به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، ایده «شهر ۱۵ دقیقه‌ای» در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین الگوهای برنامه‌ریزی شهری تبدیل شده است. بر اساس این مفهوم، شهروندان باید بتوانند نیازهای روزمره خود از جمله خرید، آموزش، درمان، کار، ورزش و تفریح را در فاصله‌ای حداکثر ۱۵ دقیقه‌ای از محل زندگی و با پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری تأمین کنند. این رویکرد با هدف کاهش وابستگی به خودرو، کوتاه‌کردن سفرهای روزانه، کاهش آلودگی هوا و افزایش کیفیت زندگی شکل گرفت، اما تحولات جدید نشان می‌دهد که برخی برنامه‌ریزان شهری اکنون به الگوهای فشرده‌تری مانند «شهر ۱۰ دقیقه‌ای» و حتی «شهر ۵ دقیقه‌ای» نیز توجه دارند.
حرکت به سمت این الگوها ارتباط مستقیمی با توسعه عمودی دارد. با افزایش جمعیت شهرنشین و محدودشدن زمین، بسیاری از شهرها دیگر نمی‌توانند خدمات مورد نیاز ساکنان را تنها از طریق گسترش افقی تأمین کنند. به همین دلیل ساختمان‌های بلند و مجموعه‌های چندمنظوره به‌تدریج از فضاهایی مسکونی یا اداری به محله‌های عمودی تبدیل شده‌اند. در این ساختمان‌ها طبقات مختلف کاربری‌های متنوعی مانند واحدهای مسکونی، دفاتر کاری، فروشگاه‌ها، درمانگاه، مهدکودک، سالن ورزشی، کتابخانه، رستوران و فضاهای فرهنگی را در خود جای می‌دهند.
ساکنان به‌جای خروج روزانه از محله برای انجام هر فعالیت، می‌توانند بسیاری از نیازهای خود را در همان ساختمان یا در مجموعه‌ای نزدیک برطرف کنند. طبقات همکف به فروشگاه‌ها، خدمات عمومی و فضاهای باز اختصاص پیدا می‌کند، طبقات میانی می‌توانند محل استقرار دفاتر و خدمات حرفه‌ای باشند و طبقات بالاتر به مسکن، فضاهای اشتراکی و امکانات رفاهی اختصاص پیدا کنند. بام ساختمان‌ها نیز می‌تواند به باغ‌های شهری، زمین‌های بازی، مسیرهای پیاده‌روی، فضاهای ورزشی و محل تجمع ساکنان تبدیل شود.
توسعه عمودی تنها به افزایش تعداد طبقات محدود نیست، بلکه باید با ایجاد ارتباط میان ساختمان‌ها و شبکه حمل‌ونقل عمومی همراه باشد. اتصال برج‌ها به ایستگاه‌های مترو و قطار، طراحی مسیرهای امن برای دوچرخه، ایجاد پیاده‌راه‌های پیوسته و فراهم‌کردن دسترسی مناسب برای سالمندان و افراد دارای معلولیت، از الزامات شهرهای فشرده آینده است. شهرهای آینده نه فقط افقی و نه فقط عمودی خواهند بود، بلکه ترکیبی از محله‌های متراکم، فضاهای عمومی نزدیک، ساختمان‌های چندمنظوره و شبکه‌های حمل‌ونقل پاک را شکل خواهند داد.
برج شانگهای؛ شهری عمودی با محوریت فناوری و پایداری
برج شانگهای یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های توسعه عمودی در جهان است؛ سازه‌ای ۶۳۲ متری با ۱۲۸ طبقه که در منطقه مالی لوجیازوی ساخته شده و از سال ۲۰۱۵ به بهره‌برداری رسیده است. این برج تنها یک ساختمان اداری مرتفع نیست، بلکه مجموعه‌ای چندمنظوره است که در آن فضاهای کاری، تجاری، اقامتی، فرهنگی و تفریحی در ساختاری عمودی و یکپارچه کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. هدف اصلی این سازمان‌دهی، استفاده فشرده از زمین، کاهش نیاز به سفرهای طولانی و ایجاد محیطی است که بخش‌های مختلف زندگی شهری را در یک مجموعه متمرکز می‌کند.
در بخش‌های پایین برج، فضاهای تجاری، فروشگاه‌ها، رستوران‌ها و محدوده‌های عمومی قرار گرفته‌اند. این فضاها در حکم ورودی و عرصه شهری ساختمان عمل می‌کنند و برج را به محیطی فراتر از یک مرکز اداری تبدیل می‌سازند. حضور کافه‌ها، فروشگاه‌ها و فضاهای پذیرایی در طبقات ابتدایی موجب می‌شود کاربران و بازدیدکنندگان بتوانند بدون ورود به بخش‌های اداری، از امکانات عمومی مجموعه استفاده کنند. به این ترتیب، مرز میان ساختمان و شهر تا حدی کاهش و بنا با فضای شهری اطراف خود ارتباط بیشتری پیدا کرده است.
بخش قابل‌توجهی از برج به دفاتر اداری اختصاص دارد و به‌دلیل قرارگرفتن در قلب منطقه مالی شانگهای، میزبان شرکت‌های داخلی و بین‌المللی است. طراحی داخلی این دفاتر بر انعطاف‌پذیری، دسترسی مناسب و استفاده مؤثر از نور طبیعی تأکید دارد. پلان‌های متنوع امکان تقسیم فضا برای شرکت‌ها و فعالیت‌های گوناگون را فراهم می‌کنند و هسته‌های ارتباطی ساختمان، دسترسی به طبقات مختلف را سامان می‌دهند. وجود مراکز همایش، اتاق‌های نشست و فضاهای ملاقات نیز برج را به محیطی مناسب برای فعالیت‌های اقتصادی و تجاری تبدیل کرده است.
یکی از ویژگی‌های مهم معماری برج شانگهای، استفاده از نمای دوجداره شیشه‌ای است. این پوسته از دو لایه شفاف تشکیل شده و مانند یک فضای حائل حرارتی پیرامون ساختمان عمل می‌کند. چنین ساختاری به کاهش اثر باد، کنترل بخشی از تبادل حرارتی و بهبود عملکرد انرژی کمک می‌کند. فرم پیچ‌خورده برج نیز با کاهش سطح مؤثر در برابر باد، بارهای جانبی وارد بر سازه را کاهش می‌دهد. آزمایش‌های مهندسی و طراحی سازه‌ای ویژه، امکان ساخت بنایی بلند و مقاوم را در منطقه‌ای با خطر زلزله و بادهای شدید فراهم کرده است.
در میان دو پوسته برج، باغ‌های عمودی و آتریوم‌های چندطبقه شکل گرفته‌اند. این فضاها در ارتفاع‌های مختلف، به‌عنوان نقاط مکث و تجمع کاربران عمل می‌کنند و از یکنواختی محیط‌های اداری می‌کاهند. پوشش گیاهی، نور طبیعی، فضاهای نشستن و دیدهای باز به شهر، کیفیتی نزدیک به میدان‌ها و فضاهای عمومی شهری ایجاد می‌کنند. این آتریوم‌ها را می‌توان نمونه‌ای از محله‌های عمودی دانست؛ بخش‌هایی از ساختمان که در آن کاربران می‌توانند برای گفت‌وگو، استراحت، برگزاری نشست یا تعامل اجتماعی توقف کنند.
برج شانگهای مجموعه‌ای از کاربری‌های اقامتی و گردشگری را در خود جای داده است. هتل لوکس مجموعه در بخش‌های مرتفع برج قرار دارد و امکاناتی مانند رستوران، سالن‌های پذیرایی، فضاهای ورزشی و خدمات مهمان‌نوازی را ارائه می‌دهد. سکوی بازدید «تاپ آو شانگهای» در طبقه ۱۱۸ قرار گرفته است که در ارتفاع حدود ۵۶۱ متری، چشم‌اندازی گسترده از شهر، رودخانه هوانگ‌پو و منطقه مالی لوجیازوی فراهم می‌کند. این سکوی بازدید یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری برج به‌شمار می‌رود.
پایداری در برج شانگهای تنها به فرم معماری محدود نمی‌شود. توربین‌های بادی در بخش‌هایی از نمای خارجی، سامانه‌های جمع‌آوری و استفاده از آب باران، تجهیزات کم‌مصرف، سیستم‌های هوشمند مدیریت انرژی و استفاده گسترده از نور طبیعی، بخشی از راهکارهای زیست‌محیطی این پروژه هستند. فضاهای سبز داخلی و خارجی نیز به بهبود کیفیت محیطی و کاهش اثر گرمایی سطوح ساختمانی کمک می‌کنند.
سنگاپور؛ کامپونگ ادمیرالتی، نمونه‌ای موفق از محله عمودی
یکی از نمونه‌های شاخص توسعه عمودی و نزدیک‌کردن خدمات شهری به محل زندگی، پروژه کامپونگ ادمیرالتی در سنگاپور است. این مجموعه که در منطقه وودلندز و در نزدیکی ایستگاه مترو ادمیرالتی ساخته شده است، در مه ۲۰۱۷ تکمیل شد و به‌عنوان یکی از نخستین نمونه‌های جدی محله عمودی در سنگاپور مورد توجه قرار گرفت. کامپونگ ادمیرالتی مجموعه‌ای چندمنظوره است که مسکن، درمان، مراقبت از سالمندان، آموزش کودکان، خدمات تجاری، فضای عمومی و پوشش گیاهی را در یک ساختار فشرده و چندطبقه ترکیب می‌کند.
این پروژه در زمینی با مساحت محدود و در ساختمانی ۱۱ طبقه شکل گرفته است. بر اساس اطلاعات رسمی اداره مسکن و توسعه سنگاپور، مجموعه شامل ۱۰۰ واحد مسکونی ویژه سالمندان است. این واحدها برای افراد سالخورده طراحی شده‌اند و در نزدیکی خدمات درمانی، فضاهای عمومی و امکانات روزمره قرار دارند. هدف از این جانمایی آن است که سالمندان برای انجام امور ضروری، از جمله مراجعه به پزشک، خرید، صرف غذا یا حضور در فعالیت‌های اجتماعی، مجبور به طی مسیرهای طولانی یا استفاده مداوم از خودرو نباشند.
ساختار فضایی کامپونگ ادمیرالتی به شکل لایه‌لایه طراحی شده است. در بخش پایینی مجموعه، فضاهای عمومی، تجاری و خدماتی قرار گرفته‌اند. در این قسمت بازار مواد غذایی، واحدهای خرده‌فروشی، فضاهای خدماتی و میدان عمومی به‌عنوان محل تجمع و تعامل اجتماعی عمل می‌کنند. قرارگرفتن این کاربری‌ها در ترازهای پایین، ارتباط ساختمان با خیابان و محله اطراف را تقویت کرده و مجموعه را از یک ساختمان بسته و جداافتاده به بخشی از زندگی روزمره محله تبدیل کرده است.
یکی از عناصر مهم پروژه، مرکز درمانی دوطبقه آن است که خدمات پزشکی و مراقبتی را در دسترس ساکنان و افراد محله قرار می‌دهد. این مرکز در کنار واحدهای مسکونی سالمندان قرار گرفته و فاصله میان محل سکونت و خدمات سلامت را کاهش داده است. در بخش دیگری از مجموعه نیز مرکز مراقبت و آموزش کودکان ایجاد شده است. هم‌جواری فضای سالمندان با مرکز کودکان، زمینه تعامل میان نسل‌ها را فراهم می‌کند و از انزوای اجتماعی افراد سالخورده می‌کاهد. این الگو با ساختار سنتی مراکز سالمندان تفاوت دارد؛ زیرا سالمندان در محیطی جدا از جامعه زندگی نمی‌کنند بلکه در کنار کودکان، خانواده‌ها، کارکنان خدماتی و دیگر ساکنان حضور دارند.
در طبقات بالاتر فضاهای سبز مرتفع و باغ‌های عمومی طراحی شده‌اند. این باغ‌ها تنها عناصر تزئینی نیستند، بلکه به‌عنوان فضای قابل‌استفاده برای پیاده‌روی، استراحت، گفت‌وگو و فعالیت‌های اجتماعی عمل می‌کنند. معماری پروژه بر ایجاد تراس‌های سبز، سایه، تهویه طبیعی و ارتباط دیداری میان طبقات تأکید دارد. این فضاهای سبز مرتفع به کاهش اثر گرمایی سطوح سخت، بهبود کیفیت محیطی و افزایش آسایش کاربران در اقلیم گرم و مرطوب سنگاپور کمک می‌کنند. در طراحی پروژه پوشش گیاهی گسترده‌ای در نظر گرفته شده است تا بخشی از فضای سبز ازدست‌رفته در سطح زمین، در ارتفاع جبران شود.
نزدیکی به ایستگاه مترو ادمیرالتی یکی از مزیت‌های اصلی کامپونگ ادمیرالتی محسوب می‌شود. این ارتباط به ساکنان اجازه می‌دهد بدون وابستگی به خودرو، به سایر بخش‌های سنگاپور دسترسی داشته باشند. مسیرهای پیاده، آسانسورها، رمپ‌ها و فضاهای بدون مانع نیز برای استفاده سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی طراحی شده‌اند. پروژه علاوه بر فشرده‌سازی کاربری‌ها، مفهوم دسترسی کوتاه و روزمره را نیز دنبال می‌کند که با اصول شهرهای فشرده هم‌خوانی دارد.
در شهرهایی مانند سنگاپور که زمین محدود و ارزشمند است، قرار دادن چند کاربری در یک مجموعه می‌تواند از گسترش افقی شهر و تبدیل زمین‌های جدید به ساخت‌وساز جلوگیری کند. موفقیت چنین مدلی تنها به افزایش تراکم وابسته نیست؛ بلکه کیفیت فضاهای عمومی، دسترسی آسان، خوانایی مسیرها، ایمنی، تهویه و امکان حضور گروه‌های مختلف نیز اهمیت دارد. کامپونگ ادمیرالتی تلاش کرده است این عناصر را در قالب یک مجموعه یکپارچه ارائه کند.
این پروژه در سال ۲۰۱۸ عنوان «ساختمان سال جهان» را در جشنواره جهانی معماری به دست آورد؛ جایزه‌ای که توجه جامعه معماری و برنامه‌ریزی شهری را به الگوی محله عمودی آن جلب کرد. اهمیت کامپونگ ادمیرالتی در ارتفاع ساختمان یا تعداد واحدهای مسکونی آن خلاصه نمی‌شود، بلکه در ترکیب هم‌زمان مسکن، درمان، مراقبت، آموزش، تجارت، فضای سبز و حمل‌ونقل عمومی است.
نظر شما