به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، برای بیش از چهار قرن، نقشه مرکاتور یکی از شناختهشدهترین تصاویر جهان بوده است؛ نقشهای که در سال ۱۵۶۹ میلادی توسط ژرار مرکاتور برای کمک به دریانوردان طراحی شد و بهدلیل نمایش مسیرهای با جهت ثابت قطبنما، به ابزاری مهم برای ناوبری تبدیل شد، با این حال، این شیوه ترسیم یک مشکل اساسی دارد؛ هرچه از خط استوا به سمت قطبها حرکت کنیم، مساحت سرزمینها بیشتر از اندازه واقعی نمایش داده میشود.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در چهارم سپتامبر ۲۰۲۶ با تصویب قطعنامه «اصلاح نقشه» با ۱۶۴ رأی موافق در برابر یک رأی مخالف و شش رأی ممتنع، از استفاده از تصویرسازی «زمین برابر» یا Equal Earth حمایت کرده است؛ نقشهای که در سال ۲۰۱۸ طراحی و منتشر شد و برخلاف نقشه مرکاتور، مساحت نسبی خشکیها را در اندازه واقعی حفظ میکند.
این قطعنامه الزامآور نیست و استفاده از نقشه مرکاتور را ممنوع نمیکند، اما از دولتها، مدارس، رسانهها، سازمانهای بینالمللی و پلتفرمهای فناوری میخواهد در مواردی که مقایسه اندازه قارهها اهمیت دارد، از نقشههای با مساحت برابر استفاده کنند.
چرا نقشه مرکاتور تصویر دقیقی از اندازه کشورها ارائه نمیدهد؟
هیچ نقشه مسطحی نمیتواند کره زمین را بدون ایجاد تغییر در شکل، اندازه، فاصله یا جهت نمایش دهد. به همین دلیل، هر نوع نقشه جهان ناگزیر میان حفظ بعضی ویژگیهای جغرافیایی و تغییر بعضی دیگر دست به انتخاب میزند.
نقشه مرکاتور برای ناوبری دریایی طراحی شده بود و یکی از مهمترین مزیتهایش این است که یک خط مستقیم روی نقشه میتواند مسیر دارای جهت ثابت قطبنما را نشان دهد. همین ویژگی بعدها موجب شد این تصویرسازی در بسیاری از نقشههای دیجیتال نیز استفاده شود.
اما این مزیت به قیمت تغییر شدید در اندازه سرزمینها به دست میآید. هرچه یک منطقه به قطبها نزدیکتر باشد، در نقشه مرکاتور بزرگتر از اندازه واقعی خود دیده میشود. در عرض جغرافیایی ۶۰ درجه شمالی، بهطور تقریبی در محدوده عرض جغرافیایی اسلو، مساحت سرزمینها حدود چهار برابر بزرگتر از اندازه واقعی نمایش داده میشود. این اختلاف در عرض جغرافیایی ۸۰ درجه شمالی به حدود ۳۳ برابر میرسد.
در نتیجه، مناطقی همچون گرینلند، کانادا و روسیه در نقشه مرکاتور بسیار بزرگتر از اندازه واقعی خود دیده میشوند، در حالی که قاره آفریقا که بخش بزرگی از آن در نزدیکی خط استوا قرار دارد، تغییر مساحتی بسیار کمتری را تجربه میکند.
آفریقا چقدر بزرگتر از گرینلند است؟
یکی از روشنترین نمونهها برای درک تفاوت میان دو نوع نقشه، مقایسه آفریقا، کانادا و گرینلند است.
مساحت آفریقا حدود ۳۰.۴ میلیون کیلومتر مربع است، در حالی که کانادا اندکی کمتر از ۱۰ میلیون کیلومتر مربع وسعت دارد و مساحت گرینلند حدود ۲.۱۷ میلیون کیلومتر مربع است، بنابراین آفریقا حدود سه برابر کانادا و حدود ۱۴ برابر گرینلند وسعت دارد.
با این حال، در نقشه مرکاتور، کانادا ممکن است حدود ۵۰ درصد بزرگتر از آفریقا به نظر برسد، در حالی که در واقع تنها حدود یکسوم مساحت این قاره را دارد. گرینلند نیز در این نوع نقشه از نظر بصری به اندازهای بزرگ نمایش داده میشود که میتواند با یک قاره مقایسه شود.
نکته مهم این است که نقشه مرکاتور تنها آفریقا را بسیار کوچک نمیکند، بلکه سرزمینهای شمالی را بهشدت بزرگنمایی میکند. آفریقا در این تصویرسازی حدود ۱.۱ برابر اندازه واقعی خود نمایش داده میشود و به همین دلیل نسبت به مناطق نزدیک قطبها کوچکتر به نظر میرسد.
نقشه زمین برابر چگونه تصویر جهان را تغییر میدهد؟
نقشه زمین برابر تلاش میکند مساحت واقعی خشکیها را حفظ کند و در عین حال ظاهری نزدیک به نقشههای متداول جهان داشته باشد.
در نتیجه، شکل بعضی مناطق اندکی تغییر میکند، اما اندازه نسبی قارهها دقیق باقی میماند. این ویژگی بهویژه در آموزش جغرافیا اهمیت دارد، زیرا تصویری که دانشآموزان از اندازه قارهها در ذهن خود شکل میدهند، میتواند تحت تأثیر نحوه ترسیم نقشه قرار گیرد.
برآوردهای ارائهشده در این گزارش نشان میدهد نقشه رابینسون سازمان ملل، گرینلند را حدود ۱.۵ برابر اندازه واقعی و کانادا و روسیه را حدود ۱.۲ برابر اندازه واقعی نمایش میدهد؛ در مقابل، آفریقا حدود ۰.۸۵ برابر اندازه واقعی خود دیده میشود.
قطعنامه «اصلاح نقشه» به ابتکار توگو و از سوی گروه کشورهای آفریقایی مطرح شد و آمریکا تنها کشوری بود که به آن رأی مخالف داد. استونی، گرجستان، لیتوانی، مولداوی، صربستان و اوکراین نیز در رأیگیری ممتنع بودند.
از آنجا که این قطعنامه الزامآور نیست، قرار نیست نقشههای ناوبری یا تمام سامانههای نقشهبرداری جهان بهسرعت تغییر کنند. بسیاری از نقشههای آنلاین نیز همچنان از مرکاتور استفاده میکنند، زیرا این تصویرسازی برای نمایش نقشههای دیجیتال در مقیاسهای مختلف و تقسیم آنها به کاشیهای قابل بارگذاری بسیار مناسب است.
ثر اصلی این تصمیم در حوزههایی همچون آموزش، کتابهای درسی، رسانهها، ارتباطات عمومی و نقشههای مورد استفاده سازمانهای بینالمللی دیده خواهد شد؛ حوزههایی که تصویر ذهنی مردم از جغرافیای جهان را شکل میدهند.
نظر شما