به گزارش خبرگزاری ایمنا، اخترشناسان با استفاده از رصدهای تلسکوپ فضایی «نیل گرلز سوئیفت» ناسا موفق به شناسایی یکی از غیرمعمولترین سیاهچالههای ابرپرجرم شناختهشده شدند؛ جرمی با جرمی حدود یک میلیون برابر خورشید که برخلاف انتظار، نه در مرکز کهکشان، بلکه در فاصلهای بیش از ۳۰ هزار سال نوری از هسته کهکشان میزبان خود قرار دارد.
این کشف زمانی آغاز شد که پژوهشگران در اواخر سال ۲۰۲۵ فورانی نوری بسیار درخشان را در کهکشانی واقع در حدود ۷۵۰ میلیون سال نوری از زمین مشاهده کردند. بررسیهای بعدی نشان داد این انفجار در واقع نتیجه رویدادی موسوم به «اختلال کشندی» (Tidal Disruption Event) بوده است؛ پدیدهای که در آن یک ستاره بیش از حد به سیاهچاله نزدیک میشود و تحت نیروی گرانش فوقالعاده آن متلاشی شده و مواد باقیمانده به درون سیاهچاله سقوط میکنند.
هوش مصنوعی سرنخ سیاهچاله پنهان را پیدا کرد
پژوهشگران میگویند الگوریتم جدید هوش مصنوعی که روی دادههای رصدخانه «زویکی ترنزینت فسیلیتی» (ZTF) اجرا شده بود، از میان حدود ۵۰۰ هزار رویداد نوری که هر شب ثبت میشود، این فوران غیرعادی را شناسایی کرد؛ رخدادی که به دلیل فاصله زیاد از مرکز کهکشان، در نگاه نخست با الگوهای شناختهشده مطابقت نداشت.
پس از آن، رصدخانههای مختلف زمینی و فضایی از جمله تلسکوپ سوئیفت به بررسی این جرم پرداختند. ابزار فرابنفش سوئیفت دمای این انفجار را حدود ۳۰ هزار درجه سانتیگراد برآورد کرد و دادههای طیفی نیز تأیید کردند که این رویداد همان نابودی یک ستاره توسط سیاهچاله است.
به گفته پژوهشگران، شدت تابش این رویداد به اندازهای بود که برای چندین ماه، نور فرابنفش آن از مجموع نور کهکشان میزبان نیز بیشتر شد. این انفجار در اوج خود درخششی معادل ۱۰ میلیارد خورشید تولید کرد؛ موضوعی که آن را در میان پرنورترین رویدادهای اختلال کشندی ثبتشده قرار میدهد.
چرا این سیاهچاله در مرکز کهکشان نیست؟
بهطور تقریب همه کهکشانهای شناختهشده دارای یک سیاهچاله ابرپرجرم در مرکز خود هستند، اما کشف جدید این فرض رایج را به چالش میکشد؛ دانشمندان دو سناریوی اصلی را برای توضیح این موقعیت غیرمعمول مطرح کردهاند. در سناریوی نخست، چند کهکشان در گذشته با یکدیگر ادغام شدهاند و بر اثر برهمکنش گرانشی، سبکترین سیاهچاله از مرکز کهکشان به حاشیه پرتاب شده است.
در سناریوی دوم نیز احتمال داده میشود که یک کهکشان کوتوله هنوز در حال ادغام با کهکشان بزرگتر باشد و سیاهچاله مشاهدهشده در واقع متعلق به همان کهکشان کوچک باشد که اکنون در حاشیه کهکشان میزبان قرار گرفته است.
آغاز روشی تازه برای شکار سیاهچالههای سرگردان
پژوهشگران معتقدند این کشف، روشی جدید برای یافتن سیاهچالههایی ارائه میدهد که تاکنون به دلیل نداشتن تابش مستقیم، بهطور تقریب نامرئی بودهاند؛ آنها قصد دارند در سالهای آینده با استفاده از دادههای رصدخانه ورا روبین و تلسکوپ فضایی آینده نانسی گریس رومن، همین روش را برای شناسایی نمونههای بیشتر به کار بگیرند.
به گفته محققان، ترکیب دادههای این رصدخانهها با مشاهدات سوئیفت میتواند کاملترین نقشه از سیاهچالههای ابرپرجرم سرگردان جهان را در اختیار اخترشناسان قرار دهد و به درک بهتر تاریخچه ادغام کهکشانها و تکامل ساختارهای کیهانی کمک کند.
نظر شما