به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، بریکس اکنون ۱۱ عضو دارد و کشورهای برزیل، روسیه، هند، چین، عربستان سعودی، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، اندونزی، ایران و امارات متحده عربی را در بر میگیرد. این کشورها از نظر جغرافیا، ساختار اقتصادی، ظرفیت تولید، زیرساختهای تجاری و نوع کالاهای صادراتی تفاوتهای چشمگیری دارند، اما در سالهای گذشته سهم تجارت میان اعضای این گروه افزایش یافته است.
دادههای مورد استفاده در این بررسی از مرکز تجارت بینالمللی (ITC) و پایگاه Trade Map استخراج شده و ارزش صادرات کالا میان اعضای بریکس را در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد. در این ماتریس، عربستان سعودی حضور ندارد و بنابراین ارقام ارائهشده مربوط به تجارت میان ۱۰ عضو دیگر است. همچنین هر رقم بیانگر صادرات یک کشور به کشور دیگر است و نباید آن را با مجموع تجارت دوجانبه، یعنی صادرات و واردات همزمان دو کشور، یکسان دانست.
چین در مرکز شبکه تجارت بریکس
چین با فاصله قابلتوجه، بزرگترین صادرکننده در میان کشورهای بررسیشده است. مجموع صادرات کالایی چین به ۹ عضو دیگر حاضر در این ماتریس در سال ۲۰۲۵ به حدود ۵۲۳ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که نشاندهنده جایگاه مرکزی اقتصاد چین در شبکه تجارت درونبریکس است. بزرگترین جریان صادراتی ثبتشده در این دادهها نیز مربوط به چین است؛ بهطوری که صادرات کالاهای چینی به هند در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳۶ میلیارد دلار برآورد شده است. پس از آن، صادرات روسیه به چین با حدود ۱۲۴ میلیارد دلار قرار دارد.
چین علاوه بر هند، در تجارت با چند عضو دیگر نیز جریانهای صادراتی بسیار بزرگی داشته است. صادرات چین به روسیه حدود ۱۰۳ میلیارد دلار، به اندونزی ۸۵ میلیارد دلار، به امارات متحده عربی ۷۳ میلیارد دلار و به برزیل حدود ۷۲ میلیارد دلار بوده است. صادرات چین به آفریقای جنوبی نیز به حدود ۲۳ میلیارد دلار و صادرات آن به مصر به حدود ۲۰ میلیارد دلار رسیده است.
این ارقام نشان میدهد که چین تنها به یک بازار درون بریکس متکی نیست، بلکه با مجموعهای از اقتصادهای بزرگ این گروه، روابط تجاری قابلتوجهی دارد. در واقع، پنج جریان صادراتی چین به هند، روسیه، اندونزی، امارات و برزیل، هرکدام بیش از ۷۰ میلیارد دلار ارزش داشتهاند.
روسیه و چین؛ یکی از بزرگترین مسیرهای تجاری بریکس
در کنار صادرات چین، رابطه تجاری روسیه و چین نیز در این دادهها برجسته است. صادرات روسیه به چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۲۴ میلیارد دلار بوده است؛ رقمی که این مسیر را به یکی از بزرگترین جریانهای صادراتی درون بریکس تبدیل میکند. ترکیب صادراتی روسیه و چین نیز بازتابی از تفاوت ساختار اقتصادی دو کشور است. چین یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان کالاهای صنعتی، الکترونیکی و مصرفی جهان به شمار میرود، در حالی که روسیه در بخشهایی مانند انرژی و مواد خام ظرفیت صادراتی بالایی دارد. به همین دلیل، تجارت میان دو اقتصاد بزرگ بریکس تنها از نظر حجم، بلکه از نظر مکملبودن ساختارهای اقتصادی نیز اهمیت دارد.
در سوی دیگر، برزیل نیز بخش قابلتوجهی از صادرات خود را به چین اختصاص داده است. صادرات برزیل به چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰۰ میلیارد دلار بوده که پس از جریانهای بزرگ چین و روسیه، یکی از مهمترین مسیرهای تجاری در ماتریس مورد بررسی محسوب میشود.
تجارت برزیل با اعضای بریکس
چین مهمترین مقصد صادراتی برزیل در میان اعضای بررسیشده بوده است، اما جریانهای صادراتی برزیل به سایر کشورهای بریکس بسیار کوچکتر است. صادرات برزیل به هند حدود ۶.۹ میلیارد دلار، به اندونزی ۴.۱ میلیارد دلار، به امارات ۳.۸ میلیارد دلار و به مصر حدود ۳.۷ میلیارد دلار ثبت شده است.
برزیل همچنین در سال ۲۰۲۵ حدود ۲.۹ میلیارد دلار کالا به ایران صادر کرده است. صادرات این کشور به روسیه و آفریقای جنوبی هرکدام حدود ۱.۵ میلیارد دلار بوده و صادرات آن به اتیوپی تنها حدود ۳۰ میلیون دلار ثبت شده است.
این اختلاف بزرگ میان ارزش صادرات برزیل به چین و سایر اعضای بریکس نشان میدهد که عضویت مشترک در یک گروه اقتصادی لزوماً به معنای توزیع برابر تجارت میان اعضا نیست و اندازه اقتصاد، تقاضای بازار، مزیتهای صادراتی و مسیرهای تجاری همچنان نقش تعیینکنندهای دارند.
تجارت چین با ایران و دیگر اعضا
در میان دادههای ارائهشده، صادرات چین به ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۶.۹ میلیارد دلار بوده است. این رقم نشاندهنده وجود یک جریان تجاری چندمیلیارددلاری میان دو عضو بریکس است. چین همچنین حدود ۳.۹ میلیارد دلار کالا به اتیوپی صادر کرده است. صادرات آن به مصر حدود ۲۰ میلیارد دلار و به آفریقای جنوبی حدود ۲۳ میلیارد دلار بوده است؛ موضوعی که نشان میدهد شبکه صادراتی چین در میان اعضای بریکس از آمریکای جنوبی و آسیا تا آفریقا و خاورمیانه گسترده شده است.
در مقابل، تجارت برخی اعضای کوچکتر بریکس با یکدیگر در مقیاسی بسیار محدودتر انجام میشود. برای نمونه، صادرات اتیوپی به بعضی اعضا کمتر از ۱۰۰ میلیون دلار بوده است. در جدول مورد بررسی، صادرات اتیوپی به برزیل حدود ۳۰ میلیون دلار ثبت شده است.
چرا فاصله میان بزرگترین و کوچکترین جریانهای تجاری اینقدر زیاد است؟
اگرچه بریکس مجموعهای از اقتصادهای مهم جهان را گرد هم آورده است، اما این گروه یک اتحادیه گمرکی یا منطقه آزاد تجاری یکپارچه نیست. اعضای آن از نظر مقررات تجاری، زیرساختهای حملونقل، فاصله جغرافیایی، ساختار اقتصادی، ظرفیت تولید و روابط تجاری خارجی تفاوتهای قابلتوجهی دارند.
به همین دلیل، نمیتوان انتظار داشت که تمام اعضای بریکس با یکدیگر تجارت متوازنی داشته باشند. در یک سوی این شبکه، جریانهایی با ارزش بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار قرار دارند و در سوی دیگر، تجارت برخی جفتکشورها کمتر از ۱۰۰ میلیون دلار است.
تجارت درونبریکس در حال گسترش است
بررسی حاضر تنها تصویری از جریان تجارت کالایی در سال ۲۰۲۵ ارائه میدهد، اما روند بلندمدت نیز از افزایش اهمیت تجارت میان اعضای بریکس حکایت دارد. بر اساس تحلیلی از کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (UNCTAD)، صادرات کالا میان اعضای بریکس از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۴ بیش از ۱۳ برابر شده و در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱.۱۷ تریلیون دلار رسیده است.
این رشد نشان میدهد که بریکس صرفا یک چارچوب سیاسی یا دیپلماتیک باقی نمانده و بهتدریج شبکهای قابلتوجه از روابط اقتصادی میان کشورهای عضو شکل داده است. با این حال، تمرکز بخش بزرگی از جریانهای تجاری بر چین نشان میدهد که این شبکه هنوز از نظر ساختار اقتصادی کاملا متوازن نیست.
برای شهرهای بزرگ کشورهای عضو نیز این تحولات اهمیت مستقیمی دارد. افزایش تجارت میان اقتصادهای بریکس به معنای تقویت مسیرهای حملونقل زمینی، دریایی و هوایی، توسعه بنادر و پایانههای لجستیکی، افزایش تقاضا برای مراکز توزیع و انبارداری و شکلگیری فرصتهای جدید برای شهرهای تجاری و صنعتی است. از این منظر، نقشه تجارت بریکس تنها تصویری از روابط میان دولتها نیست، بلکه میتواند نشانهای از تغییر مسیرهای اقتصادی و نقش آینده شهرهای بندری، صنعتی و لجستیکی در اقتصاد جهانی باشد.
نظر شما