به گزارش خبرگزاری ایمنا، وقف را شاید بتوان یکی از معدود سنتهایی دانست که در گذر قرنها، شکلش تغییر کرده، اما فلسفهاش همچنان زنده مانده است؛ سنتی که روزگاری با یک آبانبار، مدرسه، مسجد یا زمین کشاورزی گره میخورد و امروز میتواند پایش به درمان بیماریهای خاص، حمایت از شرکتهای دانشبنیان، محیطزیست، انرژیهای پاک، اشتغال جوانان و حتی مسائل اجتماعی باز شود.
در اصفهان، شهری که رد پای وقف را میتوان در گوشهوکنار تاریخ و زندگی مردم آن دنبال کرد، این سنت همچنان در حال تغییر با نیازهای جامعه است. اگر در گذشته واقف برای ساخت مدرسه یا تأمین آب مردم بخشی از دارایی خود را کنار میگذاشت، امروز ممکن است دغدغهاش آینده یک جوان، درمان یک بیمار، کاهش آسیبهای اجتماعی یا حتی تولید انرژی پاک باشد. اما وقف امروز با چه چالشهایی روبهروست؟ نسل جوان چگونه میتواند از مخاطب سنت وقف به یکی از کنشگران اصلی آن تبدیل شود؟ و در روزگاری که بسیاری از مردم با مشکلات اقتصادی دستوپنجه نرم میکنند، آیا هنوز میتوان وقف را یکی از مهمترین ابزارهای حمایت از گروههای کمبرخوردار دانست؟
بهمناسبت هفته وقف، با مهدی اثنیعشران، معاون فرهنگی و اجتماعی اداره کل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان درباره تغییر الگوی وقف، نیازهای جدید جامعه، وقفهای متفاوت و کمتر شنیدهشده، نقش جوانان و ظرفیتهای اجتماعی این سنت گفتوگو کردهایم؛ گفتوگویی که از یک پرسش ساده آغاز میشود؛ وقف، امروز قرار است پاسخگوی کدام نیاز جامعه باشد؟
ایمنا: آیا الگوی وقف نسبت به گذشته تغییر کرده است؟ مردم امروز بیشتر به چه موضوعاتی علاقه دارند که برای آنها وقف کنند؟
اثنیعشران: بله، الگوی وقف در طول سالیان متناسب با اقتضائات و نیازهای جامعه تغییر کرده و امروز هم همین روند ادامه دارد. در واقع وقف یک سنت ثابت با موضوعات ثابت نیست، بلکه خودش را با نیازهای جامعه تطبیق میدهد. امروز مردم بیشتر به موضوعاتی گرایش دارند که به نوعی با ابرچالشهای پیرامونی و محیطی جامعه ارتباط دارد؛ برای مثال موضوع سالمندان، ازدواج جوانان، جبهه مقاومت و مسائل اجتماعی از جمله موضوعاتی هستند که در سالهای اخیر مورد توجه واقفان قرار گرفتهاند.
ایمنا: در سالهای اخیر نمونههایی از وقفهای جدید و متفاوت در اصفهان داشتهایم که نشان دهد این سنت با نیازهای روز جامعه همراه شده است؟
اثنیعشران: بله، یکی از ویژگیهای وقف همین انعطاف و همراهی با شرایط جامعه است. برای مثال، پس از شهادت سردار سلیمانی، وقفهایی با موضوع جبهه مقاومت داشتیم. در دوره شیوع کرونا نیز وقفهایی با موضوع درمان و کمک به حوزه سلامت افزایش پیدا کرد و نسبت به برخی موضوعات دیگر سبقت گرفت. در شرایط فعلی هم با توجه به مسئله مقاومت و جنگ، بخشی از موقوفات به این سمت سوق پیدا کردهاند، البته اگر بخواهیم کلیتر نگاه کنیم، امروز موضوعاتی همچون حمایت از اشتغال، دانش و فناوری، شرکتهای دانشبنیان، درمان بیماریهای خاص و محیطزیست مورد توجه واقفان قرار گرفته است.
یکی از موضوعاتی که ما نیز در دفاتر مشاوره وقف تلاش میکنیم مردم را به سمت آن هدایت کنیم، وقف سبز است؛ یعنی وقفهایی که در حوزه محیطزیست و انرژیهای پاک تعریف میشوند. از سوی دیگر، کاهش آسیبهای اجتماعی و پیشگیری از اعتیاد نیز از موضوعات مهمی است که میتواند ظرفیت وقف در آن مورد استفاده قرار گیرد. یکی از نیازهای جدی ما در اصفهان، افزایش موقوفات قرآنی است. در حال حاضر حدود ۲ درصد از موقوفات ما، موقوفات قرآنی هستند و این میزان با توجه به نیازی که در جامعه وجود دارد، همچنین وظایف سازمان اوقاف در حوزه ترویج فرهنگ قرآنی و برگزاری مسابقات قرآن، کافی نیست، بنابراین بهشدت احساس میکنیم که باید در زمینه وقفهای قرآنی کار بیشتری انجام شود و مردم را نسبت به این نیاز آگاه کنیم.
ایمنا: یکی از چالشهای مهم، جذب نسل جوان به فرهنگ وقف است. اوقاف برای اینکه جوانان وقف را یک سنت متعلق به گذشته نبینند، چه برنامهای دارد؟
اثنیعشران: برای این موضوع باید از پایه کار کرد. ما باید سواد وقف و امور خیریه را از سنین کودکی آموزش دهیم و با همکاری کانونهای فرهنگی و پرورشی و آموزشوپرورش، این مفاهیم را برای کودکان، نوجوانان و جوانان ملموس کنیم. برنامه سازمان اوقاف نیز توسعه همین سواد و فرهنگ وقف و امور خیریه است. از سوی دیگر، تفاهمنامههایی نیز برای تعالی بقاع متبرکه داشتهایم که در قالب آنها تلاش میکنیم جوانان را بیشتر در مدیریت بقاع و موقوفات دخالت دهیم. یکی از موضوعاتی که دنبال میکنیم، کاهش میانگین سنی هیئتمدیره بقاع و حتی امین موقوفات است تا بتوانیم بیشتر به سمت جوانگرایی حرکت کنیم.
ایمنا: در حال حاضر چه تعداد موقوفه در استان اصفهان وجود دارد و درآمد آنها چگونه در راستای نیت واقف هزینه میشود؟
اثنیعشران: حدود ۱۶ هزار موقوفه در استان اصفهان وجود دارد که این موقوفات حدود ۶۰ هزار رقبه دارند. درآمد هر موقوفه براساس میزان درآمدی که دارد، در راستای نیت واقف هزینه میشود. اصل اساسی این است که در یک موقوفه، نمیتوان خارج از نیت واقف هزینه کرد؛ مگر اینکه به دلایلی امکان اجرای نیت قبلی وجود نداشته باشد. برای مثال، بخشی از موقوفات ما زمینهای کشاورزی هستند که بهدلیل تغییرات اقلیمی و خشکسالی دیگر امکان کشت در آنها وجود ندارد. در چنین مواردی، با مجوز و طی فرایندهای قانونی و گرفتن نظر شورای فقهی سازمان اوقاف، میتوان زمینه استفاده جدیدی از این ظرفیت را فراهم کرد.
برای نمونه، میتوان چنین زمینهایی را به عرصههایی برای نصب پنلهای خورشیدی تبدیل کرد. این کار هم میتواند درآمد موقوفه را حفظ کند و هم به تولید انرژی پاک و حل یکی از چالشهای کشور کمک کند.
ایمنا: در شرایط اقتصادی امروز، آیا وقف همچنان میتواند ابزار مؤثری برای حمایت از گروههای کمبرخوردار باشد؟
اثنیعشران: بله. یکی از کارکردهای مهم و اجتماعی وقف، حمایت از افراد کمبرخوردار است. ما موقوفاتی برای کمک به دانشآموزان و دانشجویان کمبضاعت، دارو و درمان افراد نیازمند و تأمین جهیزیه دختران کمبضاعت داریم و نمونههای دیگری نیز در این زمینه وجود دارد. یکی از شش اولویت اصلی نیتها در سازمان اوقاف، همین نیتهای اجتماعی است و بخش قابل توجهی از ظرفیت موقوفات به این موضوع اختصاص پیدا میکند. از سال گذشته تاکنون نیز مبالغ قابل توجهی در قالب موقوفات و نیات اجتماعی برای حمایت از گروههای کمبرخوردار هزینه شده است.
ایمنا: اگر بخواهیم آینده وقف در اصفهان را تصور کنیم، به نظر شما واقفان سالهای آینده بیشتر برای چه موضوعاتی وقف خواهند کرد؟
اثنیعشران: هرجا نیاز جدیدی در جامعه شکل بگیرد، ظرفیت وقف هم میتواند در همان مسیر قرار بگیرد. همانطور که امروز موضوعاتی همچون دانش و فناوری، محیطزیست، انرژی پاک، اشتغال، درمان بیماریهای خاص و آسیبهای اجتماعی وارد ادبیات وقف شدهاند، در آینده نیز ممکن است نیازهای جدیدتری شکل بگیرد. مهم این است که فرهنگ وقف را بهعنوان یک سنت متعلق به گذشته نبینیم. وقف میتواند برای آینده جامعه برنامه داشته باشد؛ به شرط آنکه نیازهای واقعی مردم را بشناسیم و ظرفیت خیرخواهی آنها را به سمت همان نیازها هدایت کنیم. وقف، اگرچه ریشه در گذشته دارد، اما میتواند یکی از ابزارهای ساختن آینده باشد.
نظر شما