به گزارش خبرگزاری ایمنا، دیابت یکی از بیماری‌های مزمن و مهم در حوزه سلامت عمومی است که به‌دلیل تأثیر بر عملکرد طبیعی بدن، نیازمند شناخت دقیق و مراقبت مستمر است. این بیماری زمانی بروز می‌کند که سازوکار تنظیم قند خون با اختلال مواجه شود و بدن نتواند از قند موجود در خون به‌درستی برای تأمین انرژی سلول‌ها استفاده کند. تداوم این وضعیت می‌تواند عملکرد بخش‌های مختلف بدن را تحت تأثیر قرار دهد و در صورت کنترل نشدن، زمینه بروز عوارض متعددی را فراهم کند.
در تنظیم قند خون، هورمون‌ها و اندام‌های مختلفی نقش دارند که در میان آن‌ها، انسولین جایگاه ویژه‌ای دارد. این هورمون به بدن کمک می‌کند قند حاصل از هضم مواد غذایی را به سلول‌ها منتقل کند تا برای انجام فعالیت‌های حیاتی استفاده شود. هرگونه اختلال در تولید انسولین یا پاسخ مناسب سلول‌ها به عملکرد آن، می‌تواند تعادل قند خون را برهم بزند و شرایطی را ایجاد کند که در صورت تداوم، سلامت فرد را با خطر روبه‌رو کند.
دیابت از نظر سازوکار ایجاد و پیشرفت، انواع مختلفی دارد که دیابت نوع یک و نوع دو از مهم‌ترین آن‌ها محسوب می‌شوند. تفاوت این دو نوع بیماری، به عوامل مختلفی از جمله وضعیت تولید انسولین و شیوه پاسخ بدن به این هورمون مربوط است. شناخت این تفاوت‌ها اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص نوع بیماری، نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب روش درمان، برنامه مراقبتی و پیشگیری از عوارض احتمالی ایفا می‌کند.
یکی از نکات مهم درباره دیابت، ضرورت توجه به نشانه‌های اولیه و شناخت عوامل مؤثر در بروز آن است. علائمی همچون افزایش تشنگی، تکرر ادرار و کاهش وزن ناخواسته می‌توانند از نشانه‌های اختلال در تنظیم قند خون باشند و نباید نادیده گرفته شوند. افزایش آگاهی درباره عملکرد انسولین، تفاوت انواع دیابت و اهمیت تشخیص به‌موقع، می‌تواند به بهبود مراقبت‌های درمانی و کاهش پیامدهای ناشی از این بیماری کمک کند.
وقتی قند خون از مدار تعادل خارج می‌شود؛ دیابت چگونه آغاز می‌شود؟
علی کچویی، فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه دیابت یکی از شایع‌ترین بیماری‌های متابولیک در جهان است که در اثر اختلال در تولید یا عملکرد انسولین ایجاد می‌شود و برای شناخت بهتر این بیماری، ابتدا باید با نقش انسولین در بدن آشنا شویم، اظهار کرد: پانکراس یا لوزالمعده اندامی است که در بخش بالایی شکم قرار دارد و دو وظیفه اصلی بر عهده آن است. بخشی از این اندام آنزیم‌های گوارشی ترشح می‌کند که در هضم و جذب مواد غذایی نقش دارند.
وی افزود: بخش دیگر، جزایر لانگرهانس نام دارد که حدود یک تا ۲ درصد سلول‌های پانکراس را تشکیل می‌دهد و حاوی سلول‌های تولیدکننده هورمون‌هایی همچون انسولین است. انسولین به‌وسیله سلول‌های بتای پانکراس ترشح می‌شود و نقش مهمی در تنظیم قند خون دارد. این هورمون کمک می‌کند قندی که از طریق مواد غذایی وارد بدن می‌شود، به سلول‌ها راه پیدا کند و برای تأمین انرژی استفاده شود. انسولین همچنین در حفظ بافت عضلانی و تنظیم ذخایر چربی بدن نقش دارد.
فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم تصریح کرد: اگر انسولین در بدن تولید نشود، میزان ترشح آن کافی نباشد، به‌موقع ترشح نشود یا سلول‌های بدن نتوانند به‌درستی به آن پاسخ دهند، قند خون افزایش پیدا می‌کند. بالا رفتن قند خون می‌تواند موجب دفع مقدار بیشتری آب از طریق ادرار شود و بدن را با کم‌آبی روبه‌رو کند و از سوی دیگر، در صورت اختلال شدید در عملکرد انسولین، بدن برای تأمین انرژی به تجزیه بافت‌های عضلانی و ذخایر چربی روی می‌آورد و در نتیجه، فرد ممکن است دچار کاهش وزن شود.
دیابت چه علائمی دارد و دیابت نوع یک چیست؟
کچویی با بیان اینکه پرنوشی، پرادراری و کاهش وزن از نشانه‌های مهم دیابت، به‌ویژه در افرادی هستند که کمبود شدید انسولین دارند، ادامه داد: این وضعیت در دیابت نوع یک بیشتر مشاهده می‌شود که در آن سلول‌های تولیدکننده انسولین آسیب می‌بینند و بدن نمی‌تواند انسولین موردنیاز خود را به میزان کافی تولید کند و باید توجه داشت که دیابت بیشتر به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود که دیابت نوع یک و دیابت نوع دو هستند.
وی با بیان اینکه دیابت نوع یک بیشتر در کودکان، نوجوانان و جوانان بروز می‌کند و در بسیاری از موارد، حوالی دوران بلوغ تشخیص داده می‌شود، گفت: در این بیماری، سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس آسیب می‌بینند و توانایی بدن برای تولید این هورمون به‌شدت کاهش می‌یابد یا از بین می‌رود و در ایجاد دیابت نوع یک، زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی می‌توانند نقش داشته باشند.
فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم اضافه کرد: در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه سلول‌های تولیدکننده انسولین را هدف قرار می‌دهد و به آن‌ها آسیب می‌رساند. در برخی افراد، عوامل محیطی مانند بعضی عفونت‌های ویروسی نیز ممکن است در بروز بیماری نقش داشته باشند و بااین‌حال، علت دقیق آغاز این فرایند در همه بیماران یکسان نیست و هنگامی که سلول‌های تولیدکننده انسولین تخریب می‌شوند، بدن دیگر نمی‌تواند انسولین کافی تولید کند و ادامه زندگی فرد به دریافت انسولین از خارج بدن وابسته می‌شود.
شناخت دیابت مستلزم توجه به فرایندهایی است که در بدن برای تنظیم قند خون و تأمین انرژی سلول‌ها انجام می‌شوند. انسولین یکی از عوامل اصلی در این سازوکار به‌شمار می‌رود و اختلال در تولید یا عملکرد آن می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی برای سلامت فرد داشته باشد. آگاهی از این فرایندها، درک دقیق‌تری از ماهیت بیماری و ضرورت پیگیری منظم وضعیت قند خون در اختیار افراد قرار می‌دهد.
تفاوت میان انواع دیابت نیز نشان می‌دهد که نمی‌توان برای تمام مبتلایان، رویکردی یکسان در نظر گرفت. در دیابت نوع یک، کاهش شدید یا توقف تولید انسولین موجب می‌شود دریافت این هورمون از خارج بدن برای ادامه زندگی ضروری باشد، از این‌رو، تشخیص صحیح بیماری و آغاز به‌موقع درمان، اهمیت ویژه‌ای دارد و هرگونه تأخیر در شناسایی کمبود شدید انسولین می‌تواند خطر بروز عوارض حاد را افزایش دهد.
از سوی دیگر، توجه به علائم هشداردهنده و مراجعه به مراکز درمانی در زمان مناسب، از مهم‌ترین اقدامات برای شناسایی اختلالات قند خون است. افزایش غیرعادی تشنگی، تکرر ادرار و کاهش وزن بدون علت مشخص، به‌ویژه زمانی که به‌صورت هم‌زمان بروز می‌کنند، نیازمند بررسی پزشکی هستند. تشخیص دیابت بر اساس ارزیابی بالینی و آزمایش‌های مرتبط انجام می‌شود و نمی‌توان فقط با مشاهده نشانه‌ها درباره ابتلا به این بیماری اظهارنظر قطعی کرد.
افزایش آگاهی عمومی درباره دیابت باید با تقویت فرهنگ پیشگیری، تشخیص زودهنگام و پایبندی به مراقبت‌های درمانی همراه باشد. شناخت تفاوت‌های میان انواع این بیماری و آگاهی از نقش انسولین در بدن، می‌تواند به افراد کمک کند اهمیت نشانه‌های هشداردهنده را بهتر درک کنند و در صورت بروز علائم مشکوک، پیگیری پزشکی را به تعویق نیندازند. توجه به این اصول، گامی مهم در مسیر حفظ سلامت و کاهش خطر عوارض ناشی از اختلالات قند خون است.
نظر شما