به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، فضاهای عمومی و میدانهای شهری در شهرهای اسلامی همواره بهعنوان صحنههای اصلی برگزاری آیینهای مذهبی عمل کردهاند. این فضاها که در طول تاریخ بهعنوان کانونهای حیات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شهرها شناخته میشدهاند، در ایام مذهبی به محل تجمع میلیونها نفر تبدیل میشوند که برای شرکت در مراسم مذهبی، عزاداری، جشنها و آیینهای جمعی گرد هم میآیند. میدانهای شهری با فراهم آوردن فضایی مرکزی و وسیع، امکان تجمع و گردهمایی را بهخوبی فراهم میآورند و به عنوان عنصری فرمدهنده به فضای شهری، سیستمی پایدار از نظم و قواعد را در ساختار شهرها جاری میسازند.
نقش میدانهای شهری در برگزاری آیینهای مذهبی، فراتر از ارائه یک فضای فیزیکی برای تجمع است. این فضاها با ایجاد بستر مناسب برای تعاملات اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی، شکلدهی به هویت فرهنگی و بازتولید فضاهای جمعی، به تقویت همبستگی اجتماعی و انسجام محلهای کمک میکنند. در آیینهای مذهبی، میدانهای شهری به فضاهایی تبدیل میشوند که در آنها مرزهای طبقهای، قومی و زبانی کمرنگ میشود و افراد از گروههای مختلف جامعه کنار یکدیگر میآیند و احساس تعلق جمعی را تجربه میکنند.
میدانهایی که در مجاورت مساجد بزرگ، امامزادگان، حسینیهها و سایر اماکن مذهبی واقع شدهاند، بهعنوان فضاهای باز شهری با کارکردهای چندگانه عمل میکنند. این میدانها نهتنها در ایام ویژه مذهبی میزبان جمعیتهای عظیم هستند، بلکه در روزهای عادی نیز بهعنوان فضاهایی برای تعاملات اجتماعی، فعالیتهای اقتصادی و برنامههای فرهنگی مورد استفاده قرار میگیرند. ویژگیهایی همچون دسترسی آسان، ارتباط با گذرهای اطراف، داشتن ورودیهای متعدد و تعامل ایجاد شده بین مردم، عوامل مؤثر و تعیینکنندهای در احتساب این فضاها به عنوان فضاهای باز شهری هستند.
برگزاری آیینهای مذهبی در میدانهای شهری، چالشهایی نیز برای مدیریت شهری ایجاد میکند. ترافیک سنگین، ازدحام جمعیت، فشار بر زیرساختها، مدیریت پسماند و حفظ نظم و امنیت، از جمله این چالشها هستند که نیازمند برنامهریزی دقیق و هماهنگی بین نهادهای مختلف شهری هستند. با این حال، بسیاری از شهرهای اسلامی توانستهاند با برنامهریزی مناسب و مدیریت هوشمند، این چالشها را به فرصتهایی برای توسعه شهری، رونق اقتصادی و تقویت همبستگی اجتماعی تبدیل کنند.
منامه؛ میدانهای محلات و آیینهای شهادت امام حسن مجتبی (ع)
منامه، پایتخت بحرین، با وجود وسعت محدود، یکی از مهمترین مراکز برگزاری آیینهای شیعی در منطقه خلیج فارس به شمار میرود. در سالروز شهادت امام حسن مجتبی (ع) که در ۲۸ صفر برگزار میشود، میدانها و فضاهای باز پیرامون مأتمها (حسینیههای سنتی بحرین) در محلههایی همچون السنابس، الدراز، جدحفص و کرزکان به کانون اصلی حضور عزاداران تبدیل میشود. این فضاهای شهری از ساعات اولیه روز میزبان دستههای عزاداری هستند که از مسیرهای مختلف محلات به سمت میدانهای مرکزی حرکت میکنند و پس از تجمع، مراسم نوحهخوانی، مرثیهسرایی و سینهزنی را برگزار میکنند.
در روز شهادت، میدانهای پیرامون مأتمها با پارچههای سیاه، کتیبههای مذهبی و پرچمهای عزا آذین میشود و موکبهای مردمی در اطراف آنها به توزیع آب، چای، قهوه عربی و غذای نذری میان عزاداران میپردازند. در بسیاری از این میدانها، پس از اقامه نماز جماعت، روحانیان درباره سیره و جایگاه امام حسن مجتبی (ع)، نقش ایشان در حفظ وحدت امت اسلامی و شرایط سیاسی دوران امامت آن حضرت سخنرانی میکنند و سپس دستههای عزاداری به حرکت خود در خیابانهای اصلی شهر ادامه میدهند.
مدیریت شهری منامه و شوراهای محلی نیز برای برگزاری این آیینها، مسیرهای عزاداری را از پیش تعیین میکنند، محدودیتهای ترافیکی موقت اعمال میشود، نیروهای خدمات شهری مسئول نظافت و جمعآوری پسماند هستند و تیمهای امدادی و داوطلبان هلالاحمر در میدانها و مسیرهای عزاداری مستقر میشوند. این برنامهریزی باعث میشود که با وجود حضور هزاران عزادار، مراسم با نظم و ایمنی مناسب برگزار شود.
از منظر شهرسازی، میدانهای محلات شیعهنشین منامه تنها محل عبور و مرور نیستند، بلکه در مناسبتهایی مانند شهادت امام حسن مجتبی (ع) به فضاهایی برای تقویت همبستگی اجتماعی، حفظ آیینهای مذهبی و تعامل شهروندان تبدیل میشوند. این تجربه نشان میدهد که حتی در شهرهایی با تراکم بالا و محدودیت فضایی، طراحی و مدیریت صحیح فضاهای عمومی میتواند نقش مهمی در میزبانی آیینهای مذهبی و ارتقای سرمایه اجتماعی ایفا کند.
جاکارتا؛ میدان استقلال و مراسم عید فطر
جاکارتا، پایتخت اندونزی و بزرگترین شهر جهان اسلام از نظر جمعیت، نمونهای برجسته از بهرهگیری موفق از میدانهای شهری در برگزاری آیینهای مذهبی است. میدان استقلال یکی از بزرگترین میدانهای جهان با مساحتی حدود یک کیلومتر مربع، در قلب جاکارتا واقع شده و در ایام خاص مذهبی بهویژه عید فطر میزبان میلیونها نفر است.
در روز عید فطر، صدها هزار نفر از سراسر جاکارتا و شهرهای اطراف، به سمت میدان استقلال در حرکت هستند تا نماز عید را به جماعت اقامه کنند. این مراسم که با حضور رئیسجمهور و مقامات عالی دولت برگزار میشود، به یک رویداد ملی تبدیل شده است که در آن مردم از تمام نقاط کشور با لباسهای نو و سنتی، جمع میشوند و احساس همبستگی ملی و مذهبی را تجربه میکنند. پس از نماز، میدان به صحنهای از جشن و شادی تبدیل میشود که در آن برنامههای فرهنگی، موسیقی سنتی، رقصهای محلی و فعالیتهای اجتماعی برگزار میشود.
مسجد استقلال بزرگترین مسجد جنوب شرق آسیا که در مجاورت میدان استقلال واقع شده است، در این ایام به کانون اصلی حیات مذهبی تبدیل میشود. خیابانهای منتهی به مسجد و میدان، به پیادهراههایی زنده تبدیل میشوند که در آنها بازارهای موقت فروش لباسهای سنتی، مواد غذایی، کتابهای مذهبی و سوغاتیها برپا میشود. شهرداری جاکارتا با برنامهریزی دقیق برای این مراسم از جمله بستن خیابانهای اطراف به روی ترافیک، افزایش تردد قطارهای شهری و اتوبوسها، ایجاد پارکینگهای موقت، استقرار تیمهای امدادی و پزشکی و افزایش نیروهای امنیتی توانسته است این آیینها را به فرصتهایی طلایی برای توسعه شهری و تقویت همبستگی اجتماعی تبدیل کند.
داکار؛ میدان مسجد بزرگ و مراسم تولد پیامبر اسلام
داکار، پایتخت سنگال، با میدان اطراف مسجد بزرگ داکار نمونهای چشمگیر از بهرهگیری از فضای میدانی در برگزاری آیینهای مذهبی در آفریقا است. این مسجد که توسط شیخ ابراهیم نیاس، از بزرگان طریقت تیجانیه، تأسیس شده است در ایام خاص مذهبی بهویژه مراسم مولودالنبی میزبان میلیونها نفر از سراسر سنگال و کشورهای غرب آفریقا است.
در مراسم مولودالنبی که بهطور ویژه در سنگال برگزار میشود، میدان اطراف مسجد و خیابانهای منتهی به آن، مملو از جمعیتی میشود که با لباسهای سنتی سفید رنگ جمع میشوند و به ذکر، دعا و قرائت قرآن میپردازند. این مراسم که چندین روز به طول میانجامد، به یک گردهمایی عظیم عرفانی تبدیل میشود که در آن پیروان طریقت تیجانیه از سراسر جهان احساس همبستگی معنوی را تجربه میکنند.
در اطراف میدان بازارهای موقت برپا میشوند که در آنها کتابهای مذهبی، تسبیح، لباسهای سنتی، مواد غذایی و سوغاتیها عرضه میشود. گروههای مداح و ذاکر در گوشه و کنار میدان به خواندن اشعار مذهبی و ذکر میپردازند و فضایی سرشار از معنویت ایجاد میکنند. شهرداری داکار با برنامهریزی برای این مراسم، از جمله تأمین زیرساختهای حملونقل، ایجاد امکانات رفاهی و بهداشتی و استقرار نیروهای امنیتی توانسته است این آیینها را به فرصتهایی برای توسعه شهری و تقویت همبستگی اجتماعی تبدیل کند.
کراچی؛ میدان امامبارگاه و مراسم عاشورا
کراچی، بزرگترین شهر پاکستان، با میدانهای اطراف امامبارگاهها، نمونهای موفق از بهرهگیری از فضای میدانی در برگزاری آیینهای مذهبی شیعیان است. امامبارگاهها که بهعنوان حسینیهها در پاکستان شناخته میشوند، در ایام محرم و صفر بهویژه در روزهای تاسوعا، عاشورا و اربعین میزبان میلیونها نفر هستند.
در روز عاشورا میدانهای اطراف امامبارگاههای بزرگ کراچی همچون امامبارگاه نیوکراچی و امامبارگاه صدر، مملو از جمعیتی میشود که برای شرکت در مراسم عزاداری، سینهزنی و زنجیرزنی گرد هم میآیند. دستههای عزاداری از نقاط مختلف شهر به سمت این میدانها در حرکت هستند و در طول مسیر به سینهزنی و زنجیرزنی میپردازند. در این مراسم میلیونها نفر، بدون توجه به مذهب و فرقه در کنار یکدیگر به عزاداری میپردازند.
در اطراف میدانها، موکبهای عزاداری برپا میشوند که در آنها چای، قهوه و غذای نذری به عزاداران عرضه میشود. پرچمهای سیاه و سبز، بنرهای عزاداری و تصاویر امام حسین (ع) و یارانش، میدانها و خیابانهای اطراف را تزئین میکنند و فضایی سرشار از حزن و معنویت ایجاد مینمایند. شهرداری کراچی با برنامهریزی برای این مراسم از جمله بستن خیابانهای اطراف به روی ترافیک، افزایش تردد اتوبوسها، ایجاد پارکینگهای موقت، استقرار تیمهای امدادی و پزشکی و افزایش نیروهای امنیتی توانسته است این آیینها را به نمونهای موفق از مدیریت شهری در برگزاری آیینهای مذهبی تبدیل کند.
لاهور؛ مراسم محرم و اربعین
لاهور، دومین شهر بزرگ پاکستان و پایتخت فرهنگی این کشور، با میدانهای اطراف امامبارگاهها و حسینیهها، نمونهای دیگر از بهرهگیری موفق از فضای میدانی در برگزاری آیینهای مذهبی محرم و اربعین است. لاهور که جمعیت قابلتوجهی از شیعیان را در خود جای داده است، در ایام محرم و صفر بهویژه در روزهای تاسوعا، عاشورا و اربعین میزبان میلیونها نفر از سراسر پاکستان است.
در روز عاشورا میدانهای اطراف امامبارگاههای بزرگ لاهور همچون امامبارگاه چوک ناز و امامبارگاه گاچا مملو از جمعیتی میشود که برای شرکت در مراسم عزاداری، سینهزنی و زنجیرزنی آمدهاند. دستههای عزاداری از نقاط مختلف شهر به سمت این میدانها در حرکت هستند و در طول مسیر به سینهزنی و زنجیرزنی میپردازند.
در روز اربعین مراسم باشکوهتری در این میدانها برگزار میشود. در این روز دستههای عزاداری از سراسر شهر به سمت امامبارگاهها در حرکت هستند و در طول مسیر به سینهزنی، زنجیرزنی و پرچمزنی میپردازند. در میدانهای اطراف امامبارگاهها، مراسم قرائت زیارت اربعین، دعای فرج و سخنرانیهای مذهبی برگزار میشود و هزاران نفر در این مراسم شرکت میکنند.
در اطراف میدانها، موکبهای عزاداری برپا میشوند که در آنها چای، قهوه و غذای نذری به عزاداران عرضه میشود. پرچمهای سیاه و سبز، بنرهای عزاداری و تصاویر امام حسین (ع) و یارانش، میدانها و خیابانهای اطراف را تزئین میکنند و فضایی سرشار از حزن و معنویت ایجاد میکنند.
علاوه بر این، در لاهور علما و شخصیتهای شیعه و سنی طی همایشی با موضوع محرم در این شهر گرد هم میآیند و به ذاکران اهل بیت توصیه میکنند از بیان مطالب تفرقهبرانگیز در ایام محرم پرهیز کنند. این رویکرد موجب شده است که مراسم محرم و اربعین در لاهور، به نمادی از همبستگی و وحدت اسلامی در پاکستان تبدیل شود و نقش مهمی در تقویت سرمایه اجتماعی و هویت فرهنگی شهر ایفا کند.
نظر شما