به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، جهان در یک قرن گذشته شاهد یکی از بزرگترین دگرگونیهای جمعیتی تاریخ بوده است؛ تحولی که نهتنها محل زندگی میلیاردها نفر را تغییر داده، بلکه الگوهای توسعه اقتصادی، اشتغال، زیرساختها و برنامهریزی شهری را نیز دگرگون کرده است. تازهترین دادههای اداره امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد (UNDESA) نشان میدهد روند شهرنشینی با سرعتی بیسابقه ادامه دارد و اگر روندهای کنونی تداوم یابد، تا سال ۲۰۵۰ نزدیک به نیمی از جمعیت جهان در شهرها زندگی خواهند کرد، در حالی که سهم جمعیت روستایی به پایینترین سطح تاریخی خود خواهد رسید.
بر اساس این گزارش که روند تغییرات جمعیتی جهان را از سال ۱۹۵۰ تا ۲۰۵۰ بررسی کرده است، تنها حدود ۲۰ درصد از جمعیت جهان در سال ۱۹۵۰ در شهرها سکونت داشتند. در آن زمان جمعیت شهری جهان حدود ۵۰۰ میلیون نفر بود، در حالی که شهرهای کوچک و مناطق روستایی هر یک نزدیک به یک میلیارد نفر را در خود جای داده بودند و هر کدام حدود ۴۰ درصد از جمعیت جهان را تشکیل میدادند. به عبارت دیگر، در میانه قرن بیستم، جهان عمدتاً چهرهای روستایی و کمتراکم داشت.
در این مطالعه، شهرها به مناطقی با دستکم ۵۰ هزار نفر جمعیت و تراکم بالای جمعیتی اطلاق میشود. شهرهای کوچک مناطقی با حداقل پنج هزار نفر جمعیت و تراکم متوسط هستند و مناطق روستایی نیز نواحی با کمتر از ۳۰۰ نفر جمعیت در هر کیلومتر مربع تعریف شدهاند. همچنین ارقام مربوط به بازه زمانی ۲۰۲۵ تا ۲۰۵۰ بر پایه پیشبینیهای جمعیتی سازمان ملل ارائه شده است.
روند شهرنشینی طی دهههای بعد با سرعت قابلتوجهی ادامه یافت. سهم جمعیت شهری جهان از ۲۰ درصد در سال ۱۹۵۰ به ۳۱ درصد در سال ۱۹۷۵، ۳۹ درصد در سال ۲۰۰۰ و حدود ۴۵ درصد در سال ۲۰۲۵ رسید و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۵۰ به ۴۸ درصد افزایش یابد. در مقابل، سهم جمعیت روستایی از ۴۰ درصد در سال ۱۹۵۰ به ۳۱ درصد در سال ۱۹۷۵، ۲۴ درصد در سال ۲۰۰۰، ۲۰ درصد در سال ۲۰۲۵ و حدود ۱۷ درصد در سال ۲۰۵۰ کاهش خواهد یافت. سهم شهرهای کوچک نیز از ۴۰ درصد در سال ۱۹۵۰ به ۳۵ درصد در سال ۲۰۵۰ خواهد رسید.
یکی از مهمترین نقاط عطف این تحول در سال ۱۹۷۵ رخ داد؛ زمانی که جمعیت ساکن شهرها برای نخستین بار از جمعیت روستایی جهان پیشی گرفت. در آن سال حدود یک میلیارد و ۲۷۰ میلیون نفر در شهرها و حدود یک میلیارد و ۲۵۰ میلیون نفر در مناطق روستایی زندگی میکردند. این روند در سال ۱۹۹۷ وارد مرحله تازهای شد و شهرها علاوه بر مناطق روستایی، از نظر جمعیتی از شهرهای کوچک نیز عبور کردند و از آن زمان تاکنون بزرگترین محل سکونت جمعیت جهان محسوب میشوند.
برآوردهای سال ۲۰۲۵ نشان میدهد حدود سه میلیارد و ۶۹۰ میلیون نفر، معادل نزدیک به ۴۵ درصد جمعیت جهان، در شهرها زندگی میکنند و اکنون شهرها در ۱۰۴ کشور جهان رایجترین نوع سکونتگاه به شمار میروند. این موضوع نشاندهنده آن است که شهرنشینی دیگر محدود به کشورهای توسعهیافته نیست و به روندی فراگیر در بسیاری از کشورهای در حال توسعه نیز تبدیل شده است.
در مقابل، اگرچه رشد جمعیت روستایی نسبت به شهرها بسیار کندتر بوده، اما تعداد مطلق ساکنان مناطق روستایی همچنان افزایش یافته است. جمعیت روستایی جهان از حدود ۹۹۷ میلیون نفر در سال ۱۹۵۰ به حدود یک میلیارد و ۶۱۰ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ رسیده است، اما به دلیل رشد سریعتر جمعیت شهری، سهم مناطق روستایی از کل جمعیت جهان طی این مدت به نصف کاهش یافته است.
این گزارش تأکید میکند که آفریقای جنوب صحرای بزرگ تنها منطقهای است که طی ۷۵ سال گذشته افزایش قابلتوجه جمعیت روستایی را تجربه کرده است، در حالی که سایر مناطق جهان عمدتاً رشد جمعیت خود را در شهرها و شهرهای کوچک ثبت کردهاند. بر همین اساس پیشبینی میشود جمعیت روستایی جهان در سال ۲۰۴۶ به حدود یک میلیارد و ۶۵۰ میلیون نفر برسد و پس از آن برای نخستین بار وارد روند کاهش مطلق شود؛ اتفاقی که در میان سه نوع سکونتگاه، ابتدا برای مناطق روستایی رخ خواهد داد. با وجود این کاهش، جمعیت کل جهان همچنان به رشد خود ادامه خواهد داد.
پیشبینیها نشان میدهد تا سال ۲۰۵۰ جمعیت شهرهای جهان به حدود چهار میلیارد و ۶۷۰ میلیون نفر خواهد رسید؛ رقمی که بیش از ۹ برابر جمعیت شهری ثبتشده در سال ۱۹۵۰ است. در همین زمان جمعیت شهرهای کوچک به حدود سه میلیارد و ۳۴۰ میلیون نفر و جمعیت مناطق روستایی به حدود یک میلیارد و ۶۵۰ میلیون نفر خواهد رسید.
کارشناسان سازمان ملل معتقدند عوامل متعددی این روند را تقویت کردهاند. مکانیزه شدن کشاورزی و کاهش نیاز به نیروی کار در بخش کشاورزی، فرصتهای شغلی گستردهتر، دسترسی بهتر به آموزش، خدمات درمانی، کالاها، زیرساختها، امکانات فرهنگی و تفریحی و همچنین تمرکز سرمایهگذاریها در مناطق شهری، از مهمترین محرکهای مهاجرت جمعیت به شهرها به شمار میروند.
بر اساس این برآوردها، تا سال ۲۰۵۰ حدود دوسوم رشد جمعیت جهان در شهرها متمرکز خواهد شد و بخش عمده باقیمانده نیز در شهرهای کوچک اتفاق خواهد افتاد. همچنین پیشبینی میشود تا آن زمان شهرها در ۱۲۷ کشور جهان به اصلیترین محل استقرار جمعیت تبدیل شوند.
این دادهها نشان میدهد جهان در حال ورود به مرحلهای تازه از تاریخ جمعیتی خود است؛ مرحلهای که در آن بیش از ۸۰ درصد جمعیت جهان در شهرها و شهرهای کوچک زندگی خواهند کرد. این تحول، شهرنشینی را به یکی از تعیینکنندهترین روندهای قرن بیستویکم تبدیل کرده و ضرورت برنامهریزی برای توسعه زیرساختهای شهری، تأمین مسکن، حملونقل، خدمات عمومی، مدیریت منابع، تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان را بیش از هر زمان دیگری برجسته کرده است.
نظر شما