاز ساختمان به انرژی پیش از اتکا به تجهیزات مکانیکی است؛ رویکردی که با عنوان «اولویت پوسته ساختمان» شناخته می‌شود. در این روش کیفیت جداره‌ها و عملکرد حرارتی بنا، مبنای طراحی تاسیسات قرار می‌گیرد. سامانه‌های ساختمان تمام‌برقی هستند و پمپ‌های حرارتی هوامنبع، گرمایش و آب گرم را تامین می‌کنند. تهویه ترکیبی نیز برای حفظ کیفیت هوا و محدودکردن نیاز به سرمایش مکانیکی به کار رفته است، به این ترتیب معماری و تاسیسات به‌صورت هماهنگ طراحی شده‌اند تا آسایش داخلی با تقاضای انرژی کمتری فراهم شود.
انعطاف‌پذیری محور دیگر طراحی این مرکز آموزشی است. معماران قابلیت انطباق ساختمان با نیازهای آینده را کنار کاهش کربن مصالح و انرژی مصرفی قرار داده‌اند. فضاهای یادگیری با هدف پشتیبانی از فعالیت‌های متنوع آموزشی و امکان تغییر در شیوه استفاده طراحی شده‌اند. اهمیت این تصمیم در طول عمر یک مرکز آموزشی آشکار می‌شود که رشته‌ها، تجهیزات و روش‌های تدریس تغییر می‌کنند. طراحی تطبیق‌پذیر امکان پاسخگویی به این تغییرات را تقویت می‌کند و ارزش ساختمان را به برنامه آموزشی روز افتتاح محدود نمی‌سازد.
مهم‌ترین دستاورد اندازه‌گیری‌شده پروژه، عملکرد آن در کاهش کربن یعنی انتشار مرتبط با مصالح و فرایند ساخت است. ارزیابی‌های کربن نهفته و کربن چرخه عمر سه ساختمان جدید پردیس، در مه ۲۰۲۵ تاییدیه مستقل دریافت کردند. ردپای کربن نهفته ساختمان اصلی آموزشی، اندکی بیش از ۵۶۰ کیلوگرم معادل دی‌اکسیدکربن به‌ازای هر متر مربع و میانگین سه ساختمان، ۶۰۱ کیلوگرم ثبت شد. این نتیجه از هدف اولیه ۶۵۰ کیلوگرم به‌ازای هر متر مربع بهتر بود و نشان داد کاهش کربن در تصمیم‌های اجرایی پروژه نیز دنبال شده است.
توجه به پایداری تا مرحله تجهیز داخلی ادامه یافته است. کالج از مبلمان موجود استفاده دوباره کرده و برای خرید تجهیزات تازه، تامین‌کنندگانی با رویکردهای زیست‌محیطی انتخاب کرده است. استفاده از پارچه‌های بازیافتی یا دارای منشا پایدار نیز بخشی از این فرایند بوده است. این تصمیم‌ها طراحی داخلی را به راهبرد کلی کاهش مصرف منابع متصل می‌کند و نشان می‌دهد عملکرد محیطی مرکز آموزشی تنها به سازه، نما یا سامانه گرمایشی وابسته نیست.
پردیس فایف به‌عنوان نخستین ساختمان آموزش عالی و تکمیلی اسکاتلند با آمادگی دستیابی به خالص‌صفر معرفی شده و از پروژه‌های پیشگام استاندارد ساختمان‌های بخش عمومی خالص‌صفر این کشور است. هدف آن دستیابی به وضعیت خالص‌صفر تا سال ۲۰۳۵ است، درحالی‌که دستاورد کنونی تایید شده است و عملکرد بهتر از هدف کربن نهفته ارزیابی شده است. تجربه دانفرملین معماری آموزشی نوین را در ترکیب فضاهای انطباق‌پذیر، پوسته کم‌مصرف، تاسیسات تمام‌برقی و ارزیابی مستقل محیطی نشان می‌دهد.
نظر شما