به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، بر اساس داده‌های گزارش چشم‌انداز جمعیت جهان ۲۰۲۴ سازمان ملل متحد، هند در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۳.۰۷ میلیون تولد و ۹.۷۲ میلیون مرگ‌ومیر را تجربه کرده است. به این ترتیب، فاصله میان تولدها و مرگ‌ومیرها در این کشور به حدود ۱۳.۳۵ میلیون نفر می‌رسد که بیشترین افزایش طبیعی جمعیت را در میان کشورهای بررسی‌شده نشان می‌دهد.
چین با وجود برخورداری از یکی از بزرگ‌ترین جمعیت‌های جهان، در سوی دیگر این مقایسه قرار دارد. برآوردها حاکی از آن است که این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۸.۷۱ میلیون تولد و ۱۱.۷۲ میلیون مرگ‌ومیر داشته است، بنابراین تعداد مرگ‌ها حدود سه میلیون نفر بیشتر از تولدها بوده است. این وضعیت نشان‌دهنده تداوم فشارهای جمعیتی ناشی از کاهش باروری و افزایش سهم جمعیت سالمند در این کشور است.
این مقایسه آماری بر اساس تعداد تولدهای پیش‌بینی‌شده در سال ۲۰۲۵ تنظیم شده و تنها به دو شاخص تولد و مرگ‌ومیر می‌پردازد، از این‌رو، تفاوت میان این دو شاخص را باید افزایش یا کاهش طبیعی جمعیت دانست، زیرا مهاجرت نیز می‌تواند بر تغییرات جمعیت کل کشورها تأثیر بگذارد.
آسیا و آفریقا؛ کانون‌های اصلی تولد در جهان
در رتبه‌بندی کشورهای مورد بررسی، پس از هند و چین، نیجریه با ۷.۶۴ میلیون تولد در جایگاه سوم قرار دارد. پاکستان با ۶.۹۱ میلیون تولد چهارم است و جمهوری دموکراتیک کنگو با ۴.۵۶ میلیون تولد در رتبه پنجم قرار می‌گیرد. اندونزی با ۴.۴۴ میلیون، اتیوپی با ۴.۱۸ میلیون، ایالات متحده آمریکا با ۳.۶۶ میلیون، بنگلادش با ۳.۴۴ میلیون، برزیل با ۲.۵۳ میلیون، مصر با ۲.۴۵ میلیون و تانزانیا با ۲.۴۲ میلیون تولد، رتبه‌های ششم تا دوازدهم را به خود اختصاص داده‌اند.
حضور پنج کشور آفریقایی در این فهرست، یعنی نیجریه، جمهوری دموکراتیک کنگو، اتیوپی، مصر و تانزانیا، از اهمیت این قاره در تحولات جمعیتی جهان حکایت دارد. این پنج کشور در مجموع حدود ۲۱.۲۵ میلیون تولد در برابر ۵.۵۴ میلیون مرگ‌ومیر ثبت می‌کنند؛ اختلافی که نشان‌دهنده رشد طبیعی قابل‌توجه جمعیت در این کشورهاست.
نرخ باروری به‌نسبت بالا و جوان‌تر بودن ساختار سنی جمعیت در بخش‌هایی از آفریقا، به‌ویژه کشورهای جنوب صحرای آفریقا، از عوامل مهم این روند به‌شمار می‌رود. در مناطقی که سهم کودکان و جوانان از جمعیت بالاست، تعداد افرادی که در سن فرزندآوری قرار می‌گیرند نیز می‌تواند افزایش یابد و حتی با کاهش تدریجی میانگین تعداد فرزندان هر خانواده، شمار تولدها همچنان بالا بماند.
این روند برای آینده شهرهای آفریقایی اهمیت ویژه‌ای دارد. افزایش جمعیت می‌تواند تقاضا برای مسکن، حمل‌ونقل عمومی، مدارس، مراکز درمانی، آب آشامیدنی، خدمات فاضلاب و فضاهای عمومی را افزایش دهد. اگر توسعه زیرساخت‌ها و خدمات شهری متناسب با سرعت رشد جمعیت پیش نرود، شهرها با فشار بیشتری بر منابع و امکانات موجود مواجه خواهند شد. در مقابل، برنامه‌ریزی به‌موقع برای آموزش، اشتغال و توسعه زیرساخت‌ها می‌تواند فرصت‌های اقتصادی و اجتماعی ناشی از جمعیت جوان را تقویت کند.
تفاوت چشمگیر هند و چین در مسیر تحولات جمعیتی
هند و چین، دو کشور پرجمعیت آسیا، نمونه‌ای روشن از تفاوت مسیرهای جمعیتی در جهان هستند. هند با ۲۳.۰۷ میلیون تولد در سال ۲۰۲۵، نزدیک به سه برابر چین تولد داشته است، درحالی‌که برآورد تعداد مرگ‌ومیرها در چین از هند بیشتر است.
این تفاوت را نمی‌توان با اندازه جمعیت دو کشور توضیح داد. نرخ باروری، ساختار سنی، امید به زندگی و روندهای چند دهه گذشته نیز در شکل‌گیری این وضعیت نقش دارند. کاهش طولانی‌مدت باروری در چین، در کنار افزایش سهم سالمندان، موجب شده است تعداد مرگ‌ومیرها از تولدها فراتر برود. در چنین شرایطی، حتی اگر جمعیت کل کشور همچنان بسیار زیاد باشد، تداوم کاهش طبیعی جمعیت می‌تواند بر ترکیب نیروی کار، تقاضای مسکن و الگوی استفاده از خدمات عمومی اثر بگذارد.
در هند، برتری تعداد تولدها نسبت به مرگ‌ومیرها نشان‌دهنده افزایش طبیعی جمعیت است. این وضعیت می‌تواند به گسترش نیروی کار در سال‌های آینده کمک کند، اما تحقق این ظرفیت به عواملی همچون دسترسی به آموزش باکیفیت، ایجاد فرصت‌های شغلی، توسعه حمل‌ونقل و تأمین خدمات شهری وابسته است.
از منظر مدیریت شهری، این دو الگو نیازمند رویکردهای متفاوتی هستند. شهرهای واقع در کشورهای دارای جمعیت جوان و روبه‌رشد باید برای افزایش ظرفیت زیرساخت‌ها و خدمات آماده شوند، درحالی‌که شهرهای جوامع سالمند با ضرورت مناسب‌سازی محیط شهری، تقویت خدمات مراقبتی، افزایش دسترس‌پذیری حمل‌ونقل و بازنگری در ترکیب مسکن و فضاهای عمومی روبه‌رو هستند.
کاهش باروری و افزایش سالمندی؛ چالش مشترک بسیاری از کشورها
یکی از روندهای مهم جمعیتی جهان، کاهش نرخ باروری است. در بسیاری از کشورها، میانگین تعداد فرزندان به ازای هر زن به کمتر از سطح جایگزینی جمعیت رسیده است؛ سطحی که در شرایط معمول و بدون در نظر گرفتن مهاجرت، حدود ۲.۱ فرزند به ازای هر زن برآورد می‌شود.
چین و آمریکا از جمله کشورهایی هستند که نرخ باروری آن‌ها پایین‌تر از سطح جایگزینی قرار دارد. بااین‌حال، پایین بودن باروری به‌معنای کاهش فوری جمعیت نیست، زیرا ساختار سنی موجود و تعداد افرادی که در سن فرزندآوری قرار دارند، بر شمار تولدها اثر می‌گذارد. به همین دلیل، برخی کشورها ممکن است با وجود کاهش نرخ باروری، برای مدتی همچنان افزایش طبیعی جمعیت را تجربه کنند. در سوی دیگر، بهبود خدمات بهداشتی و درمانی و کاهش مرگ‌ومیر در بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه به افزایش جمعیت کمک کرده است، البته دسترسی نابرابر به خدمات درمانی و تداوم برخی بیماری‌های عفونی همچنان از چالش‌های سلامت عمومی در بخش‌هایی از جهان محسوب می‌شود.
در کشورهایی که باروری کاهش می‌یابد و جمعیت به‌تدریج سالمند می‌شود، ممکن است تعداد مرگ‌ومیرها در نهایت از تولدها فراتر برود. بااین‌حال، تغییرات جمعیتی به‌طور معمول روندی تدریجی دارد و اثر ساختار سنی نسل‌های گذشته می‌تواند برای دهه‌ها ادامه پیدا کند.
تغییرات جمعیتی چگونه آینده شهرها را شکل می‌دهد؟
تفاوت میان تولدها و مرگ‌ومیرها تنها یک شاخص آماری نیست، بلکه می‌تواند بر برنامه‌ریزی بلندمدت شهرها و شیوه توزیع منابع عمومی تاثیر بگذارد. افزایش طبیعی جمعیت، به‌ویژه در شهرهای پرجمعیت و مناطق دارای نرخ باروری بالا، ضرورت توسعه متناسب مسکن، حمل‌ونقل عمومی، مراکز آموزشی، خدمات سلامت و زیرساخت‌های پایه را افزایش می‌دهد.
در شهرهایی که با کاهش تولدها و سالمندی جمعیت مواجه‌اند، اولویت‌ها می‌تواند به سمت ایجاد محیط‌های شهری فراگیرتر تغییر کند؛ محیط‌هایی که امکان استفاده آسان از خدمات عمومی را برای سالمندان و افراد دارای محدودیت‌های حرکتی فراهم می‌کنند. طراحی پیاده‌راه‌های دسترس‌پذیر، بهبود شبکه حمل‌ونقل عمومی، توسعه مسکن متناسب با نیازهای متنوع خانوارها و افزایش دسترسی به مراکز درمانی از جمله موضوعات مهم در این زمینه است.
از سوی دیگر، اختلاف میان رشد طبیعی جمعیت و تغییرات واقعی جمعیت شهرها نیز اهمیت دارد. مهاجرت داخلی و بین‌المللی می‌تواند جمعیت برخی شهرها را افزایش دهد، حتی اگر تعداد مرگ‌ومیرها از تولدها بیشتر باشد؛ همان‌طور که خروج جمعیت ممکن است رشد یک منطقه را با وجود افزایش طبیعی جمعیت محدود کند. بنابراین، برنامه‌ریزی شهری باید علاوه بر داده‌های تولد و مرگ‌ومیر، روندهای مهاجرت، ساختار خانوارها و توزیع سنی جمعیت را نیز در نظر بگیرد.
برآوردهای سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد جهان با یک الگوی جمعیتی یکسان روبه‌رو نیست؛ درحالی‌که کشورهایی همچون هند و نیجریه با فاصله قابل‌توجه تولدها از مرگ‌ومیرها روبه‌رو هستند، چین وارد مرحله‌ای شده است که تعداد مرگ‌ها از تولدها پیشی می‌گیرد. این تفاوت‌ها اهمیت برنامه‌ریزی متناسب با شرایط جمعیتی هر کشور و شهر را برجسته می‌کند، زیرا آینده شهرها نه‌تنها به شمار ساکنان آن‌ها، بلکه به سن، نیازها و روند تغییرات جمعیت نیز وابسته است.
نظر شما