به گزارش خبرگزاری ایمنا، آب و انرژی دو منبع حیاتی و بههمپیوسته هستند که بیشتر بهصورت جداگانه درباره آنها صحبت میشود، در حالی که در واقعیت، هر قطره آبی که به دست مصرفکننده میرسد، پیش از آن مسیری طولانی و پرهزینه را طی کرده است؛ مسیری که از برداشت از منابع سطحی یا زیرزمینی آغاز میشود، با پمپاژ، انتقال، تصفیه، ذخیرهسازی و توزیع ادامه پیدا میکند و در هر مرحله، مقادیر قابل توجهی انرژی مصرف میشود. بههمین دلیل، امروز متخصصان مدیریت منابع آب و انرژی بر این باورند که هدررفت آب، تنها به معنای از دست رفتن یک منبع طبیعی نیست، بلکه به معنای هدررفت حجم قابل توجهی از انرژی، سرمایه، زیرساخت و ظرفیت تولید نیز هست. از این منظر، هر قطره آبی که بیهوده مصرف میشود، در حقیقت حامل انرژیای است که برای تأمین آن صرف شده است و دیگر قابل بازگشت نیست.
در سالهای اخیر، همزمان با تشدید تغییرات اقلیمی، افزایش دمای هوا، رشد جمعیت شهری، توسعه شهرنشینی و افزایش تقاضا برای خدمات عمومی، پیوند میان آب و انرژی بیش از هر زمان دیگری مورد توجه سیاستگذاران قرار گرفته است.
مفهوم «آب-انرژی» امروز یکی از مهمترین رویکردهای مدیریت پایدار در جهان بهشمار میرود؛ رویکردی که تأکید میکند بدون مدیریت مصرف آب، مدیریت انرژی نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید، از سوی دیگر، افزایش مصرف انرژی برای استخراج و انتقال آب، فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد میکند و در مقابل، هرگونه اختلال در تأمین انرژی نیز مستقیم بر چرخه تأمین آب اثرگذار خواهد بود. به همین دلیل، مدیریت همزمان این دو منبع به یکی از مهمترین الزامات شهرهای آینده تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، دیگر مسئولیت مدیریت آب و انرژی تنها بر عهده وزارتخانههای متولی نیست. شهرها و مدیریتهای شهری نیز بهدلیل گستردگی خدماتی که ارائه میکنند، سهم قابل توجهی در مصرف این دو منبع دارند. آبیاری فضای سبز، بهرهبرداری از ایستگاههای پمپاژ، آبنماها، شبکههای آبرسانی، ساختمانهای اداری، تأسیسات شهری و دهها خدمت عمومی دیگر، نیازمند مصرف همزمان آب و انرژی هستند.
از همینرو هر تصمیمی که در حوزه مدیریت شهری برای کاهش مصرف آب گرفته شود، به همان نسبت میتواند مصرف انرژی را نیز کاهش دهد. استفاده از سامانههای آبیاری هوشمند، بازچرخانی آب خاکستری، بهرهگیری از پساب تصفیهشده، نوسازی تجهیزات، کاهش هدررفت در شبکههای آبرسانی و هوشمندسازی تأسیسات شهری، امروز از جمله مهمترین راهکارهایی است که بسیاری از شهرهای پیشروی جهان برای عبور از بحران آب و انرژی همزمان دنبال میکنند.
در ایران نیز این موضوع بیش از گذشته اهمیت یافته است. کاهش بارندگی، افت سطح آبهای زیرزمینی، تداوم خشکسالی، افزایش نیاز به مصرف برق در فصلهای گرم سال و ناترازی میان تولید و مصرف انرژی، نشان داده است که مدیریت منابع آب و انرژی دیگر دو سیاست جداگانه نیستند، بلکه باید در قالب راهبرد واحدی مورد توجه قرار گیرند.
در چنین شرایطی، مدیریت شهری میتواند با اصلاح الگوی مصرف در مجموعههای تحت مدیریت خود، علاوه بر کاهش هزینههای عمومی، سهم مهمی در پایداری شبکه آب و برق کشور ایفا کند و الگوی مناسبی برای شهروندان باشد.
برای کلانشهری همچون اصفهان، این موضوع اهمیتی دوچندان دارد. اصفهان سالهاست با چالشهایی همچون خشکسالی، کاهش منابع آب، فرونشست زمین، افزایش دمای هوا و محدودیتهای تأمین آب روبهروست؛ در عین حال بهعنوان یکی از بزرگترین شهرهای کشور، مدیریت هزاران هکتار فضای سبز، صدها پارک، ساختمانهای اداری، ایستگاههای پمپاژ، تأسیسات خدماتی و شبکه گسترده آبیاری را بر عهده دارد؛ زیرساختهایی که مصرف آب و انرژی در آنها بهطور مستقیم به یکدیگر وابسته است.
از همینرو مدیریت شهری اصفهان طی سالهای اخیر تلاش کرده است با حرکت به سمت بازچرخانی آب خاکستری، توسعه استفاده از پساب، اجرای سامانههای نوین و هوشمند آبیاری، کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی و افزایش بهرهوری تأسیسات، راهکاری مشترک برای مدیریت همزمان آب و انرژی ارائه دهد.
امروز دیگر مدیریت مصرف آب، تنها راهی برای عبور از بحران کمآبی نیست، بلکه یکی از مؤثرترین ابزارها برای کاهش مصرف انرژی، افزایش تابآوری شهر، حفظ منابع طبیعی و تضمین پایداری خدمات شهری در آینده بهشمار میرود. شاید به همین دلیل است که کارشناسان معتقدند مفهوم واقعی صرفهجویی، از همان لحظهای آغاز میشود که بدانیم هر قطره آبی که حفظ میکنیم، در حقیقت بخشی از انرژی فردای شهر را نیز حفظ کردهایم.
توسعه بازچرخانی آب و آبیاری هوشمند؛ برنامه شهرداری اصفهان برای کاهش همزمان مصرف آب و انرژی
سید مهدی حسینی، مدیر بهینهسازی، تعمیرات و نگهداری تأسیسات شهری شهرداری اصفهان در پاسخ به این پرسش که شهرداری اصفهان برای کاهش همزمان مصرف آب و انرژی چه برنامههایی در حوزههایی همچون بازچرخانی آب خاکستری، آبیاری هوشمند، استفاده از پساب و بهینهسازی مصرف آب در فضاهای سبز در دست اجرا دارد و این اقدامات چه میزان صرفهجویی ایجاد میکند، به خبرنگار ایمنا میگوید: مدیریت منابع آب و انرژی امروز دیگر دو موضوع جدا از یکدیگر نیستند، بلکه حلقههای یک زنجیره واحد در تحقق توسعه پایدار شهری بهشمار میروند؛ هر میزان که بتوان مصرف آب را بهینهتر مدیریت کرد، به همان نسبت مصرف انرژی در بخشهایی همچون پمپاژ، انتقال، تصفیه و نگهداری تأسیسات نیز کاهش خواهد یافت؛ از اینرو مدیریت شهری اصفهان تلاش کرده است برنامههای حوزه آب و انرژی را بهصورت همزمان و مکمل یکدیگر پیش ببرد.
وی میافزاید: در حوزه فضای سبز، سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری اصفهان طی سالهای اخیر اقدامات گستردهای برای کاهش مصرف آب اجرا کرده است که توسعه سامانههای آبیاری تحت فشار، آبیاری قطرهای، زمانبندی هوشمند آبیاری و استفاده از گونههای گیاهی کمآببر از مهمترین این اقدامات بهشمار میرود. این رویکرد موجب شده است بهرهوری مصرف آب در بخش قابل توجهی از فضای سبز شهری افزایش یابد و مدیریت منابع آبی با دقت بیشتری انجام شود.
مدیر بهینهسازی، تعمیرات و نگهداری تأسیسات شهری شهرداری اصفهان تصریح میکند: یکی از مهمترین برنامههای مدیریت شهری در افق ۱۴۱۰، توسعه استفاده از آب خاکستری و بازچرخانی پساب است. هدفگذاری انجامشده این است که بخش عمده آب مورد نیاز آبیاری فضای سبز از طریق منابع بازچرخانیشده تأمین شود تا وابستگی به منابع آب زیرزمینی به حداقل برسد. تحقق این هدف علاوه بر حفظ منابع آبی، نقش مؤثری در کاهش برداشت از سفرههای زیرزمینی و کنترل روند فرونشست زمین در اصفهان خواهد داشت.
حسینی ادامه میدهد: در همین راستا، احداث و بهرهبرداری از حدود شش تصفیهخانه تکمیلی در دستور کار شهرداری قرار دارد. این تصفیهخانهها امکان تصفیه و بازچرخانی پساب را فراهم میکنند تا آب با کیفیت مناسب دوباره وارد چرخه مصرف شود و برای آبیاری پارکها، بوستانها و بهویژه پارکهای جنگلی مورد استفاده قرار گیرد؛ این اقدام علاوه بر صرفهجویی در مصرف آب شرب، موجب افزایش پایداری تأمین آب فضای سبز در شرایط خشکسالی خواهد شد.
وی اظهار میکند: مدیریت مصرف انرژی تنها به اقدامات شهرداری محدود نمیشود و همراهی شهروندان نیز نقش تعیینکنندهای در موفقیت این مسیر دارد. یکی از مهمترین توصیهها، استفاده از لوازم خانگی با برچسب انرژی و راندمان بالا است؛ زیرا نوسازی تدریجی تجهیزات پرمصرف میتواند سهم قابل توجهی در کاهش مصرف برق خانوارها داشته باشد.
کاهش مصرف آب و برق، پایداری شبکه انرژی و اقتصاد شهری را تقویت میکند
مدیر بهینهسازی، تعمیرات و نگهداری تأسیسات شهری شهرداری اصفهان میگوید: راهکار مهم دیگر، مدیریت صحیح مصرف در طول شبانهروز است، بسیاری از تجهیزات برقی حتی در زمانهایی که مورد استفاده قرار نمیگیرند، همچنان انرژی مصرف میکنند، بنابراین خارج کردن وسایل غیرضروری از مدار مصرف بهویژه در ساعات اوج بار شبکه، یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین روشهای کاهش مصرف انرژی بهشمار میرود.
حسینی خاطرنشان میکند: در حوزه مصرف آب نیز شهروندان میتوانند با بهرهگیری از سامانههای بازچرخانی آب خاکستری در ساختمانهای مسکونی، آب حاصل از شستوشو را پس از تصفیه برای مصارفی همچون آبیاری فضای سبز، شستوشوی محوطه یا استفاده در فلاشتانکها بهکار گیرند؛ توسعه این فناوریها میتواند ضمن کاهش مصرف آب شرب، انرژی مورد نیاز برای تأمین، انتقال و تصفیه آب را نیز به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
وی تأکید میکند: منظور از مدیریت مصرف، کاهش کیفیت زندگی یا محدود کردن رفاه شهروندان نیست، بلکه هدف دستیابی به همان سطح خدمات و آسایش با استفاده از تجهیزات بهرهورتر، فناوریهای نوین و اصلاح الگوی مصرف است. در واقع، بهرهوری انرژی به معنای مصرف هوشمندانه منابع است، نه فقط مصرف کمتر.
مدیر بهینهسازی، تعمیرات و نگهداری تأسیسات شهری شهرداری اصفهان اظهار میکند: اجرای این برنامهها آثاری فراتر از کاهش هزینههای شهری دارد و میتواند تابآوری شهر را در برابر بحرانهای انرژی و کمآبی افزایش دهد.
حسینی معتقد است هر میزان که مصرف آب و برق در شهر بهینهتر شود، ظرفیت شبکه برای تأمین پایدار انرژی افزایش پیدا کرد، فشار ناشی از ناترازی کاهش پیدا میکند و امکان تأمین برق واحدهای تولیدی، صنایع و کسبوکارها نیز بیشتر خواهد شد؛ موضوعی که در نهایت به حفظ تولید، اشتغال، پایداری اقتصادی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان منجر میشود.
آینده شهرها از مدیریت هوشمند آب و انرژی آغاز میشود
آینده شهرها نه فقط به میزان منابعی که در اختیار دارند، بلکه به کیفیت مدیریت همان منابع وابسته است. در روزگاری که هم آب و هم انرژی به داراییهای راهبردی تبدیل شدهاند، دیگر نمیتوان برای هر کدام نسخهای جداگانه پیچید.
هر تصمیم در حوزه مدیریت آب، بر مصرف انرژی اثر میگذارد و هر گام برای افزایش بهرهوری انرژی، میتواند به حفظ منابع آبی نیز کمک کند. این پیوند ناگسستنی، نگاه تازهای را به مدیریت شهری تحمیل کرده است؛ نگاهی که در آن توسعه پایدار، نه با مصرف بیشتر، بلکه با استفاده هوشمندانهتر از منابع معنا پیدا میکند.
امروز شهرهای موفق جهان، تابآوری خود را نه با ساخت زیرساختهای پرهزینه، بلکه با کاهش اتلاف منابع، هوشمندسازی تأسیسات، بازچرخانی، استفاده از فناوریهای نوین و جلب مشارکت شهروندان افزایش میدهند. این همان مسیری است که میتواند هزینههای اداره شهر را کاهش دهد، فشار بر شبکههای آب و برق را کم کند و کیفیت خدمات عمومی را بدون افزایش مصرف منابع حفظ کند.
برای شهری همچون اصفهان که همزمان با چالشهای خشکسالی، فرونشست زمین، افزایش دمای هوا و محدودیت منابع آب روبهرو است، این رویکرد دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ پایداری شهر در سالهای آینده است.
موفقیت این مسیر نیز تنها به اجرای پروژههای عمرانی محدود نمیشود، بلکه به شکلگیری فرهنگی وابسته است که در آن هر شهروند بداند با هر قطره آبی که حفظ میکند، تنها از یک منبع طبیعی محافظت نکرده، بلکه بخشی از انرژی، سرمایه و آینده شهر را نیز برای نسلهای بعدی حفظ کرده است. شاید از همین جا بتوان مفهوم واقعی توسعه پایدار را تعریف کرد؛ شهری که در آن هیچ قطره آب و هیچ واحد انرژی، بیهدف و بیثمر از دست نرود.
نظر شما