به گزارش خبرگزاری ایمنا از قم، فاصله میان دوازدهم تا هفدهم ربیعالاول، فاصله میان دو روایت مشهور درباره میلاد پیامبر اکرم(ص) است؛ دوازدهم ربیعالاول در میان بسیاری از اهل سنت و هفدهم ربیعالاول در میان شیعیان به عنوان سالروز میلاد رسول خدا(ص) شناخته میشود. جمهوری اسلامی ایران این فاصله را به جای آنکه نشانهای از اختلاف بداند، به فرصتی برای همگرایی تبدیل و این ایام به «هفته وحدت» شهرت پیدا کرد.
بررسی اسناد تاریخی نشان میدهد پیشنهاد نامگذاری فاصله ۱۲ تا ۱۷ ربیعالاول به عنوان هفته وحدت در ابتدای انقلاب از سوی برخی علمای قم مطرح و با استقبال و حمایت امام خمینی(ره) روبهرو شد.
امام خمینی در سال ۱۳۶۰ با اشاره صریح به این پیشنهاد، آن را اقدامی ارزشمند برای نزدیککردن مسلمانان دانستند و تأکید کردند اختلاف درباره یک تاریخ نباید مسلمانان را از یکدیگر جدا کند؛ چراکه «پیغمبر از همهمان است».
در کنار این روایت، آیتالله مصطفی محامی، نماینده ولیفقیه در سیستان و بلوچستان سال جاری در سخنانی در حرم امام رضا(ع) به سابقهای قدیمیتر اشاره کرد و گفت: هسته اولیه چنین اندیشهای در دوران تبعید آیتالله سیدعلی خامنهای در ایرانشهر شکل گرفته بود؛ زمانی که ایشان با مشاهده برگزاری جداگانه جشن میلاد پیامبر(ص) از سوی شیعه و اهل سنت، بر برگزاری مشترک این مناسبت تأکید کردند.
وحدت در نگاه امام خمینی؛ برادری فراتر از اختلاف مذهبی
وحدت در منظومه فکری امام خمینی(ره) تنها یک تاکتیک سیاسی برای عبور از بحرانها نبود، بلکه بخشی از نگاه ایشان به هویت جهان اسلام محسوب میشد. تنها یک روز پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در ۲۳ بهمن ۱۳۵۷، امام خمینی در شرایطی که کشور با مسائل متعدد سیاسی و امنیتی روبهرو بود، مسئله رابطه شیعه و اهل سنت را مورد توجه قرار دادند و گفتند «ما با مسلمین اهل تسنن یکی هستیم، ما همه با هم برادریم.» ایشان هر سخنی را که به ایجاد شکاف میان مسلمانان منجر شود، در خدمت تفرقه دانستند.
این نگاه بعدها نیز ادامه پیدا کرد. امام خمینی تأکید داشتند اختلافات فقهی و تاریخی نباید به گسست اجتماعی و سیاسی منجر شود و مسلمانان میتوانند در عین حفظ دیدگاههای مذهبی خود، بر مشترکات بنیادین همچون توحید، قرآن و پیامبر اکرم(ص) تکیه کنند.
«سپر پولادین»؛ وحدت در اندیشه رهبر شهید انقلاب
شهید آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، نیز در دهههای رهبری خود بارها مسئله وحدت را از سطح روابط شیعه و سنی فراتر بردند و آن را به مسئله انسجام ملی و قدرت اجتماعی پیوند زدند. ایشان ماه ربیعالاول را «ربیع حیات» و «ربیع زندگی» میدانستند و ولادت پیامبر اکرم(ص) را سرآغاز برکاتی معرفی میکردند که برای بشریت مقدر شده است.
یکی از صریحترین مواضع ایشان درباره انسجام اجتماعی، دوم شهریور ۱۴۰۴ بیان شد؛ زمانی که از اتحاد مردم با تعبیر «سپر پولادین» یاد کردند و گفتند «این اتحاد مقدس، این سپر پولادین از دلهای مردم و ارادههای مردم، نباید خدشهدار شود.»
در این نگاه، چندصدایی و تفاوت دیدگاه الزاما تهدید نیست؛ آنچه میتواند جامعه را آسیبپذیر کند، تبدیل اختلافنظر به شکاف، بیاعتمادی و رویارویی اجتماعی است، از همین منظر وحدت نه به معنای یکساناندیشی، بلکه توانایی حفظ همکاری و منافع مشترک در عین وجود تفاوتهاست.
امت واحده؛ از کنار هم بودن تا «اجتماع قلوب»
حجتالاسلام والمسلمین سیدابراهیم حسینی اراکی، استاد حوزه در مراسم آغاز هفته وحدت در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، با استناد به آیه «إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً»، تحقق «امت واحده» را نیازمند چیزی فراتر از حضور ظاهری مسلمانان در کنار یکدیگر دانست.
از نگاه او، امت زمانی شکل میگیرد که انسانها علاوه بر باورها و اهداف مشترک، از «اجتماع قلوب»، انسجام و همبستگی برخوردار باشند.
این استاد حوزه با اشاره به آیه «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»، یکی از مهمترین سرمایههای جامعه دینی را الفت میان دلها دانست و تأکید کرد: جامعه گرفتار کینه و اختلاف، توان حرکت جمعی در مسیر اهداف خود را از دست میدهد.
حجتالاسلام والمسلمین اراکی «محبت» را یکی از مهمترین سازوکارهای این همگرایی میداند؛ محبتی که میتواند حول شخصیت پیامبر اکرم(ص)، اهلبیت(ع) و ارزشهای مشترک اسلامی شکل گیرد.
به باور وی، اجتماعات بزرگی همچون اربعین زمانی به ظرفیت واقعی امتسازی تبدیل میشوند که از یک اجتماع جمعیتی فراتر رفته و به افزایش همبستگی و ارتباط میان انسانها منجر شوند.
اخلاق قرآنی؛ حلقه مفقوده وحدت
حجتالاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو، استاد سطوح عالی حوزه و مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه، نیز معتقد است: یکی از حلقههای گمشده در مسئله وحدت، اخلاق قرآنی است.
از نگاه او، جامعهای که قرآن را تلاوت کند اما در روابط اجتماعی گرفتار توهین، تهمت، تحقیر و نفرتپراکنی باشد، میان قرائت قرآن و فرهنگ قرآنی فاصله ایجاد کرده است.
حسنلو معتقد است وحدت را نباید با یکسانسازی مذاهب اشتباه گرفت و شیعه و سنی میتوانند اختلافات فقهی و کلامی خود را حفظ کنند، اما این تفاوتها نباید به دشمنی اجتماعی منجر شود؛ به تعبیر او متفاوت بودن، هرگز مجوز دشمن بودن نیست.
این استاد حوزه مسئله را یک مرحله جلوتر میبرد و میگوید: وحدت بدون عدالت نمیتواند پایدار باشد، اگر جوامع مسلمان از همزیستی سخن بگویند اما در برابر فقر، تبعیض، بیعدالتی و مشکلات مشترک مردم بیتفاوت باشند، وحدت در سطح شعار باقی خواهد ماند.
از همینرو وی پیشنهاد میکند وحدت از همایش و بیانیه عبور کند و به «اقدام مشترک» برسد؛ پروژههای مشترک علمی، فعالیت جوانان، امدادرسانی، مبارزه با فقر، همکاریهای اقتصادی، محیطزیستی و رسانهای میتوانند تجربهای واقعی از همکاری میان گروههای مختلف ایجاد کنند.
رسانه؛ میدان تازه وحدت و تفرقه
یکی از ابعاد کمتر مورد توجه هفته وحدت، نقش رسانه در ایجاد یا تخریب اعتماد است؛ زهره ربانی، استاد حوزه علمیه خواهران به خبرنگار ایمنا میگوید: در گذشته، اختلاف مذهبی بیشتر در منابر، کتابها یا محافل محدود بازتولید میشد، اما امروز یک قطعه ویدئوی کوتاه، خبر تحریفشده یا سخنی خارجشده از زمینه میتواند در چند ساعت میلیونها بار دیده شود و شکافی اجتماعی ایجاد کند.
وی می افزاید: از همین رو، مدیریت روایتها را باید یکی از اجزای جدید مسئله وحدت دانست؛ به این معنا که رسانه به جای برجستهسازی مستمر نقاط اصطکاک، تجربههای واقعی همکاری و همزیستی را به تصویر بکشد.
این استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان میکند: داستان یک مدرسه، بازار، دانشگاه، تیم ورزشی یا فعالیت اجتماعی مشترک میان شیعه و سنی، گاه میتواند بسیار مؤثرتر از دهها سخنرانی رسمی باشد؛ زیرا مخاطب در آن، وحدت را نه به عنوان یک مفهوم انتزاعی بلکه بهعنوان یک تجربه انسانی مشاهده میکند.
به گفته وی، در همین چارچوب، تقویت سواد رسانهای، مقابله با محتوای جعلی، پرهیز از توهین به مقدسات مذاهب و جلوگیری از تبدیل اختلاف علمی به نفرت اجتماعی، بخشی از الزامات وحدت در عصر شبکههای اجتماعی است.
از «هفته وحدت» تا «فرهنگ وحدت»
بیش از چهار دهه پس از شکلگیری هفته وحدت، پرسش اصلی دیگر این نیست که چرا مسلمانان باید با یکدیگر متحد باشند؛ پرسش این است که چگونه میتوان وحدت را از یک مناسبت هفتروزه به رفتاری اجتماعی و پایدار تبدیل کرد؟
پاسخ مشترکی که از تجربه تاریخی جمهوری اسلامی، بیانات امام خمینی و رهبر شهید انقلاب، مطالعات علوم اجتماعی و دیدگاه کارشناسان میتوان استخراج کرد، اعتمادسازی است و گفتوگو، احترام متقابل، تجربه همکاری، منافع مشترک و روایت منصفانه از دیگری، اجزای اصلی این فرایند هستند.
در چنین صورتی، هفته وحدت از یک مناسبت تقویمی عبور میکند و به یک راهبرد اجتماعی تبدیل میشود؛ راهبردی که نقطه آغاز آن گفتوگو، مسیر آن همکاری و محصول نهایی آن اعتماد است.
شاید بتوان پیام این هفته را در یک جمله خلاصه کرد « برای کنار هم بودن، لازم نیست شبیه هم باشیم؛ کافی است تفاوت را به دشمنی تبدیل نکنیم و برای آیندهای مشترک، توان همکاری با یکدیگر را پیدا کنیم.»
نظر شما