به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، ساخت پایتختهای جدید و شهرهای هوشمند از صفر، به یکی از بلندپروازانهترین روندهای شهری قرن بیستویکم تبدیل شده است. از نوسانتارای اندونزی تا پایتخت اداری جدید مصر، دولتها میلیاردها دلار صرف ساخت شهرهایی میکنند که وعده پایداری، هوشمندی و آیندهای بهتر را میدهند. پشت این وعدههای درخشان، پرسشهای جدی درباره هزینه، پایداری واقعی و پیامدهای اجتماعی نهفته است.
هزینه این پروژهها سرسامآور است. نوسانتارا حدود ۳۳ میلیارد دلار فقط در فاز اول و بیش از ۸۰ میلیارد دلار در مجموع هزینه خواهد داشت. پایتخت جدید مصر حدود ۵۹ میلیارد دلار و نئوم عربستان بین ۱۰۰ تا ۵۰۰ میلیارد دلار برآورد شده است. منتقدان میپرسند آیا این پول میتوانست در بهروزرسانی شهرهای موجود، مسکن مقرونبهصرفه یا زیرساختهای فرسوده هزینه شود؟ در اندونزی، نظرسنجیها نشان میدهد که اگرچه مردم با انتقال پایتخت موافق هستند، اما مخالف استفاده از بودجه عمومی برای این پروژه هستند.
پایداری محیطی نیز محل مناقشه است. بسیاری از این شهرها وعده «کربن صفر» و «انرژی صد درصد تجدیدپذیر» میدهند، اما ساختوساز عظیم در مناطق بکر طبیعی، خود تخریب اکوسیستمها را به دنبال دارد. نوسانتارا در جنگلهای کالیمانتان ساخته میشود که زیستگاه اورانگوتانها و تنوع زیستی منحصربهفرد است. نئوم در بیابانهای دستنخورده عربستان در حال ساخت است که پیامدهای اکولوژیک آن هنوز مشخص نیست.
ساخت شهرهای جدید گاه با جابهجایی اجباری جوامع محلی، تخریب خانهها و از بین رفتن شیوههای زندگی سنتی همراه است. در مصر هزاران نفر برای ساخت پایتخت جدید جابهجا شدهاند. این شهرهای لوکس و گرانقیمت ممکن است به محاصرههایی برای ثروتمندان تبدیل شوند و شکاف طبقاتی را عمیقتر کنند، نه اینکه مسکن مقرونبهصرفه برای عموم فراهم آورند.
با این وجود، بعضی شهرهای جدید در ۲۰۲۶-۲۰۲۵ نتایج مثبتی ثبت کردهاند. سنگاپور با منطقه دیجیتال پونگول، ویتنام با پروژههای وینهومز و مصر با پایتخت اداری جدید نشان دادهاند که با برنامهریزی دقیق، تأمین مالی شفاف و توجه به پایداری واقعی، میتوان مگاپروژههایی ساخت که همزمان برای شهروندان و اقتصاد ملی مفید باشند. برای مثال، منطقه دیجیتال پونگول سنگاپور با مساحت ۵۰ هکتار، نخستین منطقه کسبوکار هوشمند و پایدار این کشور است که در ۲۰۲۶ بهطور کامل عملیاتی شد و انتظار میرود ۲۸ هزار شغل ایجاد کند.
مدل تأمین مالی این پروژه در چارچوب مشارکت عمومیخصوصی (PPP) است و به دولت اجازه میدهد بدون تحمیل فشار بیشازحد به بودجه عمومی، پروژههای کلان را پیش ببرد. در این مدل بخش خصوصی سرمایهگذاری میکند و در ازای آن، حق بهرهبرداری از پروژهها را برای مدت مشخصی به دست میآورد. این رویکرد ریسک مالی را بین دولت و بخش خصوصی تقسیم میکند و اطمینان میدهد که پروژهها با کارایی بخش خصوصی و نظارت دولت اجرا شوند.
قاهره جدید؛ پایتخت اداری مصر و انتقال تدریجی دولت
مصر در حال ساخت پایتخت اداری جدید در حدود ۵۰ کیلومتری شرق قاهره است که با هزینهای حدود ۵۹ میلیارد دلار، یکی از بزرگترین مگاپروژههای شهری خاورمیانه محسوب میشود. این پروژه که در ۲۰۱۵ آغاز شد، در سالهای ۲۰۲۶-۲۰۲۵ به مرحله حیاتی انتقال تدریجی نهادهای دولتی رسیده است.
دولت مصر سه هدف اصلی برای این پروژه اعلام کرده است: نخست، کاهش تراکم جمعیتی قاهره که با ۲۰ میلیون نفر، یکی از شلوغترین شهرهای جهان است. دوم، ایجاد مرکزی مدرن برای نهادهای دولتی و کسبوکارها که کارایی اداری را افزایش دهد. سوم، تحریک اقتصاد از طریق ایجاد هزاران شغل در ساختوساز و جذب سرمایهگذاری خارجی.
پایتخت جدید در زمینی به مساحت ۷۰۰ کیلومتر مربع ساخته میشود و قرار است در نهایت ۶.۵ میلیون نفر را در خود جای دهد. این شهر شامل منطقه دولتی با وزارتخانهها و نهادهای حکومتی، منطقه مالی با برجهای تجاری، مناطق مسکونی متنوع و فضاهای سبز گسترده است. برج نمادین آفریقا در این شهر در حال ساخت است که با ارتفاع ۳۸۵ متر، بلندترین برج قاره خواهد بود.
تا سال ۲۰۲۶ بخشهای قابلتوجهی از پایتخت جدید تکمیل شدهاند. منطقه دولتی با ساختمانهای وزارتخانهها، کاخ ریاستجمهوری و پارلمان، عملیاتی شده است. در مارس ۲۰۲۶، دولت انتقال تدریجی کارمندان دولتی به پایتخت جدید را آغاز کرد و انتظار میرود که دهها هزار کارمند در ماههای آینده جابهجا شوند.
زیرساختهای حیاتی همچون نیروگاههای برق، تصفیهخانههای آب، شبکههای فاضلاب و جادههای دسترسی نیز تکمیل شدهاند. فرودگاه بینالمللی پایتخت جدید نیز در حال نهاییشدن است تا دسترسی به شهر را تسهیل کند. با وجود پیشرفت فیزیکی، پروژه با انتقادات جدی روبهرو است. نخست، هزینه سرسامآور ۵۹ میلیارد دلاری که در شرایطی که مصر با بحران اقتصادی، تورم بالا و بدهی خارجی سنگین دستوپنجه نرم میکند، سوالبرانگیز است. دوم، نگرانیهای زیستمحیطی درباره ساخت شهر در بیابان و مصرف عظیم آب و انرژی.
با وجود انتقادات، نتایج اولیه مثبت بوده است. ایجاد صدها هزار شغل در ساختوساز، جذب سرمایهگذاری خارجی از کشورهای خلیج فارس و کاهش نسبی تراکم قاهره، از دستاوردهای پروژه است، همچنین دولت امیدوار است که با انتقال نهادهای دولتی، کارایی اداری افزایش و فساد کاهش پیدا کند. اگرچه پایتخت جدید مصر هنوز راه درازی تا تکمیل دارد، اما نشان میدهد که با تأمین مالی شفاف، توجه به پایداری محیطی و اطمینان از منافع عمومی، میتوان مگاپروژههایی ساخت که هم برای اقتصاد ملی مفید باشند و هم برای شهروندان.
ویتنام؛ وینهومز و توسعه شهرهای بزرگ مقیاس با استانداردهای چندگانه
ویتنام در سالهای ۲۰۲۶-۲۰۲۵، با پروژههای مگاسیتی وینهومز، رویکردی نوین به توسعه شهری ارائه کرده است که بر پایه استانداردهای ESG++ (محیطزیست، اجتماعی، حکمرانی) طراحی شدهاند. دو پروژه شاخص ویتنام عبارت است از: گلوبال گیت هالونگ و گرند پارک. گلوبال گیت هالونگ در شمال شهر در دسامبر ۲۰۲۵ کلنگزنی شد و ۶۲۰۰ هکتار مساحت دارد و قرار است ۳۸۰ هزار نفر را در خود جای دهد. گرند پارک در جنوب شهر است و دهها هزار واحد مسکونی، تجاری و تفریحی را شامل میشود که همچنان در حال گسترش است.
این پروژهها شهرهایی کامل با تمام امکانات هستند: مدارس، بیمارستانها، مراکز خرید، پارکها، فضاهای تفریحی و زیرساختهای هوشمند. ویتنام نهتنها مسکن میسازد، بلکه اکوسیستم کامل شهری ایجاد میکند که ساکنان بتوانند تمام نیازهای خود را در همان شهر برطرف کنند.
ویژگی متمایز ویتنام، تعهد آن به استانداردهای چند جانبه محیطزیست، اجتماعی، حکمرانی (ESG++) است. این استانداردها فراتر از الزامات قانونی هستند و شامل موارد زیر میشوند:
ویتنام در پروژههای مگاسیتی خود از مصالح ساختمانی پایدار، سیستمهای انرژی خورشیدی، بازیافت آب و فاضلاب و طراحی بیوکلماتیک سازگار با آبوهوای گرمسیری استفاده میکند، همچنین پروژهها شامل پارکهای بزرگ، دریاچههای مصنوعی و کریدورهای سبز هستند که به حفظ تنوع زیستی و کاهش اثر جزیره گرمایی کمک میکنند.
در بعد اجتماعی، مسکن مقرونبهصرفه برای قشر متوسط و کمدرآمد فراهم میشود، برنامههای آموزشی و فرهنگی برای ساکنان اجرا میشود و فضاهای عمومی برای تعامل اجتماعی ایجاد میشود، همچنین هزاران شغل محلی در ساختوساز و بهرهبرداری ایجاد شده است.
ویتنام با شفافیت مالی، رعایت حقوق سهامداران و همکاری با دولت محلی، الگویی از حکمرانی خوب در بخش خصوصی ارائه میدهد.
نتایج این پروژهها قابلتوجه است؛ ویتنام تاکنون توانسته است صدها هزار واحد مسکونی با کیفیت بالا و قیمت مناسب بسازد، میلیونها متر مربع فضای سبز ایجاد کند و دهها هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند، همچنین این پروژهها به رشد اقتصادی محلی، جذب سرمایهگذاری خارجی و بهبود کیفیت زندگی میلیونها ویتنامی کمک کردهاند.
نکته مهم آن است که ویتنام برخلاف بسیاری از مگاپروژهها، بر توسعه تدریجی و بر پایه تقاضا تمرکز کرده است. بهجای ساخت شهر از صفر در منطقه بکر، بر گسترش حومههای شهرهای موجود همچون هانوی و هوشیمین سیتی تمرکز کرده است. این رویکرد ریسک مالی و محیطی را کاهش میدهد و اطمینان میدهد که پروژهها با نیازهای واقعی بازار همخوانی دارند.
شهر جنگلی مالزی؛ شهر شناور در تنگه جوهور
شهر جنگلی یکی از بزرگترین و پرحاشیهترین مگاپروژههای شهری مالزی است که در تنگه جوهور در مرز با سنگاپور، در حال ساخت است. این پروژه شامل چهار جزیره مصنوعی به مساحت کل ۱۴۰۰ هکتار است و قرار است ۷۰۰ هزار نفر را در خود جای دهد.
طراحی و ساخت شهر جنگلی از ۲۰۱۴ آغاز شد و تا ۲۰۲۵ بخشهای قابلتوجهی از آن تکمیل شد، اما پروژه با چالش فروش روبهرو بود و بسیاری از واحدهای مسکونی خالی ماندند. در دسامبر ۲۰۲۴، دولت مالزی اعلام کرد که شهر جنگلی را بهعنوان منطقه مالی ویژه تعیین کرده است و در فوریه ۲۰۲۵، آن را ملی اعلام کرد و کنترل آن را از توسعهدهنده چینی به دولت منتقل کرد.
این تغییر مالکیت نقطه عطفی در تاریخ پروژه بود. دولت مالزی متعهد شد که شهر جنگلی را به قطب مالی منطقهای تبدیل کند و از آن برای جذب شرکتهای بینالمللی، استارتاپها و سرمایهگذاران خارجی استفاده کند، همچنین دولت وعده داده است که شهر جنگلی بهعنوان منطقهای با مالیات پایین و مقررات سبکتر، کسبوکارها را جذب کند.
شهر جنگلی مالزی بر پایه مفهوم شهر عمودی طراحی شده است. تمام ترافیک خودرویی در طبقات زیرزمینی جریان دارد و سطح زمین به عابران پیاده، دوچرخهسواران و فضاهای سبز اختصاص یافته است. این طراحی شهر را به محیطی امن و پیادهمحور تبدیل میکند که برای خانوادهها و سالمندان مناسب است.
پروژه شامل برجهای مسکونی لوکس، هتلهای پنجستاره، مراکز خرید، مدارس بینالمللی، بیمارستانهای تخصصی و پارکهای بزرگ است، همچنین شهر جنگلی بهعنوان منطقه مالی ویژه، از معافیتهای مالیاتی و مقررات ویژهای برخوردار است که آن را برای شرکتهای بینالمللی جذاب میکند.
شهر جنگلی با انتقادات محیطزیستی جدی روبهرو بوده است. ساخت جزایر مصنوعی بر اکوسیستم دریایی تنگه جوهور تأثیر گذاشته و صیادان محلی را نگران کرده است، همچنین نگرانی وجود دارد که شهر جنگلی بهعنوان پروژهای لوکس و گرانقیمت، تنها برای ثروتمندان قابل دسترس باشد و به شکاف طبقاتی دامن بزند. در پاسخ به این نگرانیها، دولت مالزی متعهد شده است که شهر جنگلی را به پروژهای پایدارتر و فراگیرتر تبدیل کند. برنامههای جدید شامل ایجاد مسکن مقرونبهصرفه، فضاهای عمومی بیشتر و زیرساختهای سبز است.
موقعیت استراتژیک شهر جنگلی در نزدیکی سنگاپور، زیرساختهای مدرن و حمایت دولت، میتواند آن را به مقصدی جذاب برای کسبوکارها و سرمایهگذاران تبدیل کند. اگر دولت مالزی بتواند چالشهای زیستمحیطی و اجتماعی را مدیریت کند، شهر جنگلی میتواند الگویی برای توسعه شهری پایدار در آسیای جنوب شرقی باشد.
نظر شما