به گزارش خبرگزاری ایمنا، همزمان با افزایش دمای هوا و گسترش شهرنشینی، خیابانهای آسفالتی، ساختمانهای بتنی و سطوح غیرقابل نفوذ گرمای بیشتری را در خود ذخیره میکنند و موجب شکلگیری پدیدهای به نام «جزیره حرارتی شهری» میشوند.
بر اساس گزارشهای سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) و آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA)، دمای برخی مناطق شهری در روزهای گرم سال میتواند چند درجه سانتیگراد بیشتر از مناطق پیرامونی باشد.
کارشناسان حوزه فضای سبز میگویند توسعه زیرساختهای سبز، بهویژه خیابانهای سبز، از مؤثرترین و در عین حال اقتصادیترین راهکارهای کاهش اثر جزیره حرارتی است. در این الگو، درختان، فضای سبز، باغچههای بارانی، سطوح نفوذپذیر و مصالح با جذب حرارت کمتر در کنار یکدیگر به کاهش دمای محیط و افزایش آسایش حرارتی شهروندان کمک میکنند.
درختان؛ سامانه طبیعی خنککننده شهر
درختان با ایجاد سایه و کاهش تابش مستقیم خورشید بر سطح خیابانها و ساختمانها، از گرم شدن بیش از حد محیط جلوگیری میکنند. علاوه بر این، فرآیند تعرق گیاهان موجب خنک شدن هوای اطراف میشود و دمای محیط را کاهش میدهد.
بر اساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، افزایش پوشش درختی در شهرها علاوه بر کاهش دمای هوا، به جذب بخشی از آلایندهها، بهبود کیفیت هوا، کاهش روانابهای سطحی و کاهش مصرف انرژی ساختمانها برای سرمایش کمک میکند.
بسیاری از شهرهای جهان طی سالهای اخیر برنامههای گستردهای برای توسعه خیابانهای سبز اجرا کردهاند. سنگاپور با اجرای سیاست «شهر در دل طبیعت» کاشت درختان، توسعه بامها و دیوارهای سبز و افزایش پوشش گیاهی را به بخشی از الزامات توسعه شهری تبدیل کرده است.
بارسلونا نیز در قالب طرح «سوپربلاکها» با کاهش تردد خودروها، فضای بیشتری را به درختکاری، مسیرهای پیاده و فضاهای عمومی اختصاص داده و از این طریق به کاهش دمای محلهها کمک کرده است.
ملبورن استرالیا نیز با اجرای برنامه افزایش پوشش درختی، کاهش اثر جزیره حرارتی و افزایش تابآوری شهر در برابر موجهای گرما را دنبال میکند.
ضرورت بازنگری در شهرهای ایران
افزایش دمای هوا در بسیاری از شهرهای ایران، لزوم بازنگری در شیوه طراحی معابر و فضاهای عمومی را بیش از گذشته آشکار کرده است. کارشناسان معتقدند توسعه فضای سبز نباید صرفاً به احداث پارکها محدود شود، بلکه خیابانها، بلوارها، میدانها و پروژههای بازآفرینی شهری نیز باید با رویکرد اقلیمی طراحی شوند.
انتخاب گونههای گیاهی بومی و کمآببر، توسعه سایهاندازی در معابر، استفاده از سطوح نفوذپذیر، ایجاد باغچههای بارانی و بهکارگیری مصالحی که گرمای کمتری جذب میکنند، از جمله اقداماتی است که میتواند دمای محیط شهری را کاهش دهد.
در عین حال، متخصصان تأکید میکنند توسعه خیابانهای سبز باید با مدیریت پایدار منابع آب همراه باشد. استفاده از سامانههای آبیاری هوشمند، بهرهگیری از پساب تصفیهشده و انتخاب گونههای سازگار با اقلیم هر منطقه، از مهمترین الزامات موفقیت این رویکرد به شمار میرود.
سرمایهگذاری برای آینده شهرها
اگرچه اجرای پروژههای زیرساخت سبز نیازمند برنامهریزی و سرمایهگذاری است، اما مطالعات بینالمللی نشان میدهد منافع بلندمدت آن از هزینههای اولیه فراتر میرود. کاهش مصرف انرژی، بهبود سلامت عمومی، افزایش کیفیت فضاهای شهری، کاهش آلودگی هوا، تقویت تنوع زیستی و ارتقای تابآوری شهرها در برابر گرما، از مهمترین دستاوردهای این رویکرد است.
در شرایطی که موجهای گرما به یکی از چالشهای اصلی شهرهای جهان تبدیل شده است، خیابانهای سبز دیگر صرفاً یک عنصر زیباسازی شهری نیستند، بلکه بخشی از زیرساختهای حیاتی شهرهای آینده به شمار میروند. تجربه شهرهای مختلف نشان میدهد هرچه پوشش گیاهی و سایه در معابر شهری افزایش یابد، شهرها آمادگی بیشتری برای مقابله با گرمای شدید خواهند داشت. از این رو، توسعه زیرساختهای سبز میتواند یکی از مؤثرترین سرمایهگذاریها برای ساخت شهرهایی خنکتر، سالمتر و زیستپذیرتر باشد.
نظر شما