به گزارش خبرگزاری ایمنا، بازار دارو یکی از مهمترین بخشهای زنجیره سلامت کشور است؛ بازاری که اعداد آن تنها میزان خرید و فروش یک محصول را نشان نمیدهد، بلکه میتواند تصویری از پراکندگی جمعیت، مراکز درمانی، بیماران، داروخانهها و دسترسی به خدمات تخصصی ارائه کند. بررسی آمارنامه دارویی سال ۱۴۰۴ نشان میدهد این بازار در سطح کشور توزیع متوازنی ندارد و بخش قابل توجهی از گردش مالی آن در چند استان متمرکز است.
بر اساس این آمار، مجموع ارزش فروش دارو در کشور در سال گذشته، بر مبنای قیمت فروش داروخانه به مصرفکننده، به حدود ۳۶۸ هزار میلیارد تومان رسیده است. در این میان، تهران با ثبت ۸۶.۱ همت فروش، در جایگاه نخست قرار دارد؛ رقمی که به تنهایی حدود یکپنجم کل بازار دارویی کشور را شامل میشود.
فاصله تهران با استانهای بعدی قابل توجه است. خراسان رضوی با ۲۶.۹ همت در رتبه دوم قرار دارد و پس از آن اصفهان با ۲۴.۷ همت، فارس با ۲۴ همت و خوزستان با ۲۰.۴ همت در رتبههای سوم تا پنجم ایستادهاند.
جمع فروش همین پنج استان به حدود ۱۸۲ همت میرسد؛ یعنی نزدیک به نیمی از کل گردش مالی بازار دارویی کشور. این تمرکز را نمیتوان تنها با میزان مصرف دارو توضیح داد. حضور جمعیت بالای شهری، مراکز درمانی و بیمارستانهای تخصصی، دانشگاههای علوم پزشکی، مراکز ارجاع بیماران و گستردگی شبکه داروخانهها، از جمله عواملی هستند که میتوانند سهم استانها از بازار دارویی را افزایش دهند.
تهران؛ فاصلهای فراتر از جمعیت
آنچه در آمار تهران بیشتر جلب توجه میکند، فاصله قابل توجه این استان با سایر استانهاست. فروش ۸۶.۱ همتی تهران بیش از سه برابر فروش استان دوم یعنی خراسان رضوی است. چنین فاصلهای نشان میدهد جایگاه تهران در بازار دارویی صرفاً به جمعیت آن محدود نمیشود و تمرکز زیرساختهای درمانی و خدمات تخصصی، استقرار شرکتها و مجموعههای دارویی و نقش پایتخت در شبکه توزیع و ارائه خدمات سلامت نیز میتواند در این موقعیت اثرگذار باشد.
در سوی دیگر، قرار گرفتن استانهایی همچون خراسان رضوی، اصفهان، فارس و خوزستان در میان پنج استان نخست نیز قابل توجه است. این استانها علاوهبر جمعیت قابل توجه، از مراکز درمانی و دانشگاهی مهمی برخوردارند و بخشی از بیماران استانهای همجوار برای دریافت خدمات تخصصی به این مراکز مراجعه میکنند؛ بنابراین بخشی از فروش ثبتشده در این استانها میتواند ناشی از نقش منطقهای آنها در ارائه خدمات سلامت باشد.
پس از پنج استان نخست، آذربایجان شرقی با ۱۸.۴ همت در رتبه ششم قرار دارد و مازندران با ۱۸ همت رتبه هفتم را به خود اختصاص داده است. گیلان با ۱۳.۶ همت، آذربایجان غربی با ۱۲.۸ همت و البرز با ۱۲.۱ همت نیز در جایگاههای هشتم تا دهم قرار گرفتهاند.
در انتهای این طیف، ایلام با فروش ۲.۳۱ همت قرار دارد؛ رقمی که فاصله چشمگیری با فروش تهران دارد، البته پایین بودن ارزش فروش یک استان بهمعنای پایین بودن سطح دسترسی مردم آن استان به دارو نیست، زیرا بخشی از نیاز دارویی میتواند از طریق شبکه توزیع سایر استانها تأمین شود یا بیماران برای دریافت خدمات تخصصی و داروهای خاص به مراکز درمانی استانهای دیگر مراجعه کنند.
فروش دارو با تولید دارو یکی نیست
یکی از نکات مهم در تحلیل این آمار، تفکیک میان «قطب فروش و بازار دارویی» با «قطب تولید دارو» است. قرار گرفتن تهران در صدر فروش دارو به این معنا نیست که تمام یا حتی بخش عمده داروهای فروختهشده در این استان تولید شدهاند.
بازار فروش تحت تأثیر مجموعهای از عوامل از جمله جمعیت، تعداد داروخانهها، تعداد بیماران، مراکز درمانی، داروهای تخصصی و میزان مراجعه بیماران از سایر مناطق قرار دارد. در مقابل، برای تعیین قطبهای واقعی تولید دارو باید شاخصهایی همچون تعداد کارخانههای داروسازی، ظرفیت تولید، حجم تولید دارو و مواد اولیه، تعداد شرکتهای فعال و سهم هر استان از تولید ملی بررسی شود.
از این منظر، آمارنامه دارویی سال ۱۴۰۴ بیش از آنکه به تنهایی نقشه تولید داروی ایران را ترسیم کند، تصویری از نقشه گردش مالی و مصرف دارو در کشور ارائه میدهد؛ نقشهای که در آن تهران با فاصله در صدر قرار گرفته و چند استان بزرگ کشور بخش عمده بازار را در اختیار دارند.
تمرکز بازار؛ فرصت یا چالش؟
تمرکز بازار دارویی در چند استان از یک سو میتواند نشاندهنده وجود زیرساختهای قوی درمانی، شبکه گسترده توزیع و دسترسی بیشتر به خدمات تخصصی باشد، اما از سوی دیگر ضرورت توجه به توزیع متوازن زیرساختهای سلامت در سراسر کشور را نیز برجسته میکند.
اگر سهم بالای چند استان از بازار دارویی ناشی از تمرکز مراکز تخصصی و ارجاع بیماران باشد، بخشی از این تمرکز طبیعی است، اما در صورتی که تفاوتها به ضعف زیرساختهای درمانی، کمبود مراکز تخصصی یا دشواری دسترسی به دارو در برخی مناطق مربوط باشد، این آمار میتواند هشداری برای سیاستگذاران حوزه سلامت باشد.
در نهایت، آمار سال ۱۴۰۴ تصویری روشن از تمرکز بازار دارویی ایران ارائه میدهد: تهران به تنهایی حدود یکپنجم گردش مالی دارو را در اختیار دارد و پنج استان نخست نزدیک به نیمی از بازار را به خود اختصاص دادهاند، با این حال، برای پاسخ دقیق به این پرسش که «قطب داروسازی ایران کجاست؟» باید یک گام فراتر رفت و در کنار آمار فروش، نقشه تولید، ظرفیت صنعتی و پراکندگی کارخانههای داروسازی کشور را نیز بررسی کرد.
نظر شما