به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، نورپردازی شهری یکی از عناصر مهم در شکلدهی به سیمای شهر و افزایش کیفیت فضاهای عمومی است. شهر پس از غروب خورشید به محیطی متفاوت تبدیل میشود و نحوه استفاده از نور میتواند بر احساس امنیت، خوانایی مسیرها، جذابیت فضاها و حتی میزان حضور شهروندان تأثیر بگذارد. نورپردازی مناسب تنها به روشنکردن خیابانها و ساختمانها محدود نمیشود، بلکه بخشی از فرایند طراحی و مدیریت منظر شهری است و باید در هماهنگی با معماری، فضای سبز، مبلمان شهری، فعالیتهای اجتماعی و ویژگیهای فرهنگی هر مکان انجام شود.
در بسیاری از شهرها نورپردازی برای مدت طولانی با هدف افزایش شدت روشنایی اجرا میشد، اما امروزه رویکردهای جدید بر کیفیت، تناسب و هدفمندی نور تأکید دارند. روشنایی بیش از اندازه نهتنها موجب افزایش مصرف انرژی میشود، بلکه میتواند آلودگی نوری ایجاد کند، آسایش ساکنان را کاهش دهد و بر زندگی پرندگان و دیگر گونههای جانوری اثر منفی بگذارد. در برنامهریزی معاصر تلاش میشود هر فضا به اندازه نیاز خود و با رنگ، شدت و زاویه مناسب روشن شود.
یکی از اصول اساسی در نورپردازی منظر شهری، ایجاد سلسلهمراتب بصری است. همه عناصر شهر نباید با شدت یکسان روشن شوند. بناهای شاخص، میدانها، ورودیهای شهری، پلها و محورهای تاریخی میتوانند نقش نقاط کانونی را بر عهده بگیرند، در حالی که مسیرهای فرعی و فضاهای کماهمیتتر با نور ملایمتری روشن میشوند. این تفاوت به شهروندان کمک میکند ساختار فضایی شهر را بهتر درک کنند و مسیرهای اصلی، مکانهای مهم و فضاهای عمومی را آسانتر پیدا کنند.
در سالهای اخیر، فناوریهای هوشمند نیز تحولات مهمی در نورپردازی شهری ایجاد کردهاند. چراغهای الایدی، سامانههای کنترل از راه دور، حسگرهای حرکتی و تجهیزات اندازهگیری مصرف انرژی، امکان مدیریت دقیقتر روشنایی را فراهم میکنند. در بعضی شهرها، شدت نور در ساعات کمتردد کاهش و هنگام عبور عابر یا خودرو افزایش پیدا میکند. این روش میتواند مصرف انرژی و هزینه نگهداری را کاهش دهد، بدون آنکه کیفیت و ایمنی فضا از بین برود.
در طراحی نورپردازی باید به محیط زیست و آسمان شب نیز توجه شود. استفاده از چراغهای کممصرف، جلوگیری از تابش نور به آسمان، بهکارگیری رنگهای گرم و محدودکردن نورهای متحرک و تبلیغاتی، از راهکارهای کاهش آلودگی نوری است. علاوه بر آن، طرح نورپردازی باید با نیازهای گروههای مختلف، از جمله سالمندان، کودکان، افراد دارای معلولیت و کاربران حملونقل عمومی سازگار باشد.
نورپردازی شهری زمانی موفق است که بخشی از یک برنامه جامع منظر شهری باشد، نه مجموعهای از اقدامات پراکنده. تدوین طرح جامع نورپردازی به شهر کمک میکند تا برای محورهای اصلی، بناهای شاخص، فضاهای طبیعی و محلههای مختلف، الگوی مشخصی داشته باشد. چنین طرحی باید مسائل فنی، اقتصادی، زیستمحیطی و فرهنگی را همزمان در نظر بگیرد و امکان بهروزرسانی تجهیزات را در آینده فراهم کند. تجربه شهرهای مختلف نشان میدهد که نورپردازی هدفمند میتواند کیفیت فضاهای عمومی را افزایش دهد، فعالیتهای شبانه را رونق بخشد و تصویر ذهنی شهر را بهبود دهد، مشروط بر آنکه از نگاه تزئینی فراتر رود و بر نیازهای واقعی شهروندان استوار باشد.
اسلو؛ گذار به روشنایی هوشمند و کممصرف
اسلو، پایتخت نروژ، در سالهای اخیر برنامههای گستردهای برای نوسازی سامانه روشنایی معابر و حرکت به سوی مدیریت هوشمند نورپردازی اجرا کرده است. این اقدامات در چارچوب سیاستهای کلی شهر برای کاهش مصرف انرژی، ارتقای کیفیت فضاهای عمومی و دستیابی به شهری پایدار انجام شدهاند. بخش مهمی از این برنامه جایگزینی چراغهای قدیمی با چراغهای الایدی و مجهزکردن شبکه روشنایی به سامانههای کنترل و پایش از راه دور است.
چراغهای الایدی در مقایسه با تجهیزات قدیمی، انرژی کمتری مصرف میکنند، عمر مفید طولانیتری دارند و امکان کنترل دقیقتری ارائه میدهند. استفاده از این تجهیزات فقط به تعویض لامپها محدود نمانده است. سامانه روشنایی در بسیاری از نقاط به شبکه مدیریت مرکزی متصل شده است و مسئولان میتوانند وضعیت هر چراغ، میزان مصرف، زمان روشنبودن و نیاز آن به تعمیر را بررسی کنند. این قابلیت، شناسایی خرابیها را سریعتر و از اعزام نیرو برای بازدیدهای غیرضروری جلوگیری میکند.
یکی از ویژگیهای مهم رویکرد نورپردازی جامع اسلو، تنظیم شدت روشنایی بر اساس شرایط واقعی محیط است. در ساعات ابتدایی شب که رفتوآمد عابران و خودروها بیشتر است، روشنایی در سطح بالاتری قرار میگیرد، اما در ساعات کمتردد، شدت نور کاهش پیدا میکند. در بعضی پروژههای آزمایشی نیز از حسگرهایی استفاده شده است که حضور عابر، دوچرخهسوار یا خودرو را تشخیص میدهند. در این حالت، چراغها در زمان عبور کاربر روشنتر میشوند و پس از عبور، بهتدریج به سطح نور پایینتری بازمیگردند.
این شیوه مدیریت از دو جهت برای منظر شهری اهمیت دارد. نخست آنکه از روشنایی یکنواخت و بیش از اندازه در تمام ساعات شب جلوگیری میکند و چهره شهر را طبیعیتر و آرامتر نگه میدارد. دوم آنکه امکان ایجاد تفاوت میان فضاهای مختلف را فراهم میسازد. برای نمونه، در مسیرهای پیادهروی، پارکها و مناطق مسکونی میتوان از نور گرمتر و ملایمتر استفاده کرد، در حالی که تقاطعها و مسیرهای پرتردد به روشنایی دقیقتر و یکنواختتری نیاز دارند.
نتایج اجرای این برنامهها در اسلو شامل کاهش مصرف برق، پایینآمدن هزینههای نگهداری و افزایش قابلیت اطمینان شبکه روشنایی است. در پروژههای مختلف، میزان صرفهجویی با توجه به نوع تجهیزات، وضعیت قبلی شبکه و نحوه کنترل چراغها متفاوت بوده، اما استفاده از الایدی و سامانههای هوشمند در مجموع کاهش قابلتوجهی در مصرف انرژی ایجاد کرده است.
توجه به آلودگی نوری نیز بخشی از رویکرد جامع اسلو است. در طراحی چراغهای جدید، تلاش شده است نور فقط به سطح مورد نیاز بتابد و از انتشار آن به سمت پنجره ساختمانها یا آسمان جلوگیری شود. استفاده از رنگهای نور متناسب با محیط و محدودکردن نورهای سرد و شدید، به بهبود آسایش بصری شهروندان کمک کرده است. این مسئله در شهری همچون اسلو که زمستانهای طولانی و ساعات تاریکی بیشتری دارد، از اهمیت زیادی برخوردار است.
تجربه اسلو نشان میدهد که نوسازی روشنایی شهری میتواند همزمان به اهداف اقتصادی، زیستمحیطی و زیباییشناختی پاسخ دهد. موفقیت این برنامه تا حد زیادی به وجود سامانه مدیریت یکپارچه، نگهداری منظم و توجه به تفاوتهای فضایی محلهها وابسته است. این تجربه برای شهرهایی که با شبکههای فرسوده، مصرف بالای انرژی و روشنایی نامتوازن روبهرو هستند، قابل استفاده است و اجرای آن نیازمند مطالعه دقیق، سرمایهگذاری اولیه و مشارکت سازمانهای مختلف شهری خواهد بود.
لندن؛ پروژه رودخانه نورانی و بازتعریف منظر شبانه
لندن در سالهای اخیر یکی از شناختهشدهترین پروژههای نورپردازی منظر شهری را در امتداد رودخانه تیمز اجرا کرده است. پروژه «رودخانه نورانی» مجموعهای از مداخلات هنری و معماری برای نورپردازی پلهای مرکزی لندن است. هدف پروژه ایجاد پیوستگی بصری در امتداد رودخانه، برجستهکردن نقش تیمز در هویت شهر و بهبود تجربه شهروندان و گردشگران در فضاهای پیرامون آن بوده است.
در این طرح، پلهای تاریخی و مهم رودخانه با استفاده از نورپردازی کممصرف و کنترلشده به یکدیگر پیوند داده شدهاند. نورها بهگونهای طراحی شدهاند که ساختار، ریتم و ویژگیهای معماری هر پل را برجسته کنند، نه آنکه آن را زیر پوششی از نور شدید پنهان سازند. رنگ و شدت نور در بخشهای مختلف تغییر میکند و در بعضی نقاط، حرکت آرام نور با جریان آب و ویژگیهای محیطی رودخانه هماهنگ میشود. به این ترتیب، رودخانه از یک عنصر حملونقلی به بخشی فعال از منظر شبانه شهر تبدیل شده است.
یکی از نکات مهم این پروژه، توجه همزمان به جنبههای هنری و زیستمحیطی است. در طراحی پروژه تلاش شده است مصرف انرژی در سطح پایینی باقی بماند و نور بهطور مستقیم وارد آب یا آسمان نشود. استفاده از چراغهای الایدی و سامانههای قابل کنترل، امکان تنظیم شدت نور و کاهش روشنایی در ساعات کمتردد را فراهم کرده است. این موضوع از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا رودخانه و حاشیه آن زیستگاه گونههای مختلف جانوری است و نور شدید میتواند بر رفتار پرندگان، ماهیها و حشرات اثر منفی بگذارد.
پروژه رودخانه نورانی همچنین به بهبود پیوستگی فضایی در مرکز لندن کمک کرده است. پیش از اجرای آن، هر پل و هر بخش از رودخانه تا حد زیادی بهصورت جداگانه دیده میشد، اما نورپردازی جدید، ارتباط بصری میان پلها و دو سوی رودخانه را افزایش داده است. این پیوستگی موجب شده است مسیرهای پیاده در امتداد تیمز جذابتر به نظر برسند و رودخانه نقش پررنگتری در فعالیتهای شبانه شهری پیدا کند.
پس از اجرای پروژه نتایج مثبتی از نظر گردشگری و اقتصاد محلی گزارش شده است. روشنشدن پلها توجه بیشتری به چشمانداز رودخانه جلب کرده و زمینه را برای برگزاری برنامههای فرهنگی، بازدیدهای شبانه و فعالیت کسبوکارهای اطراف فراهم ساخته است. ارزیابی دقیق اثر اقتصادی چنین پروژههایی به عوامل مختلفی همچون فصل، وضعیت گردشگری و شرایط عمومی شهر وابسته است، با این حال، افزایش حضور مردم در فضاهای پیرامون رودخانه و تقویت تصویر ذهنی لندن از نتایج مهم آن به شمار میرود.
یکی دیگر از ویژگیهای این پروژه، احترام به ارزش تاریخی پلهاست. نورپردازی در اینجا جایگزین معماری نشده، بلکه بهعنوان لایهای مکمل برای خواناترکردن فرم بناها به کار رفته است. این رویکرد برای شهرهای تاریخی اهمیت زیادی دارد، زیرا نورپردازی افراطی میتواند موجب از بین رفتن تفاوت میان بناهای ارزشمند و عناصر معمولی شود.
تجربه لندن نشان میدهد که نورپردازی میتواند به ابزاری برای بازآفرینی فضاهای شهری و تقویت رابطه مردم با عناصر طبیعی و تاریخی تبدیل شود. در این پروژه هدف فقط زیباترکردن پلها نبوده، بلکه تلاش شده است هویت رودخانه در زندگی شبانه شهر دوباره پررنگ شود.
نظر شما