به گزارش خبرگزاری ایمنا، ورزش در ایران تنها به میدان‌های مسابقه و سالن‌های امروزی محدود نمی‌شود، بخشی از تاریخ آن را می‌توان در زورخانه‌های قدیمی، میدان‌های تاریخی، باغ‌ها و فضاهایی جست‌وجو کرد که روزگاری محل نمایش توان جسمانی، رقابت، پهلوانی و سرگرمی های ورزشی بوده اند. از گود زورخانه که با ضرب مرشد و نوای شعرهای حماسی جان می گیرد تا میدان نقش جهان که خاطره چوگان بازی در آن زنده است. معماری تاریخی ایران روایتگر پیوندی دیرینه میان ورزش، فرهنگ و زندگی اجتماعی است.
این گزارش نگاهی دارد به چند مکان تاریخی ایران که هرکدام بخشی از این میراث ورزشی را در خود حفظ کرده‌اند، مکان‌هایی که تماشای آنها، فرصتی برای بازخوانی تاریخ ورزش ایرانی و شناخت پیوند آن با هویت فرهنگی این سرزمین فراهم می‌کند.
میدان نقش جهان، جایی که اسب‌ها و چوگان بخشی از زندگی شهر بودند
در میان بناهای تاریخی ایران، میدان نقش جهان نمونه‌ای کم‌نظیر از پیوند معماری شهری با تاریخ ورزش است. این میدان در دوره صفوی به ویژه در روزگار شاه عباس اول، تنها فضایی برای رفت‌وآمد مردم و فعالیت‌های تجاری نبود، زمین گسترده آن برای برگزاری مسابقات چوگان، جشن‌ها، تجمع‌های نظامی و دیگر رویدادهای عمومی نیز استفاده می‌شد.
جایگاه چوگان در این میدان را می توان در سنگ نشان‌های باقی مانده در دو سوی آن جست‌وجو کرد، نشانه‌هایی که یادآور روزگاری هستند که سوارکاران با چوب‌های چوگان و اسب‌های چابک خود در برابر تماشاگران رقابت می‌کردند. ایوان عالی قاپو نیز چشم‌اندازی برای تماشای این رقابت‌ها فراهم می‌کرد.
امروز، گردشگران در همان فضایی قدم می‌زنند که زمانی صدای سم اسب‌ها و هیجان تماشاگران در آن طنین‌انداز بود. نقش جهان از این منظر، فقط یک اثر معماری نیست، روایتی از تاریخی است که در آن ورزش، قدرت سیاسی، تفریح و زندگی اجتماعی در یک میدان به هم می‌رسیدند.
زورخانه‌های تاریخی، معماری برای پرورش جسم و منش پهلوانی
اگر میدان نقش‌جهان جلوه‌ای از ورزش در فضای عمومی و درباری ایران است، زورخانه‌های روایت دیگری از این تاریخ را بازگو می‌کنند، روایت پهلوانی، تمرین، آیین و اخلاق.
زورخانه در معماری سنتی ایران فضایی متفاوت دارد. گود مرکزی که ورزشکاران در آن به تمرین می‌پردازند. سکویی برای مرشد و فضایی برای حضور و همراهی دیگران، اجزای اصلی این محیط را شکل می‌دادند، در چنین مکانی، تمرین با میل و کباده و انجام حرکات ورزشی با ضرب مرشد و اشعار حماسی و اخلاقی همراه می‌شود.
ورزش پهلوانی و زورخانه‌ای در سال ۲۰۱۰ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد، رویدادی که اهمیت این سنت را فراتر از فعالیت بدنی و در پیوند با هویت فرهنگی ایران نشان می‌دهد. در میان نمونه‌های تاریخی، زورخانه‌های سنتی همدان نیز اهمیت دارند. در مستندات میراث جهانی یونسکو درباره همدان از یک زورخانه سنتی متعلق به دوره قاجار در کنار دیگر بناهای تاریخی شهر یاد شده است.
زورخانه‌ها را باید از معدود فضاهایی دانست که آنها معماری و ورزش به طور همزمان بستری برای انتقال ارزش‌های فرهنگی بوده‌اند، جایی که مفهوم پهلوان تنها با قدرت بازو تعریف نمی‌شود و جوانمردی و مسئولیت‌پذیری نیز در کنار توان جسمانی قرار می‌گیرند.
به گزارش ایمنا، مکان‌های تاریخی مرتبط به ورزش نشان می‌دهند که فعالیت‌های جسمانی در ایران همواره بخشی از زندگی فرهنگی و اجتماعی بوده‌اند. میدان‌های شهری، زورخانه‌ها و فضاهای تاریخی بازی، هر کدام به شیوه‌ای متفاوت این پیوند را بازتاب می‌دهند.بازشناسی این مکان‌ها می‌تواند مسیر تازه‌ای برای گردشگری فرهنگی و ورزشی ایجاد کند. مسیری که بازدیدکننده را از تماشای یک بنای تاریخی فراتر می‌برد و به شناخت شیوه زندگی، سرگرمی‌ها و ارزش‌های نسل‌های گذشته می‌رساند.
نظر شما