به گزارش خبرگزاری ایمنا از چهارمحالوبختیاری، تئاتر چهارمحالوبختیاری سالهاست با تکیه بر استعداد هنرمندان، ظرفیتهای فرهنگی و روایتهای بومی، حضوری قابل توجه در عرصه هنرهای نمایشی کشور دارد، اما پشت این ظرفیت هنری، مشکلاتی همچون کمبود سالنهای تخصصی، ضعف زیرساختهای فنی، محدودیت منابع مالی و دشواری در استمرار اجرای عمومی همچنان پابرجاست؛ مسائلی که موجب شده است مسیر حرکت از تولید یک اثر تا رسیدن آن به مخاطب با موانع متعددی روبهرو باشد.
در حالی که گروههای نمایشی استان در جشنوارههای ملی حضور پیدا میکنند و برخی آثار نیز موفق به کسب عنوان و جایزه میشوند، تداوم این موفقیتها در قالب اجرای عمومی و شکلگیری یک جریان مستمر تئاتری، همچنان نیازمند توجه جدیتر به زیرساخت، اقتصاد تئاتر، آموزش و جذب مخاطب است؛ موضوعی که فعالان این حوزه و مسئولان فرهنگی استان هر یک از زاویهای متفاوت بر آن تأکید دارند.
تئاتر استان میان موفقیت جشنوارهای و مشکلات زیرساختی
اما پشت موفقیتهای جشنوارهای، تئاتر چهارمحالوبختیاری همچنان با پرسشهایی درباره وضعیت سالنها، بودجه، اجرای عمومی و استمرار فعالیت گروهها روبهرو است؛ چالشهایی که برای بررسی آنها، ابتدا باید روایت متولیان رسمی این حوزه را شنید.
ایمان اعتدالی، معاون هنری و سینمای ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی چهارمحالوبختیاری، با اشاره به ظرفیتهای تئاتر استان، به خبرنگار ایمنا میگوید: در سال گذشته پنج گروه نمایشی از چهارمحالوبختیاری در بخشهای مختلف جشنواره تئاتر فجر پذیرفته شدند و از جمله دستاوردهای این حضور، کسب جایزه بازیگری اول مرد توسط آقای علوی و کسب عنوان در بخش ایدهپردازی توسط هنرمندان استان بود.
وی با بیان اینکه حدود ۲۶ گروه تئاتری ثبتشده و ثبتنشده در استان فعال هستند، میافزاید: حدود ۶۰۰ هنرمند در حوزه تئاتر چهارمحالوبختیاری فعالیت دارند و این ظرفیت انسانی میتواند زمینهساز توسعه هنرهای نمایشی در استان باشد.
معاون هنری و سینمای ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی چهارمحالوبختیاری درباره وضعیت اجرای عمومی آثار نمایشی اظهار میکند: سال گذشته ۱۷ اجرای عمومی در سطح استان برگزار شد، با این حال تئاتری که بتواند از طریق فروش بلیت و گیشه هزینههای خود را تأمین کند، نداشتیم و شرایط اقتصادی موجود نیز بر این موضوع تأثیرگذار بوده است.
سالنهایی که پاسخگوی تئاتر حرفهای نیست
اعتدالی درباره وضعیت سالنهای تئاتر در مرکز استان تصریح میکند: در شهرکرد دو سالن امیرکبیر و مهر برای اجرای نمایش مورد استفاده قرار میگیرند، اما هر دو سالن با مشکلات ساختاری و فنی مواجه هستند و برای استفاده مناسب، نیازمند بازسازی و تجهیز مجدد هستند.
وی ادامه میدهد: سالن امیرکبیر که قدمت آن به پیش از انقلاب بازمیگردد و در دورههای مختلف نیز بازسازی شده است، در بخشهایی مانند تأسیسات برق، سیمکشی، تجهیزات و نور با مشکل مواجه است و برای بهرهبرداری مناسب از آن، باید اعتبارات لازم برای بازسازی و تجهیز سالن اختصاص پیدا کند.
معاون هنری و سینمایی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان با اشاره به وضعیت تماشاخانه مهر نیز میگوید: این سالن نیز از نظر تجهیزات، سرمایش، گرمایش و نور با کمبودهایی مواجه است و با وجود مشکلات موجود، در حال حاضر ناچار به استفاده از همین دو سالن هستیم، چراکه در مرکز استان فضای دیگری برای اجرای تخصصی تئاتر در اختیار نداریم.
اعتدالی درباره وضعیت زیرساختهای تئاتر در شهرستانها نیز اظهار میکند: در بروجن پلاتویی وجود دارد که برای تئاتر قابل استفاده است، اما این فضا نیز به تجهیز و تکمیل برخی امکانات از جمله سرویسهای بهداشتی نیاز دارد. در فارسان و لردگان نیز فضاهای فرهنگی برای استفاده هنرمندان وجود دارد، هرچند فضاهای تخصصی تئاتر نیستند.
وی میافزاید: در شهرستانهایی مانند کیار و سامان، مجتمعهای فرهنگی و هنری در حال ساخت است و در برخی شهرستانها نیز مجتمعهای فرهنگی و هنری موجود میتواند مورد استفاده گروههای نمایشی قرار گیرد؛ با این حال برای توسعه تئاتر حرفهای، ایجاد سالنها و پلاتوهای تخصصی در شهرستانها نیز ضروری است.
«تئاتر شهر»؛ مطالبهای برای اجرای مستمر
معاون هنری و سینمای ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی چهارمحالوبختیاری با تأکید بر ضرورت ایجاد یک مجموعه تخصصی تئاتر در مرکز استان، تصریح میکند: برای توسعه اجرای عمومی، ابتدا باید زیرساخت لازم فراهم شود. استان به مجموعهای تخصصی مانند «تئاتر شهر» نیاز دارد تا مدیریت، نیروها و برنامهریزی مشخصی برای آن تعریف شود و تمرین و اجرای آثار نمایشی در طول سال بر اساس یک برنامه منظم انجام گیرد.
اعتدالی مهمترین اولویت حوزه تئاتر استان در سالهای آینده را پیگیری برای تأمین بودجه دانست و میگوید: این اعتبارات باید هم برای زیرساختهای تئاتر و حمایت از گروهها و اجراها و هم برای بخش نرمافزاری، بهویژه برگزاری کارگاههای آموزشی، اختصاص پیدا کند.
وی تأکید میکند: آموزش اهمیت زیادی دارد و اگر هنرجویان و هنرمندان نوپا امکان حضور در کارگاههای تخصصی با استفاده از تجربه استادان باسابقه و شناختهشده کشور را نداشته باشند، نمیتوان انتظار داشت در سالهای آینده گروههای حرفهای و باتجربه در استان شکل بگیرد.
معاون هنری و سینمای ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی چهارمحالوبختیاری خاطرنشان میکند: شرایط اقتصادی کشور و کاهش بودجههای عمرانی نیز بر حوزه فرهنگ و هنر تأثیر گذاشته است و تلاش ما این است که با پیگیری و جذب اعتبارات، زمینه تقویت زیرساختها و فعالیتهای تئاتری استان فراهم شود.
فعالان تئاتر؛ فاصله ظرفیت هنری و زیرساختی همچنان پابرجاست
اگرچه مسئولان فرهنگی از ظرفیتهای موجود و تلاش برای تأمین اعتبارات سخن میگویند، فعالان تئاتر معتقدند فاصله میان ظرفیت هنری استان و زیرساختهای موجود همچنان قابل توجه است؛ موضوعی که کامیار معتمدیان، عضو انجمن هنرهای نمایشی استان، نیز بر آن تأکید دارد.
کامیار معتمدیان، عضو انجمن هنرهای نمایشی چهارمحالوبختیاری، با اشاره به وضعیت تئاتر استان، به خبرنگار ایمنا میگوید: تئاتر چهارمحالوبختیاری در مرحله بلوغ هنری قرار دارد، اما از نظر توسعه زیرساختی با ایستایی مواجه است. هنرمندان استان با تکیه بر غنای فرهنگی و دانش دراماتیک، سالها در جشنوارههای معتبر ملی، بهویژه جشنواره بینالمللی تئاتر فجر، حضور داشتهاند و به گفته وی، این ظرفیت در کنار کمبود تجهیزات و فضاهای استاندارد، یک پارادوکس ایجاد کرده است.
وی میافزاید: نیاز امروز تئاتر مدرن، سالنهای تخصصی و انعطافپذیر مانند بلکباکس است، در حالی که استان همچنان با کمبود فضاهای استاندارد اجرا مواجه است؛ مسئلهای که شکلگیری یک جدول منظم و حرفهای برای اجرای عمومی را دشوار کرده است.
اقتصاد تئاتر؛ حلقه مفقوده تداوم فعالیت گروهها
عضو انجمن هنرهای نمایشی چهارمحالوبختیاری، نبود اقتصاد پایدار را یکی از مهمترین چالشهای گروههای نمایشی دانست و اظهار میکند: اعتبارات موجود با افزایش هزینههای تولید، از جمله هزینههای نور، صدا، دکور و تبلیغات، فاصله دارد و تئاتر حرفهای برای ادامه فعالیت به حمایتهای سیستماتیک و نهادی نیازمند است.
معتمدیان ادامه میدهد: خصوصیسازی بدون فراهم شدن زیرساختها و حضور حامیان بخش خصوصی، در استان نتوانسته به ایجاد اقتصاد پایدار برای تئاتر منجر شود و زمانی که نهادهای مسئول، بهویژه مدیریت شهری، در فرآیند تولید و اجرای آثار مشارکت نکنند، گروههای نمایشی برای کاهش هزینهها ناچار به پایین آوردن کیفیت آثار خود میشوند.
وی با اشاره به وضعیت سالنهای شهرکرد تصریح میکند: تماشاخانه مهر و آمفیتئاتر امیرکبیر در حال حاضر بار اصلی اجراهای استان را بر دوش دارند، اما این فضاها با استانداردهای یک سالن حرفهای تئاتر فاصله دارند و نیازمند بازسازی، نوسازی تجهیزات آکوستیک، سیستمهای نورپردازی و اصلاح ساختار فنی هستند.
عضو انجمن هنرهای نمایشی استان خاطرنشان میکند: تا زمانی که این فضاها به حداقل استانداردهای یک سالن اجرای نمایش نرسند، امکان میزبانی حرفهای از آثار نمایشی با محدودیت مواجه خواهد بود.
معتمدیان درباره حمایتهای مالی و اجرایی از گروههای نمایشی نیز اظهار میکند: حمایتهای فعلی بیشتر پروژهمحور و مقطعی است و بخش محدودی از هزینههای تولید آثار حرفهای را پوشش میدهد، در حالی که یکی از خلأهای اصلی، کمرنگ بودن نقش مدیریت شهری در حمایت از تئاتر است.
وی میافزاید: در برخی کلانشهرها، شهرداریها با ایجاد فضاهای تخصصی و حمایت از اجرای عمومی، زمینه فعالیت مستمر گروههای نمایشی را فراهم کردهاند و تئاتر را بهعنوان ابزاری برای نشاط و تعامل اجتماعی شهروندان مورد توجه قرار دادهاند؛ بنابراین انتظار میرود مدیریت شهری در چهارمحالوبختیاری نیز با توجه به ظرفیتها و بضاعت موجود، نقش فعالتری در تسهیل اجرای عمومی ایفا کند.
از تئاتر جشنوارهای تا تئاتر جریانساز
عضو انجمن هنرهای نمایشی چهارمحالوبختیاری، نبود امکان اجرای مستمر را یکی از دلایل قطع شدن چرخه تولید آثار دانسته و میگوید: تئاتر هنر تداوم است و اجرای عمومی به سالن در دسترس، برنامهریزی مشخص و حمایت از هزینههای جاری مانند تبلیغات و نگهداری نیاز دارد؛ وقتی گروهی پس از ماهها تمرین برای جشنواره، در مرحله اجرای عمومی با نبود سالن مواجه میشود، انگیزه تولید مجدد نیز کاهش پیدا میکند.
معتمدیان با بیان اینکه مشکل زیرساختی محدود به شهرکرد نیست، تصریح میکند: در شهرستانهای استان نیز فضاهای اختصاصی نمایشی کافی وجود ندارد و حتی مرکز استان نیز فاقد سالن تخصصی استاندارد است؛ بنابراین مسئله را نباید صرفاً به تفاوت میان شهرکرد و شهرستانها تقلیل داد، بلکه با یک بحران زیرساختی فراگیر در سطح استان مواجه هستیم.
وی درباره جایگاه تئاتر چهارمحالوبختیاری در سطح ملی اظهار میکند: تئاتر استان در حال حاضر نیز جایگاه قابل توجهی در سطح ملی دارد و حضور و موفقیت هنرمندان استان در جشنواره تئاتر فجر نشاندهنده توان هنری آنها است، اما برای رسیدن به جایگاهی پایدارتر، باید از تئاتر صرفاً جشنوارهای به سمت تئاتر جریانساز حرکت کرد.
عضو انجمن هنرهای نمایشی استان میافزاید: زمانی میتوان تئاتر را به یک جریان مستمر تبدیل کرد که سالنهای اختصاصی برای اجرای عمومی در طول سال وجود داشته باشد و امکان اجرای آثار در قالب تورهای نمایشی در سایر استانها نیز فراهم شود.
معتمدیان سه مطالبه اصلی انجمن هنرهای نمایشی را مورد اشاره قرار داد و میگوید: نخستین مطالبه، ایجاد یا بازسازی مجموعهای تخصصی مانند «تئاتر شهر» با چند سالن بلکباکس است تا در طول سال در اختیار اجرای نمایش قرار گیرد.
وی ادامه میدهد: ورود مدیریت شهری به عرصه تئاتر و اختصاص اعتبار برای حمایت از اجرای عمومی گروهها، دومین مطالبه است و در کنار آن، ایجاد صندوق حمایت از تولیدات نمایشی برای تأمین بخشی از هزینههای اولیه تولید، از جمله دکور، لباس و تجهیزات فنی، میتواند به گروهها برای تولید آثار باکیفیت کمک کند.
روایت هنرمندان از تئاتری که پس از جشنواره متوقف میشود
اما فاصله میان ظرفیت هنری تئاتر چهارمحالوبختیاری و شرایطی که هنرمندان روی صحنه تجربه میکنند، همچنان پابرجاست؛ از کمبود زیرساخت و سالنهای تخصصی تا اقتصاد ضعیف اجرا و آثاری که پس از جشنواره فرصت ادامه حیات پیدا نمیکنند. ثریا امینیان، کارگردان تئاتر، این چالشها را از نزدیک روایت میکند.
ثریا امینیان، کارگردان تئاتر در چهارمحالوبختیاری، با ارزیابی وضعیت هنرهای نمایشی در چهارمحالوبختیاری، به خبرنگار ایمنا میگوید: تئاتر استان از پتانسیل خام بسیار بالایی برخوردار است، اما از نظر ساختار سازمانیافته با ضعفهایی مواجه است. نیروی انسانی خلاق، پرشور و مستعد و حضور نسلهای مختلف هنرمندان که با محدودیتها تجربه کسب کردهاند، از مهمترین ظرفیتهای تئاتر استان به شمار میرود.
وی میافزاید: پیوند تئاتر با هویت محلی و فولکلور و ظرفیت بالای قصهها و فرهنگ بومی چهارمحالوبختیاری، زمینه مناسبی برای تولید آثار منحصربهفرد ایجاد کرده است، اما در مقابل، تئاتر استان بیشتر به مجموعهای از فعالیتهای پراکنده شبیه است تا یک جریان منسجم و مستمر.
کارگردان تئاتر، یکی از مهمترین مشکلات گروههای نمایشی را گسست میان مرحله تولید و اجرا دانست و اظهار میکند: بسیاری از گروهها با هدف حضور در یک جشنواره تمرین و تولید اثر میکنند و پس از پایان جشنواره، اثر عملاً به بایگانی سپرده میشود؛ چراکه چرخه تولیدی که به اجرای عمومی منجر شود و استمرار پیدا کند، هنوز در استان به بلوغ نرسیده است.
امینیان ادامه میدهد: گروهها معمولاً با انگیزه شرکت در یک جشنواره کار خود را آغاز میکنند، اما زمانی که وارد مرحله اجرای عمومی میشوند، با چالش تأمین بودجه و جذب مخاطب مواجه هستند و در واقع فرآیند تولید در استان با اجرا گسسته است.
کمبود پلاتو و سالن؛ مانعی برای تولید حرفهای
وی با اشاره به وضعیت سالنها و پلاتوهای تمرین تصریح میکند: شرایط زیرساختی تئاتر در استان مطلوب نیست و سالنهای نمایش از استانداردهای لازم در بخش نور، صدا و آکوستیک برخوردار نیستند. حتی چیدمان صندلیهای برخی سالنها نیز متناسب با اجرای تئاتر نیست و بیشتر برای سالنهای اجتماعات طراحی شدهاند.
کارگردان تئاتر چهارمحالوبختیاری میافزاید: برخی سالنها از امکانات مناسب گرمایشی و سرمایشی نیز برخوردار نیستند و تعداد پلاتوهای تمرین در سراسر استان بسیار محدود است؛ بهگونهای که کمبود فضای اختصاصی باعث میشود گروهها نتوانند تمرینهایی متناسب با ابعاد صحنه و با کیفیت مطلوب داشته باشند.
امینیان با بیان اینکه وضعیت سالنها و پلاتوها در مرکز و شهرستانهای استان پاسخگوی استانداردهای هنری نیست، درباره دلایل اجرا نشدن آثار پس از جشنواره اظهار کرد: یکی از عوامل، جشنوارهزدگی است؛ در برخی موارد اثر صرفاً با هدف جایزه گرفتن تولید میشود و ارتباط با مخاطب در اولویت قرار نمیگیرد، بنابراین پس از پایان جشنواره، انگیزه ادامه فعالیت کاهش پیدا میکند.
وی هزینههای اجرای عمومی را یکی دیگر از موانع دانست و گفت: درآمد حاصل از فروش بلیت در استان پاسخگوی هزینههای تولید، اجاره و تجهیز نیست و در شرایطی که هزینه یک شب اجرا از درآمد گیشه بیشتر باشد، ادامه اجرای مستمر برای گروهها بسیار دشوار خواهد بود.
تئاتر بدون بازار؛ چرا مخاطب پای کار نمیماند؟
کارگردان تئاتر همچنین نبود بازار مستمر برای هنرهای نمایشی را مورد توجه قرار داد و افزود: فرهنگ پیگیر و تکرارپذیر برای تماشای نمایش هنوز به شکل کامل در استان شکل نگرفته است و نبود سیستم بازاریابی هنری و ضعف در ایجاد عادت به تماشای تئاتر، از جمله مشکلات موجود در ارتباط میان آثار نمایشی و بدنه عمومی جامعه است.
امینیان وضعیت اقتصادی تئاتر استان را نیز آسیبپذیر دانست و تصریح کرد: تقریباً هیچ گروهی نمیتواند در شرایط فعلی هزینههای تولید خود را تنها از طریق فروش بلیت تأمین کند و تئاتر بیشتر بر پایه علاقه و عشق هنرمندان به این هنر پیش میرود.
وی ادامه داد: حمایتهای دولتی و جذب اسپانسر محدود و غیرقابل پیشبینی است و هزینههای تولید، از جمله دکور، لباس و نور، بهمراتب بیشتر از درآمد حاصل از اجراهای محدود فعلی است؛ بنابراین بدون حمایتهای دولتی یا جذب حامی مالی، ادامه فعالیت برای گروهها فرسایشی و دشوار خواهد بود.
مهاجرت هنرمندان؛ پیامد محدودیت فرصتهای حرفهای
کارگردان تئاتر درباره مهاجرت هنرمندان نیز گفت: دلیل اصلی این مسئله را میتوان در محدود بودن فرصتهای رشد حرفهای جستوجو کرد. زمانی که هنرمند امکان دیده شدن، درآمد پایدار و دسترسی به امکانات فنی استاندارد را در استان نداشته باشد، برای ادامه فعالیت و ارتقای سطح هنری خود به مراکز بزرگتر مهاجرت میکند.
امینیان درباره ظرفیت شهرستانهای استان اظهار کرد: شهرستانها از فضاهای بکر، اصالت فرهنگی و مخاطبانی مشتاق برخوردار هستند و تئاتر میتواند به ابزاری برای اجتماعی شدن و تقویت ارتباطات فرهنگی در این مناطق تبدیل شود، اما نبود مدرس، تجهیزات و امکانات تخصصی از جمله موانع توسعه تئاتر در شهرستانها است.
راهکار؛ ساختن اکوسیستم تئاتر به جای تولید مقطعی
وی راهکار اساسی برای بهبود شرایط را ایجاد «اکوسیستم تئاتر» دانست و گفت: مسئولان فرهنگی نباید صرفاً به برگزاری نمایش یا جشنواره توجه کنند، بلکه باید زیرساختهای پایه را تأمین، سالنها را بهبود و پلاتوهای تمرین را افزایش دهند.
کارگردان تئاتر تأکید کرد: حمایت از اجرا باید به اندازه تولید مورد توجه قرار گیرد و جشنوارهها نیز میتوانند به سمت حمایت از ادامه تورهای نمایشی حرکت کنند؛ همچنین بودجهها باید به جای حمایت از تکاجرا، به سمت اجرای عمومی مستمر هدایت شود.
امینیان ایجاد پیوند میان تئاتر و بخش خصوصی را از دیگر اقدامات ضروری دانست و افزود: باید بخش خصوصی استان برای حمایت از هنر تشویق شود و بسترهای مناسب بازاریابی برای جذب مخاطب غیرهنرمند فراهم شود تا مردم دوباره با سالنهای تئاتر ارتباط بیشتری پیدا کنند.
به گزارش ایمنا، مرور وضعیت تئاتر چهارمحالوبختیاری نشان میدهد مشکل اصلی این هنر، کمبود استعداد و نیروی انسانی نیست؛ هنرمندانی که با وجود محدودیتها در جشنوارههای ملی حضور یافته و برای استان موفقیتهایی کسب کردهاند. چالش اصلی، فاصله میان این ظرفیت هنری و زیرساختها و سازوکارهای لازم برای تداوم فعالیت است.
کمبود سالنهای تخصصی، پلاتوهای تمرین، تجهیزات فنی، منابع مالی پایدار و دشواری جذب مخاطب، چرخه تولید تا اجرای عمومی را با اختلال مواجه کرده است؛ بهگونهای که بخشی از آثار پس از جشنواره فرصت ادامه اجرا پیدا نمیکنند.
توسعه تئاتر استان نیازمند نگاهی فراتر از برگزاری جشنواره و تولید مقطعی است؛ نگاهی که زیرساخت، آموزش، حمایت از اجرای عمومی، اقتصاد تئاتر، مشارکت بخش خصوصی و مخاطبسازی را همزمان دنبال کند. اگر این حلقهها به یکدیگر متصل شوند، ظرفیت موجود میتواند از موفقیتهای مقطعی عبور کرده و به یک جریان مستمر و اثرگذار فرهنگی تبدیل شود.
نظر شما