به گزارش خبرگزاری ایمنا، تأمین آب شهرها دیگر تنها به افزایش منابع و انتقال آب محدود نمیشود و مدیریت مصرف، کاهش هدررفت و بازچرخانی منابع موجود به بخش مهمی از سیاستهای مدیریت آب شهری تبدیل شده است، در این میان یکی از ظرفیتهایی که میتواند در کاهش مصرف آب شرب نقش داشته باشد، استفاده مجدد از آب خاکستری است؛ آبی که پس از برخی مصارف خانگی تولید میشود و در صورت تصفیه مناسب، قابلیت استفاده دوباره برای مصارف غیرشرب را دارد.
آب خاکستری به آبی گفته میشود که از فعالیتهایی همچون استحمام، شستوشوی دست و صورت، روشویی و ماشین لباسشویی خارج میشود. این آب با فاضلاب توالت یا همان آب سیاه متفاوت است و در صورت جداسازی، تصفیه و کنترل کیفیت میتواند برای برخی مصارف غیرشرب مورد استفاده قرار گیرد.
آب خاکستری چگونه دوباره وارد چرخه مصرف میشود؟
فرایند استفاده مجدد از آب خاکستری با جداسازی آن از سایر جریانهای فاضلاب آغاز میشود. پس از جمعآوری، آب وارد سامانه تصفیه میشود تا مواد معلق، ترکیبات آلی و عوامل آلاینده آن تا سطح مورد نیاز برای مصرف موردنظر کاهش پیدا کند.
آب تصفیهشده سپس میتواند برای مصارفی همچون آبیاری برخی فضاهای سبز، شستوشوی محوطه و برخی مصارف ساختمانی استفاده شود، البته میزان تصفیه مورد نیاز به کاربرد نهایی بستگی دارد و استفاده از آب خاکستری بدون تصفیه و کنترل کیفیت، اقدامی ایمن و قابل توصیه نیست.
چرا بازچرخانی آب خاکستری اهمیت دارد؟
یکی از مهمترین مزایای این روش، کاهش استفاده از آب شرب برای مصارفی است که به آب با کیفیت شرب نیاز ندارند. در بسیاری از ساختمانها، بخشی از آب با کیفیت بالا برای فعالیتهایی همچون شستوشوی محوطه یا آبیاری فضای سبز مصرف میشود؛ در حالی که با طراحی مناسب میتوان برای بخشی از این مصارف از منابع غیرشرب استفاده کرد.
بازچرخانی میتواند حجم فاضلاب ورودی به شبکه را کاهش دهد و در ساختمانها و مجموعههای پرمصرف، بخشی از هزینههای مربوط به مصرف آب و دفع فاضلاب را مدیریت کند.
مجتمعهای مسکونی، هتلها، مراکز تجاری، مجموعههای اداری، مراکز ورزشی و برخی ساختمانهای عمومی بهدلیل حجم بالای مصرف آب، ظرفیت بیشتری برای اجرای سامانههای آب خاکستری دارند.
در ساختمانهای جدید، پیشبینی شبکه جداگانه برای جمعآوری آب خاکستری میتواند اجرای این طرح را سادهتر کند، زیرا طراحی تأسیسات از ابتدا بر مبنای جداسازی و بازچرخانی انجام میشود. در مقابل، اجرای این سامانه در ساختمانهای قدیمی ممکن است نیازمند اصلاح شبکه تأسیسات و صرف هزینه بیشتر باشد.
چالش اصلی؛ زیرساخت و هزینه
با وجود مزایای بازچرخانی آب خاکستری، توسعه آن بدون برنامهریزی و زیرساخت مناسب امکانپذیر نیست. یکی از موانع اصلی، نبود شبکههای جداگانه برای جمعآوری آب خاکستری در بسیاری از ساختمانهای موجود است.
هزینه خرید و نصب تجهیزات تصفیه، مخزن ذخیره و شبکه انتقال نیز از دیگر چالشها محسوب میشود. علاوهبر این سامانههای آب خاکستری نیازمند نگهداری و پایش مستمر هستند و در صورت طراحی یا بهرهبرداری نادرست، احتمال ایجاد بو، گرفتگی تجهیزات یا افت کیفیت آب وجود دارد.
از همینرو، توسعه این سامانهها باید بر اساس استانداردهای فنی و بهداشتی انجام شود و کیفیت آب خروجی متناسب با نوع مصرف موردنظر کنترل شود.
نقش مدیریت شهری در بازچرخانی آب
شهرداریها میتوانند در توسعه فرهنگ و زیرساخت بازچرخانی آب نقش مهمی داشته باشند. استفاده از آبهای بازچرخانیشده برای بخشی از مصارف غیرشرب در ساختمانهای عمومی، مجموعههای ورزشی، فرهنگسراها و دیگر مراکز شهری میتواند بهعنوان طرحهای پایلوت اجرا شود.
از سوی دیگر، توجه به بازچرخانی آب در پروژههای ساختمانی جدید و ایجاد مشوق برای ساختمانهایی که از سامانههای کاهش مصرف و بازچرخانی استفاده میکنند، میتواند به تدریج این فناوری را در ساختوساز شهری توسعه دهد.
فضای سبز شهری نیز یکی از حوزههایی است که میتواند از منابع آب غیرشرب بهره بیشتری ببرد؛ البته استفاده از آب خاکستری برای آبیاری باید با توجه به کیفیت آب، نوع گیاه، روش آبیاری و ویژگیهای خاک انجام شود و استفاده مستقیم و کنترلنشده از آب خاکستری قابل توصیه نیست.
استفاده از آب خاکستری نباید بهعنوان راهکاری مستقل برای حل بحران آب در نظر گرفته شود. کاهش مصرف، اصلاح الگوی مصرف، کاهش هدررفت شبکه، استفاده از تجهیزات کممصرف، تصفیه فاضلاب و بهرهگیری از منابع آب غیرمتعارف، مجموعهای از اقداماتی هستند که باید در کنار یکدیگر دنبال شوند.
در واقع، ارزش آب خاکستری در این است که میتواند بخشی از آب مورد نیاز برای مصارف غیرشرب را از طریق بازاستفاده از منابع موجود تأمین کند؛ بدون آنکه برای هر مصرف، آب با کیفیت شرب از شبکه برداشت شود.
عبور از الگوی «مصرف و دفع»
شهرهای آینده برای مدیریت منابع آب ناچارند از الگوی سنتی «تأمین، مصرف و دفع» فاصله بگیرند و به سمت چرخهای حرکت کنند که در آن بخشی از آب پس از مصرف، تصفیه و دوباره استفاده شود.
آب خاکستری یکی از حلقههای این چرخه است؛ ظرفیتی که هنوز در بسیاری از شهرها به اندازه کافی جدی گرفته نشده است. توسعه آن نیازمند همکاری میان مدیریت شهری، شرکتهای آب و فاضلاب، صنعت ساختمان، متخصصان تأسیسات و شهروندان است.
در شرایطی که هر مترمکعب آب ارزش بیشتری پیدا میکند، بازچرخانی آب خاکستری میتواند بخشی از پاسخ شهرها به مسئله کمبود آب باشد؛ نه با تولید آب جدید، بلکه با استفاده دوباره و هوشمندانه از آبی که پیش از این یکبار مصرف شده است.
نظر شما