به گزارش خبرگزاری ایمنا، سلامت مفاصل یکی از پایههای مهم توانایی حرکت و انجام فعالیتهای روزمره است، اما بسیاری از افراد زمانی به اهمیت آن پی میبرند که درد، خشکی یا محدودیت حرکتی آغاز شده باشد، در حالی که بخش قابلتوجهی از مشکلات مفصلی را میتوان با توجه بیشتر به شیوه زندگی و حفظ آمادگی جسمانی، پیش از رسیدن به مراحل جدیتر مدیریت کرد.
مفاصل برای عملکرد طبیعی تنها به ساختار سالم نیاز ندارند، بلکه باید به اندازه کافی حرکت کنند و از حمایت عضلات اطراف خود نیز برخوردار باشند. بیتحرکی طولانیمدت یا قرار گرفتن مداوم بدن در وضعیتهای ثابت میتواند به مرور دامنه حرکتی را کاهش دهد و شرایط مناسبی برای ضعف عضلات و افزایش فشار بر مفاصل ایجاد کند.
زانو، مچ پا و سایر مفاصل اندامها در طول روز بار قابلتوجهی را تحمل میکنند و حتی فعالیتهای سادهای مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله یا تغییر وضعیت بدن، نیازمند هماهنگی میان استخوانها، غضروف، عضلات و رباطها است و به همین دلیل، حفظ این هماهنگی و تقویت ساختارهای حمایتکننده مفصل، بخشی از مراقبت روزانه از سیستم حرکتی بدن محسوب میشود.
در زندگی امروز که ساعات زیادی از روز به نشستن و فعالیتهای کمتحرک اختصاص پیدا کرده است، توجه به حرکت صحیح و تقویت عضلات اهمیت بیشتری پیدا میکند. پیشگیری از آسیبهای مفصلی فقط به ورزشهای سنگین وابسته نیست و گاهی مجموعهای از حرکات منظم، کنترلشده و متناسب با توانایی فرد میتواند نقش مؤثری در حفظ سلامت سیستم اسکلتی ـ عضلانی داشته باشد.
راز مفاصل سالم؛ چرا بدن به حرکت در دامنه کامل نیاز دارد؟
حمزه بهارلوئی، متخصص فیزیولوژی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه برای حفظ سلامت مفاصل، دو عامل اساسی اهمیت بسیار زیادی دارند که شامل حرکت مناسب مفصل و ایجاد ثبات کافی در آن میشود، اظهار کرد: در ساختار مفاصل، بافتی به نام غضروف وجود دارد که میتوان آن را تا حدی شبیه یک اسفنج در نظر گرفت، زمانی که غضروف تحت فشار قرار میگیرد، بخشی از مایعات موجود در آن خارج میشود و هنگامی که فشار از روی آن برداشته میشود، مجدد مایعات به داخل غضروف بازمیگردند.
وی با بیان اینکه از آنجا که غضروف مفصلی بهطور مستقیم خونرسانی مناسبی ندارد، تغذیه و حفظ سلامت آن تا حد زیادی به همین فرایند فشار و برداشته شدن فشار وابسته است، افزود: زمانی که مفصل را در دامنههای مختلف حرکت میدهیم، در واقع به صورت طبیعی فرایند فشرده شدن و آزاد شدن غضروف را در قسمتهای مختلف آن ایجاد میکنیم و این امر به تغذیه و حفظ سلامت غضروف کمک میکند.
متخصص فیزیولوژی تصریح کرد: اگر سبک زندگی فرد به گونهای باشد که بخشهایی از مفصل برای مدت طولانی حرکت نکنند، بهتدریج سلامت و تغذیه مناسب غضروف در آن نواحی تحت تأثیر قرار میگیرد و به همین دلیل، اگر فردی مشکل اسکلتی ـ عضلانی یا درد خاصی ندارد، انجام حرکات منظم و کنترلشده برای خم و راست کردن مفاصل در جهات مختلف، مشابه حرکاتی که در ورزشهای صبحگاهی انجام میشود، میتواند بسیار مفید باشد.
عضلات ضعیف، مفاصل آسیبپذیر؛ ارتباطی که نباید نادیده گرفت
بهارلوئی با بیان اینکه این حرکات ضمن حفظ دامنه حرکتی مفاصل، به فرایند طبیعی تغذیه غضروف نیز کمک میکنند، ادامه داد: یکی از مشکلات سبک زندگی امروزی این است که بسیاری از افراد بخش قابل توجهی از دامنه حرکتی مفاصل خود را استفاده نمیکنند، به عنوان مثال، در مورد زانو، عادت به نشستن طولانیمدت روی صندلی و مبل باعث میشود زانو برای مدت زیادی در یک وضعیت ثابت قرار داشته باشد و خم شدن کامل آن کمتر اتفاق بیفتد و در نتیجه، بخشهایی از غضروف مفصل زانو، بهویژه قسمتهایی که در دامنه حرکتی طبیعی کمتر مورد استفاده قرار میگیرند، ممکن است از تحریک مکانیکی و تغذیه مناسب خود محروم شوند.
وی گفت: عامل مهم دیگر، کمتحرکی است و زمانی که فرد فعالیت بدنی کافی ندارد، عضلات بهتدریج ضعیف میشوند. عضلات فقط برای حرکت دادن بدن نیستند، بلکه یکی از مهمترین ساختارهای فعال محافظتکننده از مفاصل محسوب میشوند. زمانی که عضلات قدرت کافی داشته باشند، بخش قابل توجهی از نیرو و فشارهای واردشده به مفصل را کنترل میکنند، اما با ضعیف شدن عضلات، فشار بیشتری بر ساختارهایی مانند رباطها، تاندونها و کپسول مفصل وارد میشود و این ساختارها نیز تا حد مشخصی توانایی تحمل و محافظت از مفصل را دارند.
متخصص فیزیولوژی اضافه کرد: از سوی دیگر، قدرت و آمادگی عضلات در پیشگیری از آسیبهای ناگهانی نیز اهمیت زیادی دارد، به عنوان مثال، اگر فرد روی یک سطح لغزنده حرکت کند و ناگهان پای او سر بخورد، بدن باید بتواند در کسری از ثانیه وضعیت مفصل را اصلاح کند. در چنین شرایطی، یکی از مهمترین عوامل محافظتکننده، انقباض سریع و قدرتمند عضلات است. اگر عضلات آمادگی لازم را نداشته باشند، نمیتوانند بهسرعت مفصل را در وضعیت مناسب قرار دهند و احتمال آسیبهایی مانند پیچخوردگی مچ پا یا آسیب زانو افزایش پیدا میکند، بنابراین حفظ قدرت و آمادگی عضلات، یکی از اصول مهم سلامت مفاصل و پیشگیری از آسیب است.
حفظ سلامت مفاصل را میتوان از تغییرات ساده در سبک زندگی آغاز کرد؛ تغییراتی که به بدن اجازه میدهند در طول روز از دامنه حرکتی طبیعی خود استفاده کند و عضلات نیز برای انجام وظایفشان آمادگی کافی داشته باشند. پرهیز از بیتحرکی طولانیمدت و اختصاص زمانی برای فعالیت بدنی منظم، از مهمترین گامها در این مسیر است.
تقویت عضلات اطراف مفاصل نیز تنها به معنای افزایش توانایی ورزشی نیست، بلکه نوعی سرمایهگذاری برای محافظت از ساختارهای حرکتی بدن است. عضلات آماده و قدرتمند میتوانند در هنگام انجام فعالیتهای روزمره و حتی حرکات ناگهانی، بخشی از نیروهای واردشده به مفاصل را کنترل و احتمال آسیب را کاهش دهند.
در کنار فعالیت بدنی، توجه به وضعیت بدن در طول روز نیز اهمیت دارد. نشستنهای طولانی، استفاده نکردن از برخی دامنههای حرکتی و کنار گذاشتن تحرک روزانه میتواند به تدریج توانایی حرکتی بدن را تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین مراقبت از مفاصل بهتر است به یک اقدام مقطعی محدود نشود و به بخشی از عادتهای روزانه تبدیل شود.
مفصل سالم نتیجه تعامل میان حرکت مناسب، عضلات توانمند و سبک زندگی فعال است و توجه زودهنگام به سلامت سیستم حرکتی میتواند احتمال بسیاری از آسیبهای قابل پیشگیری را کاهش دهد و به افراد کمک کند در سنین مختلف، استقلال حرکتی و کیفیت زندگی مطلوبتری داشته باشند.