به گزارش خبرگزاری ایمنا، اجرا شدن موافقتنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، یکی از مهمترین تحولات تجاری کشور در سالهای اخیر به شمار میرود؛ توافقی که از بیستوپنجم اردیبهشت ۱۴۰۴ وارد مرحله اجرا شد و با کاهش چشمگیر تعرفههای گمرکی، چشمانداز تازهای را پیش روی صادرکنندگان ایرانی قرار داده است. این موافقتنامه که جایگزین توافق موقت سال ۲۰۱۹ شده، دامنه پوشش تعرفهای را از چند صد قلم کالا به حدود ۸۷ تا ۹۰ درصد خطوط تعرفهای افزایش داده و میانگین تعرفه واردات کالاهای ایرانی به کشورهای عضو اتحادیه را از حدود ۲۰ درصد به نزدیک ۵ درصد کاهش داده است. کارشناسان معتقدند این تحول میتواند زمینه افزایش رقابتپذیری کالاهای ایرانی در بازارهای اوراسیا را فراهم کند، هرچند توسعه صادرات تنها به کاهش تعرفهها وابسته نیست و عوامل دیگری همچون زیرساختهای بانکی، حملونقل، لجستیک، استانداردها و شناخت دقیق بازارهای هدف نیز نقش تعیینکننده دارند.
اتحادیه اقتصادی اوراسیا متشکل از روسیه، ارمنستان، قزاقستان، بلاروس و قرقیزستان، بازاری چندصد میلیون نفری را در اختیار صادرکنندگان قرار میدهد و در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران تبدیل شده است. در این میان، روسیه، ارمنستان و قزاقستان بیشترین سهم را در تجارت ایران با این اتحادیه دارند و محصولاتی همچون پسته، کیوی، فلفل گلخانهای، میگو، سیمان سفید، محصولات فولادی و برخی مواد معدنی از مهمترین اقلام صادراتی ایران به این بازار محسوب میشوند.
با وجود فرصتهای ایجاد شده، فعالان اقتصادی تأکید دارند که عبور موفق از بازارهای اوراسیا مستلزم آشنایی با الزامات قانونی، استانداردهای جدید، شیوههای حملونقل، قراردادهای بینالمللی و انتخاب شرکای تجاری معتبر است. همچنین ارمنستان بهدلیل برخورداری از تنها مرز زمینی ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، همچنان یکی از مهمترین مسیرهای ورود کالاهای ایرانی به این بازار به شمار میرود، هرچند توسعه کریدورهای دریایی خزر و مسیر شمال-جنوب، نقش کشورهای دیگری همچون قزاقستان را نیز در تجارت منطقهای پررنگتر کرده است. در چنین شرایطی، کارشناسان معتقدند بهرهگیری حداکثری از ظرفیتهای موافقتنامه تجارت آزاد، نیازمند افزایش دانش فنی صادرکنندگان، ارتقای کیفیت محصولات و رفع موانع غیرتعرفهای در مسیر صادرات است.
فروزان نظری، کارشناس واحد توسعه روابط حوزه بینالملل کشورهای حوزه اوراسیا و آسیای میانه در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا از بیستوپنجم اردیبهشت ۱۴۰۴ اجرا شد و این توافق مهمترین تحول در روابط تجاری ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا طی دهههای اخیر محسوب میشود و جایگزین موافقتنامه موقت سال ۲۰۱۹ شده است.
وی افزود: در موافقتنامه موقت، تنها حدود ۵۰۰ قلم کالا مشمول تعرفههای ترجیحی بودند، اما در توافق جدید حدود ۸۷ تا ۹۰ درصد خطوط تعرفهای تحت پوشش قرار گرفته است. بر اساس اعلام کمیسیون اقتصادی اوراسیا نیز میانگین تعرفه واردات کالاهای ایرانی به کشورهای عضو این اتحادیه از حدود ۲۰ درصد به حدود ۵ درصد کاهش یافته است.
کارشناس واحد توسعه روابط حوزه بینالملل کشورهای حوزه اوراسیا و آسیای میانه با بیان اینکه تمرکز اصلی صادرات ایران در این بازار همچنان بر روسیه، ارمنستان و قزاقستان است، تصریح کرد: در شرایط فعلی مهمترین محدودیت صادرکنندگان ایرانی دیگر تعرفه نیست، بلکه مشکلات بانکی، محدودیتهای حملونقل و لجستیک و الزامات استانداردی بیشترین تأثیر را بر روند صادرات دارند.
نظری با اشاره به آمار صادرات ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا گفت: ارزش صادرات ایران در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۳ حدود یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار برآورد شده بود که این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ به حدود یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار رسیده است؛ به عبارت دیگر صادرات در این بازه زمانی حدود ۷.۵ درصد رشد داشته است.
وی ادامه داد: در سه ماه ابتدایی اجرای موافقتنامه، رشد صادرات به حدود ۲۰ درصد رسیده بود، اما با توجه به شرایط اقتصادی و برخی ناپایداریهای ایجاد شده در حوزه تجارت خارجی، این میزان در مجموع ۱۰ ماهه به حدود ۷.۵ درصد رسیده است. با این وجود روند صادرات همچنان صعودی است و کاهش تعرفهها نقش قابل توجهی در این افزایش داشته است.
کارشناس واحد توسعه روابط حوزه بینالملل کشورهای حوزه اوراسیا و آسیای میانه درباره مهمترین کالاهای صادراتی ایران به کشورهای عضو این اتحادیه خاطرنشان کرد: محصولات کشاورزی، باغی و صنایع غذایی همچنان بیشترین ارزش افزوده صادراتی را دارند که از جمله آنها میتوان به پسته، کره، کیوی، فلفل گلخانهای، میگو، گوجهفرنگی، آلبالو و هلو اشاره کرد.
وی افزود: در بخش کالاهای صنعتی نیز محصولاتی همچون کانتینر، سیمان سفید، میلگرد و مقاطع فولادی، الیاف مصنوعی و اکسیدها و هیدروکسیدهای مولیبدن از مهمترین کالاهای صادراتی ایران به بازار اوراسیا محسوب میشوند.
نظری در ادامه با اشاره به الزامات فنی و استانداردهای مورد نیاز برای صادرات به کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا اظهار کرد: این اتحادیه به تدریج در حال حرکت از استانداردهای «گوست» به سمت مقررات فنی و گواهیهای مشترک EAC است و در بسیاری از گروههای کالایی، رعایت این الزامات بهصورت قانونی و اجباری درآمده است.
وی توضیح داد: اگر کالایی مشمول مقررات اجباری باشد، اما گواهی انطباق EAC را دریافت نکند، امکان ترخیص آن از گمرک وجود نخواهد داشت؛ در مقابل، کالاهایی که تنها مشمول استانداردهای غیرالزامی هستند، ممکن است از گمرک ترخیص شوند، اما در بازار مقصد یا از سوی خریدار مورد پذیرش قرار نگیرند.
کارشناس واحد توسعه روابط حوزه بینالملل کشورهای حوزه اوراسیا و آسیای میانه به تولیدکنندگان توصیه کرد: صادرکنندگان پیش از آغاز تولید انبوه، از طریق شرکتها و کارگزاران معتبر، ارزیابی انطباق محصولات خود با الزامات فنی اتحادیه اقتصادی اوراسیا را انجام دهند تا در فرایند صادرات و ترخیص کالا با مشکل روبهرو نشوند.
ارمنستان همچنان مهمترین دروازه ورود ایران به بازار اوراسیا است
وی عنوان کرد: با وجود توسعه کریدورهای حملونقل در منطقه و افزایش نقش قزاقستان در آسیای مرکزی، ارمنستان همچنان مهمترین دروازه ورود کالاهای ایرانی به بازار اتحادیه اقتصادی اوراسیا محسوب میشود.
نظری با اشاره به جایگاه ارمنستان در تجارت ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا اظهار کرد: ارمنستان تنها عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا است که مرز زمینی مستقیم با ایران دارد و همین ویژگی، جایگاه ویژهای برای این کشور در توسعه روابط تجاری با ایران ایجاد کرده است.
کارشناس واحد توسعه روابط حوزه بینالملل کشورهای حوزه اوراسیا و آسیای میانه خاطرنشان کرد: علاوهبر هممرز بودن، حذف بخش قابل توجهی از تشریفات گمرکی در چارچوب موافقتنامه تجارت آزاد، روابط سیاسی پایدار میان دو کشور و امکان ثبت شرکت با هزینههای کمتر، از مهمترین مزیتهایی است که ارمنستان را به یکی از مسیرهای اصلی ورود کالاهای ایرانی به بازار اوراسیا تبدیل کرده است.
وی با بیان اینکه در سالهای گذشته ارمنستان تنها مسیر دسترسی ایران به بازار اوراسیا بود، تصریح کرد: امروز با توسعه کریدور دریایی خزر، کریدور بینالمللی شمال-جنوب و افزایش نقش قزاقستان بهعنوان هاب لجستیکی آسیای مرکزی، بخشی از اهمیت انحصاری ارمنستان کاهش یافته است، اما این کشور همچنان بهترین و در دسترسترین دروازه ورود به بازار کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا به شمار میرود.
نظری در ادامه به مهمترین دلایل موفق نشدن برخی صادرکنندگان ایرانی در بازارهای اوراسیا اشاره کرد و گفت: بر اساس تجربه کاری و مراجعات فعالان اقتصادی، مهمترین مشکل تجار ایرانی اعتماد به شرکای تجاری نامعتبر و ضعف در تنظیم قراردادهای بینالمللی است؛ موضوعی که موجب تحمیل هزینههای سنگین به صادرکنندگان و واردکنندگان میشود، بسیاری از فعالان اقتصادی بدون بررسی کافی به واسطهها یا شرکتهای محلی اعتماد میکنند و بهدلیل آشنایی ناکافی با اصول حقوقی قراردادهای بینالمللی، در ادامه با مشکلات جدی روبهرو میشوند. این مسئله بهویژه در تجارت با روسیه بیش از سایر بازارهای اوراسیا مشاهده میشود.
وی ناآشنایی با استانداردها و الزامات قانونی کشورهای مقصد را از دیگر چالشهای مهم صادرات عنوان کرد و گفت: برخی صادرکنندگان بدون اطلاع از تغییرات مقررات فنی و گواهیهای مورد نیاز، محصولات خود را صادر میکنند و در نتیجه کالاهای آنان در گمرک کشور مقصد با مشکل روبهرو میشود یا امکان دریافت گواهی انطباق را پیدا نمیکند. بازگشت محمولههای فلفل دلمهای ایران از روسیه از موارد بارز در گذشته است که علت اصلی این اتفاق، تغییر الزامات قانونی روسیه در زمینه میزان مجاز باقیمانده سموم و آفتکشها است؛ در حالی که بسیاری از صادرکنندگان ایرانی از این تغییرات اطلاع نداشتند و محصولات خود را بر اساس استانداردهای گذشته تولید و ارسال کرده بودند.
کارشناس واحد توسعه روابط حوزه بینالملل کشورهای حوزه اوراسیا و آسیای میانه انتخاب نادرست شیوه حملونقل را نیز از دیگر عوامل افزایش هزینه صادرات دانست و افزود: بسیاری از صادرکنندگان بدون شناخت کافی از مزایا و محدودیتهای حمل جادهای، دریایی یا ریلی، تنها بهدنبال ارسال سریع کالا هستند؛ در حالی که انتخاب صحیح روش حمل میتواند زمان تحویل، هزینه نهایی و کیفیت رسیدن کالا به مقصد را به شکل قابل توجهی بهبود دهد.
نظری خاطرنشان کرد: چالشهایی همچون ضعف در خدمات پس از فروش، برندینگ، بازاریابی و قیمتگذاری حرفهای در همه بازارهای صادراتی ایران وجود دارد، اما در بازار اوراسیا آنچه بیش از همه موجب شکست تجار ایرانی میشود، انتخاب شریک تجاری نامعتبر، ضعف در قراردادهای بینالمللی، ناآگاهی از الزامات فنی و قانونی و ناپایداری کیفیت محصولات صادراتی است، موفقیت پایدار در بازارهای اوراسیا مستلزم افزایش دانش فنی صادرکنندگان، رصد مستمر تغییرات مقررات کشورهای مقصد، استفاده از مشاوران معتبر و تنظیم قراردادهای حرفهای بینالمللی است؛ موضوعی که میتواند ریسک تجارت خارجی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
به گزارش ایمنا، موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا فرصت کمسابقهای برای توسعه صادرات غیرنفتی و افزایش حضور کالاهای ایرانی در بازارهای منطقه فراهم کرده است، اما بهرهبرداری از این ظرفیت تنها با کاهش تعرفهها محقق نمیشود. رفع چالشهای بانکی، توسعه زیرساختهای حملونقل و لجستیک، آشنایی صادرکنندگان با استانداردها و الزامات قانونی، انعقاد قراردادهای حرفهای و انتخاب شرکای تجاری معتبر، از مهمترین پیشنیازهای موفقیت در این بازار است. کارشناسان معتقدند اگر این الزامات مورد توجه قرار گیرد، ایران میتواند سهم بیشتری از بازار اوراسیا را به دست آورده و صادرات پایدار و ارزشآفرین را تجربه کند.
نظر شما