به گزارش خبرگزاری ایمنا از آذربایجان شرقی، شهرها علاوه بر بناها و زیرساختهای خود، با مکانهایی شناخته میشوند که در حافظه جمعی شهروندان جای گرفتهاند. گاهی یک بازار، میدان، گذر تاریخی یا فضای عمومی، در طول سالها با تکرار رویدادها و شکلگیری تجربههای مشترک، هویتی مستقل پیدا میکند و به نمادی برای معرفی یک شهر تبدیل میشود.
بازار تاریخی تبریز از جمله این فضاهاست؛ مجموعهای که اگرچه از گذشتههای دور قلب تجارت منطقه بوده، اما نقش آن به فعالیتهای اقتصادی محدود نمانده است. برگزاری آیینهای مذهبی، حضور هیئتها و شکلگیری رویدادهای اجتماعی در این بازار، باعث شده این مکان به یکی از شناختهشدهترین نشانههای فرهنگی تبریز تبدیل شود.
برند شدن یک فضای شهری، نتیجه یک اتفاق کوتاهمدت یا یک برنامه تبلیغاتی نیست؛ بلکه حاصل سالها تعامل میان مردم و مکان است. زمانی که یک فضا بتواند خاطره بسازد، میزبان رویدادهای ماندگار باشد و بخشی از زندگی اجتماعی شهروندان شود، به سرمایهای فرهنگی برای شهر تبدیل خواهد شد.
به عقیده متخصصان شهری، برند شدن یک مکان تنها به شهرت یا شناخته شدن آن محدود نمیشود، بلکه حاصل شکلگیری پیوندی عمیق میان فضا، مردم و خاطرات جمعی است، از نگاه آنها، یک فضای شهری زمانی به یک برند تبدیل میشود که بتواند هویت مشخصی ایجاد کند و در ذهن شهروندان و مخاطبان، تصویری متمایز و ماندگار داشته باشد.
متخصصان معتقدند مکانهایی که در طول زمان میزبان رویدادهای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی بودهاند، ظرفیت بیشتری برای تبدیل شدن به نشانههای هویتی شهر دارند؛ چراکه تکرار این رویدادها باعث شکلگیری تجربههای مشترک و تقویت احساس تعلق میان مردم و آن فضا میشود.
ویژگیهای منحصربهفرد تاریخی و فرهنگی، مشارکت شهروندان و تداوم حضور مردم از مهمترین عوامل ماندگاری یک مکان شهری است. در واقع، یک بازار، میدان یا گذر تاریخی زمانی فراتر از یک کالبد شهری قرار میگیرد که به بخشی از زندگی روزمره، خاطرات و روایتهای جمعی مردم تبدیل شود.
متخصصان شهری تأکید میکنند که برند شدن فضاهای شهری نباید به معنای فاصله گرفتن از هویت اصلی آن مکان باشد؛ بلکه حفظ اصالت، تداوم کارکرد اجتماعی و توجه به نقش مردم، مهمترین عوامل حفظ جایگاه این فضاها به عنوان سرمایههای فرهنگی شهرهاست.
بازار تاریخی تبریز در کنار معماری منحصربهفرد و جایگاه اقتصادی خود، همواره بخشی جداییناپذیر از حیات فرهنگی و مذهبی این شهر بوده است. در ایام عزاداری سید و سالار شهیدان راستهها، سراها و تیمچههای این بازار بهویژه تیمچه مظفریه، میزبان آیینهایی است که ریشه در باورها و سنتهای دیرینه مردم تبریز دارد.
حرکت دستههای عزاداری محلات مختلف، برگزاری مجالس سوگواری در مساجد بازار و حضور پرشور بازاریان، تصویری ماندگار از پیوند میان بازار، جامعه و فرهنگ عاشورایی را به نمایش میگذارد؛ سنتی که نسل به نسل منتقل شده است و همچنان جایگاه ویژهای در هویت تاریخی این شهر دارد.
این آیینها تنها به برگزاری مراسم سوگواری محدود نمیشود، بلکه بازتابی از نقش اجتماعی بازار تبریز در طول تاریخ است؛ بازاری که همواره محلی برای تعامل مردم، شکلگیری پیوندهای اجتماعی و حفظ سنتهای فرهنگی بوده است.
در روزهای عزاداری، کسبه و بازاریان با همراهی هیئتهای مذهبی و دستههای محلات مختلف، فضایی متفاوت در این مجموعه تاریخی ایجاد میکنند؛ فضایی که در آن صدای نوحهخوانی و مرثیهسرایی با معماری کهن بازار درهم میآمیزد و تصویری ماندگار از فرهنگ حسینی مردم این دیار به وجود میآورد.
برگزاری این مراسم با نظم و ساختار مشخص، از جمله حرکت دستههای عزاداری محلات مختلف، حضور هیئتهای مذهبی و برپایی مجالس در مساجد بازار، نشاندهنده ریشهدار بودن این سنت در میان مردم تبریز است.
بسیاری از این آیینها طی سالیان طولانی حفظ شده و همچنان با مشارکت نسلهای مختلف ادامه دارد؛ به نحوی که بازار تبریز در ایام سوگواری اهل بیت (ع)، به یکی از مهمترین جلوهگاههای میراث معنوی این شهر تبدیل میشود.
آیین عزاداری در بازار تاریخی تبریز از کهنترین سنتهای مذهبی این شهر به شمار میرود که هر سال در ایام سوگواری حضرت امام حسین (ع)، از محرم تا پایان ماه صفر، با حضور پرشور بازاریان، اصناف و مردم برگزار میشود و جلوهای از پیوند عمیق فرهنگ عاشورایی با هویت تاریخی و اجتماعی تبریز را به نمایش میگذارد و به نوعی تبدیل به برند شهری شده است.
محمد عزیزی، پژوهشگر تاریخ به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: یکی از جلوههای معنوی و پرشور بازار تبریز مراسم عزاداری در ایام شهادت اهل بیت (ع) است، این بازار تاریخی همواره یکی از مراکز مهم و اصلی برپایی مراسم عزاداری در شهر تبریز است؛ به نحوی که بیشتر مردم تبریز در روزهای شهادت ائمه اطهار (ع) در عزاداری بازار تبریز شرکت میکنند.
پژوهشگر تاریخ میگوید: این حضور یا به صورت فعّال به عنوان سینهزن یا زنجیرزن در دستهجات یا برای استماع و بهرهمندی از اشعار و مراثی برای ابراز مراتب ارادت و همدردی با خاندان اهل بیت (ع) است.
عزیزی با بیان اینکه در بازار تبریز سه گونه مجلس عزاداری برپا میشود، خاطرنشان میکند: نخست، مجالس عزاداری که در ایام شهادت ائمه اطهار (ع) در بیشتر مساجد بازار تبریز برپا میشود. این مجالس معمولا در فاصله نماز ظهر و عصر (بینالصلاتین) و یا پس از نماز عصر برگزار میشود.
وی ادامه میدهد: مجالس برگزار شده در مساجد به این نحو است که ابتدا یکی از وعّاظ به منبر میرود، پس از سخنرانی به ذکر مصیبت میپردازد و سپس نوحهخوانان حاضر در مجلس نیز نوحهسرایی میکنند.
پژوهشگر تاریخ میگوید: دوم، حرکت دستهجات عزاداری محلات مختلف به بازار تبریز در مدت پنج روز تعطیلی آن در ایام محرم است که از بعد از ظهر تا هنگام شب و روز قبل از تاسوعا آغاز میشود و روزهای عاشورا تا دوازدهم محرم را در بر میگیرد.
عزیزی ادامه میدهد: این عزاداریها در روز دوازدهم که به «امام اوچی » ( سومین روز شهادت امام) معروف است، خاتمه پیدا میکند و در اربعین شهادت امام حسین (ع) نیز به همان نحو تکرار میشود.
وی خاطرنشان میکند: عصر روزهای ۱۹ و ۲۱ رمضان، عصر روز ۲۸ صفر (وفات پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن (ع)، عصر روز ۳۰ صفر شهادت امام رضا (ع) و سوم جمادی الثانی (شهادت حضرت فاطمه (س)) نیز مرسوم است و عزاداران دستهها که در انتظار حرکت هستند به طور معمول در مساجد بازار به اقامه نماز مغرب و عشاء ایستاده و سپس به عزاداری میپردازند.
پژوهشگر تاریخ ادامه میدهد: محلّاتی که دستههای عزاداری آنها به بازار می آیند عبارت از محلّه شتربان (دوهچی)، محلّه سرخاب، محلّه خیابان (خیاوان)، محلّه کوچه باغ، محلّه لیل آباد( لیلاوا)، محلّه حکم آباد(حکماوار)، محلّه مارالان و محلّه گازران(گزیران) هستند.
عزیزی میافزاید: همچنین محلّه قره آغاج، محلّه چوستدوزان، محلّه نوبر، محلّه ویجویه، محلّه ششگلان، محلّه باغمیشه، دسته معروف به دلخون، محلّه سیلاب، محلّه چرنداب، محلّه ابوذر(لاکه دیزه)، محلّه عمو زینالدین، محلّه امیرخیز، محلّه اهراب، میرچوپان، انتظاریون، محلّه شهید قاضی، محلّه راسته کوچه و محلّه جمشید آباد(گامیشاوان) شاهد ورود دستهجات عزاداری است.
وی میگوید: مراسم عزاداری در بازار تبریز در غیر ایام محرم از بازار صادقیّه آغاز و به بازار قندفروشان ختم میشود اما در ایام محرّم از بازار صادقیه آغاز میشود و در تیمچه مظفریه خاتمه پیدا میکند؛ دسته عزاداری هر محلّه از سه دسته عرب زنجیرزن و عجم تشکیل میشود که به همین ترتیبی که نام برده شد، وارد بازار میشوند.
پژوهشگر تاریخ با بیان اینکه ترتیب ورود دستههای محلات با قرعه مشخص میشود، عنوان میکند: سردستهها ( دستهباشی) در ساعت مشخصی در بازار حاضر میشوند و قرعهکشی میکنند و به ترتیبی که از طریق قرعه معین شده است، به بازار وارد میشوند.
پژوهشگر تاریخ درباره سومین شیوه مجلس عزاداری میگوید: در بقیه وفیّات و ایّام شهادت (روزهای غیر تعطیل) دسته عزاداری «مجمع سرپرستان دستجات حسینی تبریز» در بازار به عزاداری میپردازند. دسته عزاداری مجمع سرپرستان دستهجات حسینی تبریز، عزاداری خود را از مسجد آیتالله بادکوبهای آغاز میکنند، وارد بازار کفّاشان میشوند و به ترتیب از بازار راسته جدید بازار، یمنیدوزان بازار، دلّهزن بزرگ، بازار صادقیّه، بازار آینهفروشان و بازار راسته قدیم عبور میکنند و در بازار قندفروشان مراسم خود را به پایان میرسانند.
عزیزی عنوان میکند: مجمع سرپرستان دستهجات حسینی تبریز در نیمه شعبان نیز مراسم خاصی برگزار میکنند. این مراسم نیز همانند مراسم عزاداری از مسجد آیتالله بادکوبهای آغاز میشود و هریک از اعضای دسته، شاخه گلی در دست میگیرند؛ این دسته از بازارها عبور میکنند و مراسم در بازار سرّاجان به پایان میرسد.
وی ادامه میدهد: در این مراسم مداحان خاندان اهل بیت (ع) اشعاری در وصف حضرت امام زمان (عج) و در موضوع انتظار قرائت میکنند، در نیمه شعبان بازار سرّاجان به شکل خاصی آذینبندی میشود و در این بازار از دسته مجمع سرپرستان دستجات حسینی تبریز پذیرایی به عمل میآید.
پژوهشگر تاریخ عنوان میکند: برنامه عزاداری مجمع سرپرستان دستجات حسینی تبریز و برنامه خاص این مجمع در روز نیمه شعبان تقریبا از سال ۱۳۷۰ به طور مرتب برگزار میشود.
به گزارش ایمنا، بازار تاریخی تبریز امروز به واسطه حضور مداوم مردم در آیینها و رویدادهای مذهبی و اجتماعی، به یکی از نمادهای هویتی این شهر تبدیل شده است. استمرار مراسم عزاداری، نظم خاص حرکت دستههای محلات، نقش مساجد بازار و همراهی بازاریان نشان میدهد که این فضا چگونه توانسته در گذر زمان جایگاهی فراتر از یک مکان شهری پیدا کند.
بازار تبریز همواره یکی از کانونهای اصلی برگزاری مراسم مذهبی در این شهر بوده و حضور مردم در این آیینها، پیوندی عمیق میان بازار، جامعه و فرهنگ عاشورایی ایجاد کرده است.
چنین پیوندی موجب شده است بازار تبریز نه فقط به عنوان یک اثر تاریخی، بلکه به عنوان یک فضای زنده فرهنگی شناخته شود؛ فضایی که خاطرات جمعی و سنتهای دیرینه مردم را در خود حفظ کرده و به بخشی از برند فرهنگی و هویت شهری تبریز تبدیل شده است.
نظر شما