به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، بارسلونا طی سالهای اخیر با اجرای مجموعهای از طرحهای شهرسازی کودکمحور تلاش کرده است محیط اطراف مدارس را از فضاهایی تحت سلطه خودروها به مکانهایی امنتر، سبزتر و مناسبتر برای حضور کودکان، خانوادهها و سایر شهروندان تبدیل کند؛ تجربهای که نشان میدهد طراحی شهر بر اساس نیازهای کودکان میتواند به بهبود کیفیت فضای عمومی برای تمام گروههای سنی منجر شود.
برنامه «محافظت از مدارس» (Protecting Schools) بارسلونا از ژانویه ۲۰۲۰ با هدف ایجاد محیطهایی امن، سالم و سرزنده در اطراف مراکز آموزشی آغاز شد. ایده اصلی برنامه آن است که مدرسه و خیابانهای اطراف آن تنها مسیر رفتوآمد دانشآموزان نباشند، بلکه به نقاط مهمی از فضای عمومی محله تبدیل شوند؛ فضاهایی که کودکان بتوانند با امنیت بیشتری در آنها رفتوآمد و بازی کنند و خانوادهها نیز امکان مکث و تعامل داشته باشند.
در چارچوب این برنامه، بارسلونا بخشی از فضای اختصاصیافته به خودروها را دوباره در اختیار عابران پیاده قرار داده است. حذف بعضی خطوط عبور خودرو، آرامسازی خیابانها، توسعه پیادهروها و بازپسگیری گوشههای خیابان از جمله اقداماتی بوده که برای کاهش ترافیک و افزایش ایمنی محیط مدارس اجرا شده است. در کنار این اقدامات، استفاده از گلدانهای گیاه، نیمکت و عناصر شهری به ایجاد محیطی راحتتر و جذابتر برای کودکان و خانوادهها کمک کرده است.
تا سال ۲۰۲۳، محیط اطراف ۲۱۶ مدرسه در بارسلونا تحت اقدامات آرامسازی ترافیک قرار گرفت و این طرح حدود ۸۶ هزار کودک در ۶۰ محله را تحت تأثیر قرار داد. در جریان این اقدامات، ۱۶ خط عبور خودرو حذف، ۳۲ خیابان آرامسازی و ۶۸ پیادهرو توسعه داده شد. همچنین ۳۰ گوشه خیابان دوباره به فضای عمومی اختصاص یافت و حدود ۳۵ هزار متر مربع از سطح آسفالت برای استفاده کودکان و خانوادهها بازپس گرفته شد.
اهمیت این تغییرات فقط به افزایش ایمنی مسیر مدرسه محدود نمیشود. بررسیهای انجامشده از سوی نهادهای شهری و بهداشتی بارسلونا نشان داده است که این فضاهای جدید با کاهش آلایندههایی همچون دیاکسید نیتروژن و ذرات معلق، به بهبود کیفیت محیطی اطراف مدارس کمک کردهاند. در عین حال، افزایش تعامل میان خانوادهها و شکلگیری بازیهای خودجوش کودکان از دیگر پیامدهای این مداخلات گزارش شده است.
بارسلونا در این برنامه تلاش کرده است مفهوم «شهر کودکمحور» را از ساخت زمینهای بازی فراتر ببرد. در چنین رویکردی، کودک نه فقط استفادهکننده یک فضای مشخص برای بازی، بلکه یکی از معیارهای اصلی طراحی خیابان و فضای عمومی محسوب میشود. خیابانی که برای کودک امنتر، قابلفهمتر و آرامتر باشد، بهطور معمول برای والدین، سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی نیز محیط مناسبتری ایجاد میکند.
این نگاه با برنامه گستردهتر بارسلونا برای افزایش قابلیت بازی در فضای عمومی نیز همراه شده است. این شهر علاوه بر آرامسازی محیط مدارس، تعداد فضاهای بازی قابل دسترس را افزایش داده و تلاش کرده است فرصت بازی را از زمینهای بازی رسمی به خیابانها و میدانهای شهری نیز گسترش دهد. در سال ۲۰۲۳، شهرداری اعلام کرد که ۲۱ فضای بازی قابل دسترس در شهر ایجاد شده و برنامهریزی برای افزایش این تعداد تا ۷۸ فضای بازی ادامه دارد. همچنین نزدیک به ۱۰۰ هکتار فضای عمومی از طریق مجموعهای از طرحهای شهری برای بازی و تعامل اجتماعی آزاد شده بود.
یکی از ویژگیهای مهم برنامه «محافظت از مدارس»، مشارکت جامعه آموزشی و ساکنان محله در طراحی فضاهاست. پروژههای مربوط به محیط مدارس با گفتوگو و مشارکت مدارس و جامعه محلی پیش میرود تا نیازهای واقعی کاربران در طراحی لحاظ شود. به این ترتیب، فضای عمومی نه از بالا و تنها بر اساس یک الگوی ثابت، بلکه با توجه به ویژگیهای هر محله شکل میگیرد.
این رویکرد حتی در پروژههای جدیدتر نیز ادامه پیدا کرده است. در سال ۲۰۲۵، محیط اطراف چهار مرکز آموزشی در محدوده خیابانهای پاراگوئه و پرو در مساحتی حدود ۱۳۰۰ متر مربع برای افزایش ایمنی و ایجاد فضاهای بیشتر برای گردهمایی بازطراحی شد. توسعه پیادهرو، نصب مبلمان شهری، گلدان، نیمکت و عناصر محافظ ورودی مدارس از جمله اقدامات این پروژه بود که با توافق جامعه آموزشی و ساکنان محله انجام شد.
تجربه بارسلونا نشان میدهد که شهر دوستدار کودک شهری نیست که فقط امکانات بیشتری برای کودکان بسازد، بلکه شهری است که در طراحی خیابان، پیادهرو و فضای عمومی، نیازهای کودکان را جدی میگیرد. چنین نگاهی میتواند همزمان به کاهش سلطه خودرو، افزایش ایمنی، بهبود کیفیت هوا، گسترش فضای سبز، تقویت تعاملات اجتماعی و ایجاد محیطهای جذابتر برای خانوادهها منجر شود.
نظر شما