به گزارش خبرگزاری ایمنا، خبر رحلت آیتالله سیدموسی شبیری زنجانی، مرجع تقلید شیعه در حالی فضای حوزههای علمیه و جامعه فرهنگی و دینی را تحت تأثیر قرار داده است که روایتهای منتشرشده از دیدارهای نزدیکان و فعالان فرهنگی با او، تصویری فراتر از جایگاه علمی این فقیه ارائه میکند؛ تصویری از عالمی که در کنار دانش و دقت کمنظیر علمی، سادگی، بیتکلفی و زندگی دور از تشریفات را نیز در شیوه زیست خود حفظ کرده بود.
در میان پیامها و نوشتههایی که پس از انتشار خبر رحلت او در فضای فرهنگی منتشر شد، روایت محمدمهدی رحیمی از دیدارهایش با آیتالله شبیری زنجانی، تصویری متفاوت و شخصیتر از این عالم را پیش چشم مخاطب میگذارد؛ روایتی که در آن نه از تشریفات یک دیدار رسمی، بلکه از یک عصر جمعه، باغی در اطراف قم، چای و میوه و چند جمله کوتاه درباره حضرت ولیعصر(عج) سخن گفته میشود.
رحیمی از نخستین دیدار خود در تابستان سال ۱۴۰۰ نوشته است؛ روزی که برای دیدن آیتالله شبیری زنجانی، مسیری طولانی و پرپیچوخم را طی کرده بود. آنچه بیش از هر چیز در خاطر او مانده، نه دشواری مسیر، بلکه رویارویی با عالمی است که به تعبیر او، گشادهرویی و رفتار بزرگوارانهاش خستگی راه را از تن میشست.
این روایت، آیتالله شبیری زنجانی را در موقعیتی ساده به تصویر میکشد؛ عالمی که میهمانانش را در باغ با چای و میوه پذیرایی میکرد و در همان فضای صمیمی، با سخنانی کوتاه، ذهن آنان را متوجه حضرت ولیعصر(عج) میساخت. رحیمی در نوشته خود تأکید کرده است که منش و روش زندگی او، تصویر علمای سلف را که در کتابها خوانده یا از دیگران شنیده بود، برایش زنده میکرد.
اما شاید عمیقترین بخش این خاطره به آخرین دیدار رحیمی با آیتالله شبیری زنجانی بازمیگردد؛ شب جمعهای در اردیبهشت ۱۴۰۳، در خانهای قدیمی حوالی حرم حضرت معصومه(س).
خانهای با قدمتی حدود یک قرن که پیشتر بیت آیتالله سیدصدرالدین صدر بوده و امام موسی صدر نیز دوران کودکی و نوجوانی خود را در آن سپری کرده است. همین خانه تاریخی، در روایت رحیمی به بخشی از خاطره آخرین دیدار با آیتالله شبیری زنجانی تبدیل میشود؛ خانهای که معماری و قدمتش، با سبک زندگی ساده و بیتکلف این مرجع تقلید نیز تناسبی معنادار پیدا میکند.
رحیمی از عالمی میگوید که با وجود آنکه آثار کهولت سن در رفتار و سکناتش آشکارتر شده بود، همچنان گرمای حضورش آرامشی عمیق به همراه داشت؛ تصویری که اکنون پس از رحلت او، برای نویسنده این روایت به بخشی از میراث معنوی آن دیدارها تبدیل شده است.
در سوی دیگر، رسول جعفریان، تاریخنگار و پژوهشگر تاریخ اسلام در واکنش به رحلت آیتالله شبیری زنجانی، فقدان او را تنها از دست رفتن یک مرجع تقلید و فقیه ندانسته و بر جایگاه علمی او تأکید کرده است.
جعفریان در نوشته خود، آیتالله شبیری زنجانی را عالمی با دانش، دقت نظر، اخلاق و منش برجسته توصیف کرده و از پایبندی او به اصول تحقیق، تتبع و امانت علمی سخن گفته است. به نوشته او، میراث علمی این مرجع در امتداد سنت دیرپای فقاهت و دانش شیعی باقی خواهد ماند.
آنچه در روایت جعفریان برجسته است، حافظه علمی آیتالله شبیری زنجانی است؛ عالمی که به گفته او، برای کسانی که از نزدیک محضرش را درک کرده بودند، وسعت دانش، حافظه، دقتهای علمی و صفای باطنش آشکار بود. جعفریان از او با تعبیری یاد کرده که تصویری روشن از جایگاه علمی این فقیه ارائه میدهد: «کتابخانهای زنده از تاریخ علم و رجال و حدیث و فقاهت شیعه».
این دو روایت، دو وجه از یک شخصیت را کنار یکدیگر قرار میدهد؛ در یک سو، عالمی با میراث گسترده علمی و در سوی دیگر، پیرمردی ساده و بیتکلف در خانهای قدیمی که با چای و میوه از مهمانانش پذیرایی میکند.
در واقع، واکنشهای فرهنگی به رحلت آیتالله شبیری زنجانی تنها به بیان جایگاه حوزوی و علمی او محدود نمانده است. آنچه در خاطرات نزدیکان و فعالان فرهنگی بازتاب پیدا کرده، تصویری از یک سبک زندگی است؛ سبک زندگی عالمی که دانش و مرجعیت را با سادگی و دوری از تجمل در کنار هم قرار داده بود.
همین تصویر در نوشته دیگری که پس از انتشار عکسهای مربوط به روزهای پایانی زندگی آیتالله شبیری زنجانی منتشر شد نیز دیده میشود. نویسنده این روایت با اشاره به سخنی از علامه عسکری درباره «وقف کردن» عمر برای اهلبیت(ع)، تصویر آیتالله شبیری زنجانی در بستر بیماری را به تأملی درباره سرانجام انسان و نسبت عمر با باور و آرمان تبدیل کرده است.
در این نگاه، تصویر پیرمردی که سالهای پایانی عمرش را در بستر گذرانده، بهانهای برای مرور یک زندگی شده است؛ زندگی عالمی که بخش عمده عمر خود را در مسیر تحصیل، تحقیق، تدریس، فقاهت و خدمت به مکتب اهلبیت(ع) سپری کرد.
دفتر آیتالله شبیری زنجانی نیز در اطلاعیه رحلت او بر همین وجه از زندگیاش تأکید کرده و از «مجاهدت علمی مستمر»، تلاش برای حفظ و اعتلای فقاهت اصیل، نشر معارف اسلام، پاسداشت کیان تشیع و خیرخواهی برای مردم به عنوان ویژگیهای زندگی او یاد کرده است.
اکنون که آیتالله شبیری زنجانی پس از نزدیک به یک قرن زندگی و دههها فعالیت علمی از دنیا رفته است، آنچه در خاطرات فعالان فرهنگی بیش از هر چیز برجسته میشود، پیوند میان علم، اخلاق و سادگی است؛ تصویری که در آن، جایگاه یک مرجع تقلید نه در فاصله گرفتن از مردم، بلکه در همان خانه قدیمی، در یک دیدار ساده، در گفتوگویی کوتاه و در خاطره کسانی که محضرش را درک کردهاند، معنا پیدا میکند.
مراسم تشییع و تدفین پیکر آیتالله شبیری زنجانی قرار است چهارشنبه یکم مهر از مسجد امام حسن عسکری(ع) قم به سمت حرم حضرت فاطمه معصومه(س) برگزار شود و پیکر او در جوار کریمه اهلبیت(س) آرام گیرد.
نظر شما