به گزارش خبرگزاری ایمنا، انرژی، دیگر تنها سوخت روشنماندن چراغ شهرها نیست، بلکه به یکی از مهمترین شاخصهای توسعه پایدار، تابآوری شهری و کیفیت حکمرانی تبدیل شده است.
شهرهای امروز برای ادامه حیات خود به شبکهای گسترده از زیرساختهای انرژی وابستهاند؛ از سامانههای حملونقل عمومی، روشنایی معابر و تأسیسات آب و فاضلاب گرفته تا ساختمانهای عمومی، مراکز خدماتی، تجهیزات هوشمند، پارکها و فضاهای شهری. هرچه شهرها هوشمندتر، بزرگتر و پرجمعیتتر میشوند، اهمیت مدیریت بهینه انرژی نیز بیش از گذشته خود را نشان میدهد.
به همین دلیل بسیاری از کلانشهرهای پیشرو جهان، انرژی را نه یک هزینه اجتنابناپذیر، بلکه سرمایهای راهبردی میدانند که باید برای آن برنامهریزی بلندمدت، هدفگذاری و سرمایهگذاری علمی انجام شود.
در دهههای اخیر همزمان با افزایش مصرف انرژی، تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت شهری و محدودیت منابع، رویکرد مدیریت انرژی در جهان نیز دگرگون شده است؛ اگر در گذشته تمرکز اصلی بر تولید بیشتر برق و توسعه نیروگاهها بود، امروز سیاستگذاران شهری بیش از هر چیز بر افزایش بهرهوری، کاهش اتلاف انرژی، استفاده از فناوریهای نوین، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و هوشمندسازی مصرف تأکید دارند.
تجربه شهرهایی همچون کپنهاگ، آمستردام، سنگاپور، سئول و وین نشان میدهد که بخش قابل توجهی از صرفهجویی انرژی نه از طریق ساخت زیرساختهای جدید، بلکه با اصلاح شیوه مدیریت، بازیابی انرژیهای هدررفته و استفاده از فناوریهای هوشمند حاصل شده است.
در ایران نیز طی سالهای اخیر، موضوع ناترازی انرژی، افزایش مصرف برق در فصلهای گرم، رشد تقاضا، توسعه شهرنشینی و فشار بر شبکههای تأمین انرژی، ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت مصرف را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است.
امروز دیگر مدیریت انرژی تنها وظیفه وزارت نیرو یا صنعت برق نیست، بلکه شهرداریها، شرکتهای حملونقل شهری، مدیران زیرساختها و حتی شهروندان نیز بخشی از این زنجیره محسوب میشوند؛ هر پروژهای که بتواند حتی بخشی از اتلاف انرژی را کاهش دهد، در مقیاس یک کلانشهر، آثار اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی قابل توجهی خواهد داشت.
اصفهان نیز بهعنوان یکی از مهمترین کلانشهرهای ایران، با شبکه گستردهای از زیرساختهای شهری، ناوگان حملونقل عمومی، خطوط مترو، صدها ساختمان و مجموعه خدماتی و هزاران تأسیسات شهری، ظرفیت قابل توجهی برای ارتقای بهرهوری انرژی دارد.
با این حال، کارشناسان معتقدند تحقق این ظرفیتها نیازمند نگاهی فراتر از مدیریت روزمره و تدوین یک نقشه راه جامع انرژی است؛ سندی که بتواند اهداف، اولویتها، پروژههای راهبردی و مسئولیت دستگاههای مختلف را برای افقهای میانمدت و بلندمدت مشخص کند.
در این میان، یکی از ظرفیتهای کمتر شناختهشده اما مهم، بازیابی انرژی ترمز قطارهای مترو است؛ فناوریای که در بسیاری از شهرهای جهان به کاهش مصرف برق، افزایش بهرهوری شبکه حملونقل ریلی و کاهش اتلاف انرژی کمک کرده است و میتواند بهعنوان یکی از نمونههای موفق مدیریت هوشمند انرژی مورد توجه قرار گیرد.
بررسی چنین ظرفیتهایی نشان میدهد آینده شهرها بیش از آنکه به تولید انرژی وابسته باشد، به توانایی آنها در مدیریت هوشمند منابع، کاهش هدررفت و بهرهگیری از فناوریهای نوین گره خورده است.
نقشه راه انرژی، ضرورت امروز مدیریت شهری اصفهان است
محمودرضا چنگیزیان، عضو هیئت علمی گروه مهندسی راهآهن و برنامهریزی حملونقل دانشگاه اصفهان با تأکید بر ضرورت نگاه راهبردی به مدیریت انرژی در شهرها، اظهار میکند: آیا زمان تدوین نقشه راه انرژی اصفهان فرا رسیده است؟ اگر از مدیران شهری بپرسیم مهمترین برنامه انرژی اصفهان برای ۱۰ یا ۲۰ سال آینده چیست، آیا پاسخ مشخص و مدونی برای آن وجود دارد؟ شاید این سؤال در نگاه نخست تخصصی به نظر برسد، اما واقعیت این است که انرژی یکی از ارکان اصلی اداره شهرهای امروز است و کیفیت مدیریت آن، مستقیم بر هزینههای شهری، کیفیت خدمات، محیط زیست و حتی رضایت شهروندان اثر میگذارد.
وی میافزاید: امروز تقریبا تمام خدمات شهری به انرژی وابسته است؛ از روشنایی معابر، ساختمانهای اداری و پارکها گرفته تا ایستگاههای مترو، پمپخانهها، سامانههای هوشمند، تأسیسات شهری و ناوگان حملونقل عمومی؛ با این حال در بسیاری از موارد انرژی تنها بهعنوان یک هزینه جاری دیده میشود، نه یک سرمایه راهبردی که باید برای آن برنامهریزی بلندمدت انجام شود.
عضو هیئت علمی گروه مهندسی راهآهن و برنامهریزی حملونقل دانشگاه اصفهان تصریح میکند: به اعتقاد من، اصفهان امروز بیش از هر زمان دیگری به یک نقشه راه انرژی نیاز دارد؛ سندی که مشخص کند شهر در افق ۱۰ تا ۲۰ سال آینده چه اهدافی برای کاهش مصرف انرژی، افزایش بهرهوری، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و استفاده از فناوریهای نوین دارد و هر یک از دستگاههای شهری چه مسئولیتی در تحقق این اهداف بر عهده خواهند داشت.
چنگیزیان ادامه میدهد: تجربه بسیاری از شهرهای پیشروی جهان نشان میدهد که مدیریت انرژی تنها بهمعنای تولید بیشتر برق نیست، بلکه به معنای مصرف هوشمندانهتر، کاهش اتلاف انرژی و استفاده حداکثری از ظرفیت زیرساختهای موجود است. گاهی بدون ساخت یک نیروگاه جدید، میتوان با اصلاح شیوه مدیریت، صرفهجویی قابل توجهی در مصرف انرژی ایجاد کرد.
وی تصریح میکند: یکی از نمونههای جذاب و کمترشناختهشده در حوزه بهرهوری انرژی شهری، استفاده از انرژی ترمز قطارهای مترو است؛ موضوعی که شاید برای بسیاری از شهروندان تازگی داشته باشد. هنگامی که قطار در حال حرکتی ترمز میکند، موتورهای الکتریکی آن میتواند همچون یک ژنراتور عمل کرده و انرژی جنبشی قطار را دوباره به انرژی الکتریکی تبدیل کند؛ از نظر فنی، این انرژی قابلیت استفاده دوباره را دارد، اما بهرهگیری از آن مستلزم ایجاد زیرساختهایی همچون امکان بازگرداندن انرژی به شبکه برق یا ذخیرهسازی آن در سامانههای ذخیرهساز انرژی است.
عضو هیئت علمی گروه مهندسی راهآهن و برنامهریزی حملونقل دانشگاه اصفهان خاطرنشان میکند: در حال حاضر چنین زیرساختی در خطوط متروی کشور بهصورت گسترده فراهم نشده است. بههمین دلیل، انرژی الکتریکی تولیدشده هنگام ترمزگیری وارد مقاومتهای ترمز میشود، به گرما تبدیل میشود و در نهایت از ظرفیت استفاده مجدد آن بهرهبرداری نمیشود؛ این گرما نیز در خطوط زیرزمینی موجب افزایش بار سامانههای تهویه و سرمایش میشود و همین موضوع اهمیت توسعه فناوریهای بازیابی انرژی را دوچندان میکند.
مدیریت هوشمند انرژی، آینده شهرهای پایدار را میسازد
چنگیزیان ادامه میدهد: در سالهای اخیر، همزمان با افزایش توجه به بهرهوری انرژی، کاهش انتشار آلایندهها و توسعه فناوریهای ذخیرهسازی انرژی، استفاده از سامانههای بازیابی انرژی ترمز قطارها در بسیاری از پروژههای جدید مترو، بعضی خطوط موجود در دنیا مورد توجه قرار گرفته است؛ تجربه پروژههای اجراشده در نقاط مختلف دنیا نشان میدهد که با فراهمشدن امکان بازگرداندن انرژی ترمز به شبکه برق یا ذخیره آن در سامانههای ذخیرهساز، در عمل امکان بازیابی بیش از ۳۰ درصد انرژی مصرفی قطارهای شهری فراهم شده است.
وی اظهار میکند: بررسیهای انجامشده برای خط یک متروی اصفهان نشان میدهد قطارهای این خط در یک روز کاری بیش از ۳۰۰۰ بار عملیات حرکت و ترمز را انجام میدهند و مجموع انرژی مصرفی آنها در شرایط اوج بهرهبرداری، یعنی با ظرفیت کامل مسافر و در روزهای گرم سال، به حدود ۷۳ مگاواتساعت در روز میرسد.
اگر امکان استفاده از انرژی ترمز همچون بسیاری از پروژههای موفق دنیا فراهم شود، روزانه حدود ۲۲ مگاواتساعت انرژی میتواند دوباره به چرخه مصرف بازگردد؛ رقمی که تقریباً معادل مصرف برق روزانه بیش از ۲۶۰۰ واحد مسکونی است. این اعداد نشان میدهد که حتی یک خط مترو نیز میتواند ظرفیت قابل توجهی برای افزایش بهرهوری انرژی شهری و کاهش اتلاف منابع داشته باشد.
عضو هیئت علمی گروه مهندسی راهآهن و برنامهریزی حملونقل دانشگاه اصفهان تصریح میکند: ممکن است این پرسش مطرح شود که اگر این فناوری در دنیا نتایج موفقی داشته، چرا در کشور ما هنوز مورد استفاده قرار نگرفته است؟ پاسخ، بیش از آنکه فنی باشد، اقتصادی است؛ تعرفه برق مصرفی متروها در ایران پایین است و بههمین دلیل اجرای چنین طرحهایی ممکن است از منظر اقتصادی کوتاهمدت برای بهرهبردار توجیهپذیر نباشد، با این حال امروز کشور با موضوع مهم بهرهوری انرژی و مدیریت مصرف روبهرو است و فناوریهایی همچون بازیابی انرژی ترمز مترو، افزون بر منافع اقتصادی، میتوانند در افزایش تابآوری شبکه برق، کاهش اتلاف انرژی و ارتقای مسئولیتپذیری زیستمحیطی مدیریت شهری نقش مؤثری ایفا کنند.
چنگیزیان ادامه میدهد: در کنار این نمونه، ظرفیتهای متعددی برای مدیریت انرژی در شهر وجود دارد؛ از بهینهسازی مصرف انرژی در ساختمانهای شهرداری و توسعه روشنایی هوشمند معابر گرفته تا استفاده گستردهتر از انرژیهای تجدیدپذیر، مدیریت هوشمند مصرف برق در تأسیسات شهری و پایش مستمر شاخصهای انرژی، اما تحقق همه این اقدامات نیازمند یک برنامه جامع، هدفمند و قابل ارزیابی است.
وی میافزاید: به اعتقاد من، اصفهان میتواند این مسیر را با تعریف چند پروژه پایلوت آغاز کند؛ هدف از این پروژهها الزاماً اجرای فوری طرحهای بزرگ نیست، بلکه انجام مطالعات دقیق فنی، اقتصادی و زیستمحیطی برای شناسایی ظرفیتهای واقعی شهر در حوزه مدیریت انرژی است.
عضو هیئت علمی گروه مهندسی راهآهن و برنامهریزی حملونقل دانشگاه اصفهان با بیان اینکه تصمیمهای بزرگ زمانی موفق خواهند بود که بر پایه دادههای معتبر، تحلیل کارشناسی و ارزیابی دقیق هزینه و فایده گرفته شوند، تاکید میکند: شاید مهمترین سرمایه شهرهای آینده، نه نفت باشد، نه گاز و نه حتی نیروگاههای بزرگ، بلکه توانایی آنها در مدیریت هوشمند انرژی باشد؛ اگر امروز برای این موضوع برنامهریزی نکنیم، فردا ناچار خواهیم بود هزینههای بیشتری برای جبران آن بپردازیم.
آینده مدیریت شهری از مسیر تصمیمهای هوشمندانه انرژی میگذرد
به گزارش ایمنا، مدیریت انرژی در شهرها دیگر موضوعی محدود به کاهش هزینههای جاری نیست، بلکه به یکی از پایههای اصلی برنامهریزی برای آینده شهرها تبدیل شده است. شهری که بتواند جریان مصرف انرژی خود را پایش، تحلیل و بهینه کند، نهتنها فشار کمتری بر منابع موجود وارد میکند، بلکه توان بیشتری برای روبهرو شدن با چالشهایی همچون رشد جمعیت، تغییرات اقلیمی و محدودیت منابع خواهد داشت.
اصفهان با برخورداری از زیرساختهای گسترده شهری، شبکه حملونقل ریلی، ظرفیتهای علمی دانشگاهی و تجربه مدیریتی ارزشمند، میتواند با حرکت به سمت یک نظام یکپارچه مدیریت انرژی، الگویی برای سایر شهرهای کشور باشد. تحقق این هدف البته نیازمند آن است که نگاه به انرژی از سطح اقدامات پراکنده و مقطعی فراتر رفته و به یک رویکرد راهبردی در تصمیمگیریهای شهری تبدیل شود.
تدوین نقشه راه انرژی، شناسایی ظرفیتهای مغفول، اجرای پروژههای پایلوت و بهرهگیری از دانش متخصصان، میتواند مسیر حرکت شهر به سمت بهرهوری بیشتر را هموار کند. در این مسیر، فناوریهایی همچون بازیابی انرژی ترمز مترو تنها یک نمونه از فرصتهای موجود هستند؛ فرصتهایی که نشان میدهند حتی در دل زیرساختهای کنونی شهر نیز ظرفیتهای ارزشمندی برای کاهش اتلاف و افزایش بهرهوری وجود دارد.
در نهایت، شهرهای موفق آینده، شهرهایی نخواهند بود که تنها انرژی بیشتری تولید میکنند، بلکه شهرهایی خواهند بود که انرژی را دقیقتر مدیریت میکنند. سرمایهگذاری امروز در حوزه بهرهوری انرژی، در حقیقت سرمایهگذاری برای کاهش هزینههای آینده، افزایش تابآوری شهری و ساختن شهری پایدارتر برای نسلهای بعد است.
نظر شما