به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، جمعیت جهان بهسرعت در حال پیر شدن است و شهرها در خط مقدم این تحول جمعیتی قرار دارند. در منطقه غرب اقیانوس آرام بهتنهایی بیش از ۲۴۵ میلیون نفر بالای ۶۵ سال زندگی میکنند و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۵۰ دو برابر شود. این روند پرسشی بنیادین را پیش روی برنامهریزان شهری قرار میدهد: آیا شهرها برای پیری جمعیت آمادهاند؟ پاسخ به این پرسش، مفهوم شهر دوستدار سالمند را به یکی از محورهای اصلی توسعه شهری پایدار تبدیل کرده است که بهجای تمرکز بر پروژههای پراکنده، به دنبال دگرگونی نظاممند محیطها و خدمات برای توانمندسازی سالمندان در زندگی مستقل، فعال و متصل به جامعه است.
طراحی شهر دوستدار سالمند بر این اصل استوار است که سالمندان باید بتوانند در محله خود بمانند، مستقل زندگی کنند و در جامعه مشارکت فعال داشته باشند. این رویکرد بر پایه چارچوب سازمان جهانی بهداشت، هشت حوزه را در بر میگیرد: فضاهای باز و ساختمانها، حملونقل، مسکن، مشارکت اجتماعی، احترام و شمول اجتماعی، مشارکت مدنی و اشتغال، ارتباطات و اطلاعات و خدمات سلامت و مراقبت اجتماعی. شهرهای پیشرو این حوزهها را نه بهصورت جداگانه، بلکه بهعنوان یک نظام یکپارچه میبینند و رویکردهای دوستدار سالمند را در حکمرانی، بودجهریزی و ارائه خدمات روزمره نهادینه میکنند.
طراحی شهری در این رویکرد نقشی کلیدی دارد. پیادهروهای عریض و بدون مانع با حداقل عرض ۱.۸ متر، سنگفرشهای صاف و منظم، مناطق استراحت در فواصل منظم (هر ۲۰۰ متر)، نیمکتهای دارای پشتی و دسته، روشنایی مناسب و مسیرهای پیادهای که خدمات عمومی را به هم متصل میکنند، از عناصر اساسی یک شهر دوستدار سالمند هستند. این طراحی نهتنها برای سالمندان، بلکه برای همه شهروندان از جمله کودکان، افراد دارای معلولیت و خانوادهها، محیطی امنتر و دلپذیرتر فراهم میآورد.
حملونقل، مسکن و شمول اجتماعی
حملونقل عمومی در دسترس و مقرونبهصرفه، ستون دیگری از شهر دوستدار سالمند است. محلههای متراکم و قابلپیادهروی که دسترسی آسان به ایستگاههای حملونقل عمومی را فراهم میکنند، به سالمندان امکان میدهند بدون وابستگی به خودرو به خدمات و فرصتهای اجتماعی دسترسی داشته باشند. مسکن نیز باید امکان پیری در محل را فراهم کند، یعنی خانههایی که با افزایش سن ساکنان، قابلتطبیق و ایمن میمانند و از بازسازی، کمک مالی و خدمات مراقبتی در محل حمایت میشوند.
شمول اجتماعی و مقابله با انزوا یکی دیگر از ابعاد حیاتی این رویکرد است. مراکز اجتماعی محلهای، برنامههای بیننسلی، فرصتهای داوطلبانه و فعالیتهای فرهنگی، سالمندان را از انزوا خارج میکنند و پیوند میان نسلها را تقویت مینمایند. مقابله با محرومیت دیجیتال و ارائه اطلاعات در دسترس، به سالمندان کمک میکند در جامعه دیجیتال امروز فعال و متصل بمانند.
موفقیت شهر دوستدار سالمند به مشارکت خود سالمندان وابسته است. شهرهایی که سالمندان را در فرایند تصمیمگیری، اجرا و پایش سیاستها سهیم میکنند، نهتنها راهحلهای مؤثرتری طراحی میکنند، بلکه حس مالکیت و تعلق را نیز در میان آنها تقویت میکنند. این رویکرد مشارکتی شهر را از یک محیط کالبدی به جامعهای پویا و همبسته تبدیل میکند که در آن همه نسلها میتوانند با عزت و استقلال زندگی کنند.
فناوری دیجیتال در شهر دوستدار سالمند
فناوری دیجیتال نقشی کلیدی و چندلایه در شهرهای دوستدار سالمند ایفا میکند و میتواند همزمان به توانمندسازی سالمندان و بهبود خدمات کمک کند، مشروط بر آنکه همراه با مقابله با محرومیت دیجیتال باشد. یکی از مهمترین کاربردهای فناوری، سلامت از راه دور و مراقبت دیجیتال است. پایش از راه دور علائم حیاتی، مشاوره پزشکی آنلاین، یادآورهای مصرف دارو و سامانههای هشدار اضطراری به سالمندان امکان میدهد مستقل زندگی کنند و در عین حال ایمن بمانند.
پورتالها و اپلیکیشنهای شهری میتوانند دسترسی به خدمات، رویدادها و اطلاعات محلی را سادهتر کنند. برای مثال، بوخوم در حال توسعه یک پورتال سالمندان است که هدف آن سادهسازی دسترسی به اطلاعات و افزایش شمول دیجیتال است و با آموزش رایگان و خدمات کاربرمحور همراه میشود. نکته حیاتی آن است که بدون مهارتهای دیجیتال و طراحی ساده، این ابزارها میتوانند بهجای کاهش، شکاف دیجیتال را افزایش دهند؛ بنابراین آموزش و طراحی فراگیر، بخش جداییناپذیر فناوری در شهر دوستدار سالمند است.
فناوری دیجیتال میتواند حملونقل را برای سالمندان قابلدسترستر کند. سامانههای اطلاعات لحظهای حملونقل عمومی، اپلیکیشنهای مسیریابی ساده، خدمات حملونقل درخواستی و چراغهای راهنمایی هوشمند که زمان عبور عابر را افزایش میدهند، به سالمندان امکان میدهند با اطمینان بیشتری جابهجا شوند و استقلال حرکتی خود را حفظ کنند.
حسگرها و اینترنت اشیا میتوانند ایمنی سالمندان را در خانه و محله افزایش دهند. حسگرهای تشخیص سقوط، سامانههای هشدار در خانههای هوشمند و نظارت بر کیفیت هوا و دمای محیط، به پیشگیری از حوادث و واکنش سریع در مواقع بحران کمک میکنند. این فناوریها به سالمندان امکان پیری در محل را میدهند؛ یعنی ماندن در خانه خود با حفظ امنیت و آرامش خاطر.
بوخوم؛ اقدامات مشارکتی برای زندگی سالم در سنین پیری
شهر بوخوم در آلمان یکی از نمونههای برجسته شهر دوستدار سالمند در اروپاست که با تدوین «برنامه اقدام برای زندگی در سنین پیری ۲۰۳۰–۲۰۲۵» رویکردی جامع، مشارکتی و نظاممند را برای بهبود کیفیت زندگی سالمندان در پیش گرفته است. این برنامه که همراستا با چارچوب سازمان جهانی بهداشت تدوین شده است، بر پایه یک تحلیل جامع از نیازها و شناسایی چالشهای موجود در پنج حوزه تمرکز دارد: جامعه شهری فراگیر، تغییرات جمعیتی، مشارکت مدنی و شهروندی، پیری سالم و فعال و زندگی مستقل.
یکی از ارکان اصلی این برنامه، ایجاد شش مرکز محلهای است که به سالمندان دسترسی به خدمات، فرصتهای داوطلبانه و فعالیتهای فرهنگی را فراهم میکنند. این مراکز بهگونهای طراحی شدهاند که نیازهای خاص جمعیت هر محله را پوشش دهند و موانع دسترسی به خدمات را کاهش دهند. این رویکرد محلهمحور به سالمندان امکان میدهد بدون نیاز به سفرهای طولانی از خدمات و فرصتهای اجتماعی در نزدیکی محل سکونت خود بهرهمند شوند.
بوخوم در حوزه سلامت مدلهایی همچون «غرفه سلامت» و «نقشه سلامت دیجیتال» را معرفی کرده است که دسترسی به خدمات پزشکی و پیشگیرانه را تسهیل میکنند. این مدلها به سالمندان کمک میکنند بدون پیچیدگیهای اداری، به خدمات بهداشتی و درمانی دسترسی داشته باشند. در کنار آن، شهر بهطور نظاممند در حال بهبود دسترسپذیری حملونقل عمومی، مسکن و زیرساختهای تفریحی است تا محیط شهری برای سالمندان ایمنتر و قابلاستفادهتر شود.
بوخوم به مقابله با محرومیت دیجیتال توجه ویژهای دارد. یک پورتال سالمندان در حال توسعه است که هدف آن سادهسازی دسترسی به اطلاعات و افزایش شمول دیجیتال است و با ارائه آموزش رایگان و خدمات کاربرمحور همراه میشود. این اقدام نشان میدهد که شهر دوستدار سالمند در عصر دیجیتال، باید همزمان به زیرساخت فیزیکی و زیرساخت دیجیتال توجه کند تا هیچ گروهی از سالمندان از دسترسی به اطلاعات و خدمات محروم نماند.
نکته کلیدی در تجربه بوخوم، ماهیت مشارکتی و نظاممند آن است. این شهر بهجای اجرای پروژههای پراکنده، رویکردی جامع را در پیش گرفته است که همه ابعاد زندگی سالمندان را در یک چارچوب منسجم پوشش میدهد و آن را در ساختار حکمرانی و بودجهریزی شهری نهادینه میکند. تجربه بوخوم نشان میدهد که شهر دوستدار سالمند زمانی به نتیجه میرسد که به یک پروژه مشترک اجتماعی تبدیل شود و همه بخشها از سلامت و رفاه تا برنامهریزی شهری و حملونقل در آن مشارکت کنند.
تویاما؛ شهر فشرده بهمثابه راهبرد پیری جمعیت
شهر تویاما در ژاپن بهعنوان یک الگوی جهانی برای سازگاری شهرهای منطقهای با پیری جمعیت شناخته میشود. این شهر با درک زودهنگام از پیامدهای کاهش جمعیت و سالمندشدن، راهبرد «شهر فشرده» را در پیش گرفته است؛ رویکردی که تمرکز جمعیت، خدمات و امکانات را در امتداد کریدورهای حملونقل عمومی سازماندهی میکند تا سالمندان بتوانند بدون وابستگی به خودرو، به خدمات و فرصتهای اجتماعی دسترسی داشته باشند.
مبنای این راهبرد بازتعریف ساختار فضایی شهر بر اساس حملونقل عمومی است. تویاما با متمرکزکردن سکونت و خدمات در امتداد خطوط قطار و اتوبوس تلاش میکند شهر را فشردهتر و قابلپیادهرویتر کند و از گسترش افقی بیضابطه که دسترسی سالمندان را دشوار میسازد، جلوگیری کند. این رویکرد محلههای متراکم و مختلطی را ایجاد میکند که در آن مسکن، خدمات، مغازهها و ایستگاههای حملونقل در فاصله پیادهروی از یکدیگر قرار دارند.
نتایج این راهبرد قابلاندازهگیری و چشمگیر بوده است. سهم ساکنانی که در امتداد کریدورهای حملونقل عمومی زندگی میکنند، از حدود ۲۸ درصد در سال ۲۰۰۵ به نزدیک ۴۰ درصد در سال ۲۰۱۹ افزایش پیدا کرده است. این تغییر نشاندهنده یک جابهجایی محسوس به سمت زندگی بر پایه حملونقل عمومی است و تأیید میکند که سالمندان و خانوادهها بهتدریج به سمت محلههایی با دسترسی بهتر حرکت میکنند.
تویاما همچنین با ادغام برنامهریزی کاربری زمین، حملونقل و خدمات اجتماعی نشان داده است که شهر دوستدار سالمند تنها به طراحی کالبدی محدود نیست، بلکه به هماهنگی میان بخشهای مختلف نیاز دارد. با متمرکزکردن خدمات سلامت، مراکز اجتماعی و امکانات عمومی در محلههای قابلدسترس، شهر امکان زندگی مستقل و فعال سالمندان را فراهم میکند و از انزوای اجتماعی آنان جلوگیری میکند.
تجربه تویاما برای شهرهای جهان، بهویژه شهرهای منطقهای با جمعیت رو به کاهش، درس مهمی دارد: پیری جمعیت را میتوان به فرصتی برای بازآفرینی شهری تبدیل کرد. با طراحی شهری فشرده، حملونقلمحور و خدماتمحور، میتوان شهری ساخت که نهتنها برای سالمندان، بلکه برای همه ساکنان، قابلسکونتتر، پایدارتر و عادلانهتر باشد.
نظر شما