به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، دادههای بانک جهانی و مؤسسه آمار یونسکو نشان میدهد زنان و مردان در حدود سال ۲۰۰۰ میلادی به سطحی نزدیک به برابری در ثبتنام آموزش عالی رسیده بودند، اما پس از آن روند به نفع زنان تغییر کرده است. آمار ارائهشده مربوط به جدیدترین سال در دسترس هر کشور، در بازه زمانی ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ است و تصویری جهانی از تفاوت نرخ ثبتنام زنان و مردان در دانشگاهها ارائه میدهد.
در این مقایسه، نرخ ثبتنام ناخالص آموزش عالی بررسی شده است، بنابراین ارقام فقط تعداد زنان و مردان دانشجو را نشان نمیدهد، بلکه دانشجویانی را نیز دربرمیگیرد که ممکن است خارج از سن معمول دانشگاه تحصیل کنند. تفاوت در زمان ورود به دانشگاه و مدتزمان حضور در آموزش عالی نیز میتواند بر نتایج اثر بگذارد.
زنان در بخش بزرگی از جهان پیشتاز آموزش عالی هستند
بر اساس این دادهها، زنان در ۱۳۰ کشور نرخ ثبتنام دانشگاهی بالاتری نسبت به مردان دارند. این برتری در بعضی کشورها بسیار چشمگیر است و در مقابل، در شماری از کشورها همچنان نرخ ثبتنام مردان بیشتر است. بالاترین شکافها به نفع زنان در کانادا ۲۷ درصد، فرانسه ۲۵ درصد و ایرلند ۱۹ درصد گزارش شده است. ایرلند در این گزارش در میان کشورهای دارای بالاترین سطح تحصیلات قرار دارد.
در نقطه مقابل، برخی کشورهای توسعهیافته شرق آسیا الگوی متفاوتی دارند. در چین نرخ ثبتنام زنان ۱۴ درصد بیشتر از مردان است و این اختلاف در هنگکنگ و سنگاپور به ۹ درصد میرسد، اما در ژاپن نرخ ثبتنام مردان ۳ درصد بالاتر است و در کره جنوبی این فاصله به ۱۱ درصد به نفع مردان میرسد.
برابری جنسیتی دانشگاهی در ایران
ایران نیز در این مقایسه در گروه کشورهایی قرار گرفته است که نرخ ثبتنام زنان در آموزش عالی بیشتر از مردان است. بر اساس دادههای ارائهشده، نرخ ثبتنام زنان در ایران یک درصد بالاتر از مردان گزارش شده است.
چرا شرق آسیا از این الگوی جهانی فاصله دارد؟
شرق آسیا یکی از قابلتوجهترین تضادهای موجود در نقشه آموزش عالی جهان را نشان میدهد. در حالی که چین، هنگکنگ و سنگاپور با برتری زنان همراه هستند، ژاپن بهویژه کرهجنوبی در جهت مخالف قرار گرفتهاند.
در کرهجنوبی یکی از عواملی که میتواند بر آمار ثبتنام تأثیر بگذارد، خدمت نظامی اجباری برای بیشتر مردان دارای شرایط است. این الزام میتواند روند تحصیل دانشگاهی مردان را متوقف یا طولانی کند و بر الگوی ثبتنام آنها اثر بگذارد.
با این حال، دادههای این گزارش را نمیتوان صرفاً به یک عامل نسبت داد، زیرا نرخ ثبتنام ناخالص علاوه بر تعداد دانشجویان، سن ورود به دانشگاه و طول مدت تحصیل را نیز دربرمیگیرد. بنابراین تفاوتهای نهادی، اجتماعی و آموزشی میان کشورها میتواند در شکلگیری این الگو نقش داشته باشد.
برتری زنان فقط به ورود به دانشگاه محدود نمیشود
تغییر توازن جنسیتی در آموزش عالی تنها به مرحله ورود به دانشگاه محدود نمانده است. دادههای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان میدهد در کشورهای عضو این سازمان، ۵۵ درصد از زنان ۲۵ تا ۳۴ ساله در سال ۲۰۲۴ تحصیلات دانشگاهی را به پایان رساندهاند، در حالی که این رقم برای مردان ۴۲ درصد بوده است.
زنان همچنین در بسیاری از برنامههای کارشناسی احتمال بیشتری برای تکمیل دوره تحصیلی دارند و شکاف تکمیل تحصیلات دانشگاهی همچنان به نفع زنان باقی مانده است. این روند نشان میدهد افزایش حضور زنان در آموزش عالی تنها نتیجه افزایش ثبتنام نیست و در مرحله به پایان رساندن دورههای دانشگاهی نیز ادامه پیدا میکند.
با وجود این، افزایش حضور زنان در دانشگاه فقط بهمعنای برابری اقتصادی پس از فارغالتحصیلی نیست. بر اساس دادههای مورد اشاره در گزارش، زنان ۲۵ تا ۳۴ ساله شاغل تماموقت و تمامسال در کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، حتی با سطح تحصیلات یکسان، حدود ۱۷ تا ۱۸ درصد کمتر از مردان درآمد دارند.
این فاصله نشان میدهد که موفقیت زنان در دسترسی به آموزش عالی بهتنهایی نمیتواند شکافهای جنسیتی موجود در بازار کار را از بین ببرد. به بیان دیگر، دانشگاهها در بسیاری از کشورها شاهد افزایش حضور زنان هستند، اما پیامدهای اقتصادی این تغییر هنوز به همان اندازه در بازار کار منعکس نشده است.
از منظر شهری، این تحول اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا دانشگاهها، مراکز آموزش عالی و بازار کار شهری به یکدیگر پیوند خوردهاند و تغییر ترکیب جمعیتی دانشجویان میتواند بر الگوی اشتغال، تقاضا برای مسکن، حملونقل، خدمات عمومی و حتی ساختار اجتماعی شهرها تأثیر بگذارد. افزایش حضور زنان در آموزش عالی همچنین به معنای حضور گستردهتر آنها در فضاهای دانشگاهی و حرفهای و تغییر تدریجی نقشهای اجتماعی در شهرهای مختلف جهان است.
در مجموع، نقشه جهانی آموزش عالی نشان میدهد که برتری زنان در ورود به دانشگاه دیگر پدیدهای محدود به چند کشور نیست و در بخش بزرگی از جهان به یک الگوی غالب تبدیل شده است، با این حال، تفاوت میان کشورها همچنان قابل توجه است و تجربه ژاپن، کره جنوبی و برخی کشورهای دیگر نشان میدهد که مسیر دستیابی به توازن جنسیتی در آموزش عالی در همه جوامع یکسان نیست. از سوی دیگر، ادامه شکاف درآمدی پس از تحصیل نشان میدهد که افزایش دسترسی زنان به دانشگاه، اگرچه گامی مهم در تغییر ساختار اجتماعی و اقتصادی شهرها و کشورهاست، اما بهتنهایی برای تحقق برابری کامل کافی نیست.
نظر شما