به گزارش خبرگزاری ایمنا از یزد، سیدعبدالرضا موسوی در یادداشتی عنوان کرد: قاره آفریقا در دهههای اخیر از یک جغرافیای کمتر مورد توجه در نظام اقتصاد جهانی، به یکی از مهمترین عرصههای رقابت قدرتهای اقتصادی و تجاری تبدیل شده است. رشد سریع جمعیت، توسعه شهرنشینی، افزایش تقاضای مصرفی و نیاز گسترده به زیرساختها، این قاره را به بازاری پویا و آیندهدار بدل کرده است. بسیاری از کشورها از جمله چین، ترکیه، هند و کشورهای اروپایی با درک این ظرفیت، حضور گسترده و برنامهریزیشدهای در آفریقا ایجاد کردهاند.
این قاره رو به رشد با جمعیتی بیش از یک میلیارد نفر و نرخ رشد بالای جمعیت جوان، یکی از بزرگترین بازارهای مصرفی جهان به شمار میرود. بسیاری از کشورهای این قاره در حال تجربه رشد اقتصادی پایدار هستند و نیاز گستردهای به واردات کالا، خدمات فنی و مهندسی، زیرساختهای عمرانی و محصولات فرهنگی دارند. همچنین، توسعه طبقه متوسط در برخی کشورها، موجب افزایش تقاضا برای کالاهای باکیفیتتر شده است.
از سوی دیگر، بسیاری از کشورهای آفریقایی به دلیل محدودیتهای تولید داخلی، وابستگی بالایی به واردات دارند. این موضوع فرصتی ارزشمند برای صادرکنندگان ایجاد میکند. در عین حال، رقابت در این بازار نیز جدی است و کشورهایی که با برنامهریزی بلندمدت، حضور میدانی و شناخت دقیق بازار وارد شدهاند، موفقتر عمل کردهاند.
در نظم نوین اقتصاد جهانی، جغرافیای قدرت در حال تغییر است. دیگر تنها اروپا، آمریکا یا شرق آسیا تعیینکننده مسیر اقتصاد جهانی نیستند؛ بلکه مناطق نوظهوری در حال تبدیل شدن به کانونهای جدید رشد هستند. در این میان، قاره آفریقا بهعنوان یکی از مهمترین و در عین حال کمتوجهشدهترین بازیگران اقتصادی، در حال ورود به مرحلهای جدید از توسعه و نقشآفرینی در اقتصاد بینالملل است.
بر اساس دادههای بانک جهانی و نهادهای بینالمللی، آفریقا با شاخصه های پیش گفته، تا سال ۲۰۵۰ به یکی از بزرگترین بازارهای مصرفی جهان تبدیل خواهد شد. همچنین اجرای «منطقه تجارت آزاد قاره آفریقا (AfCFTA)» که بزرگترین توافق تجارت آزاد جهان از نظر تعداد کشورها محسوب میشود، زمینه ایجاد بازاری یکپارچه با تولید ناخالص داخلی چند تریلیون دلاری را فراهم کرده است. این تحولات نشان میدهد که آفریقا نه یک گزینه، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای کشورهایی است که به دنبال تنوعبخشی به بازارهای صادراتی خود هستند.
ظرفیتهای کلان آفریقا؛ فرصتهای پیشروی ایران
رشد سریع جمعیت و شکلگیری بازار مصرف گسترده، افزایش شهرنشینی و نیاز به زیرساختهای شهری، تمایل دولتهای آفریقایی به تنوعبخشی به شرکای تجاری، وجود منابع طبیعی گسترده در کنار نیاز به فناوری و دانش، شکلگیری طبقه متوسط و افزایش تقاضا برای کالاها و خدمات از ظرفیتها و فرصتهای پیشرو است.
این ویژگیها نشان میدهد که آفریقا تنها یک بازار صادراتی نیست، بلکه یک شریک بلندمدت برای همکاریهای اقتصادی و توسعهای محسوب میشود.
آفریقا؛ یک بازار واحد نیست
یکی از خطاهای رایج در نگاه به آفریقا، تصور یکپارچگی آن است؛ در حالیکه این قاره از مناطق متنوع با ویژگیهای متفاوت تشکیل شده و هر منطقه، استراتژی خاص خود را میطلبد.
شرق آفریقا بهعنوان یکی از سریعترین مناطق در حال رشد، با کشورهایی مانند کنیا، اتیوپی و تانزانیا، به دروازه ورود به بازارهای نوظهور تبدیل شده است. توسعه بنادر و زیرساختها در این منطقه، فرصت مناسبی برای صادرات کالاهای صنعتی و حضور در پروژههای عمرانی فراهم کرده است.
غرب آفریقا با کشورهایی مانند نیجریه و غنا، بازاری پرجمعیت و رقابتی است که موفقیت در آن نیازمند شبکهسازی محلی و شناخت دقیق بازار است.
شمال آفریقا به دلیل نزدیکی جغرافیایی و اشتراکات فرهنگی، بستری مناسب برای همکاریهای تجاری، علمی و فرهنگی فراهم کرده و میتواند پلی به بازار اروپا باشد.
جنوب آفریقا نیز با اقتصاد پیشرفتهتر، بستری مناسب برای برندینگ و ورود به بازارهای حرفهای محسوب میشود.
وجوه اشتراک آفریقا و استان یزد
میان استان یزد و بسیاری از مناطق آفریقا، اشتراکات قابل توجهی وجود دارد که میتواند مبنای همکاری قرار گیرد. اقلیم گرم و خشک در بخشهایی از آفریقا، مشابه شرایط یزد است و این موضوع امکان انتقال دانش در حوزه مدیریت آب، معماری بومی و فناوریهای سازگار با کمآبی را فراهم میکند.
از سوی دیگر، نیاز گسترده کشورهای آفریقایی به توسعه زیرساختها، با توانمندیهای صنعتی یزد در حوزههایی مانند مصالح ساختمانی، صنایع معدنی و خدمات فنی همراستا است. برای نمونه، صادرات کاشی و سرامیک یا مشارکت در پروژههای عمرانی میتواند از محورهای همکاری باشد.
دیپلماسی استانی؛ مسیر هوشمند ورود
در ساختار جدید اقتصاد جهانی، استانها به بازیگران فعال در دیپلماسی اقتصادی تبدیل شدهاند. «دیپلماسی استانی» این امکان را فراهم میکند که با انعطاف بیشتر و سرعت بالاتر، مسیرهای همکاری بینالمللی شکل گیرد.
یزد با برخورداری از صنعتی متنوع، نیروی انسانی متخصص و پیشینه تاریخی در تجارت، ظرفیت آن را دارد که به یکی از پیشگامان این رویکرد تبدیل شود. ایجاد دفاتر تجاری در کشورهای هدف، برقراری ارتباط با اتاقهای بازرگانی آفریقایی و استفاده از ظرفیت ایرانیان مقیم، از جمله ابزارهای این مسیر است. طی سال های گذشته تجار آفریقایی نیز سفرهای متعددی به استان یزد داشته و علاقمندی خود به تولیدات صنعتی استان را نشان داده اند. از سوی دیگر تولیدکنندگان و بازرگانان یزدی در طول سال های متمادی برای ورود به قاره آفریقا اقدامات خوبی انجام داده و تجارب مفیدی اندوختند.
واقعیتهای غیرقابل چشمپوشی
با وجود فرصتها، ورود به بازار آفریقا با چالشهایی نیز همراه است. مسائل بانکی و نقلوانتقال مالی، ضعف شناخت بازار، رقابت شدید و تفاوتهای حقوقی از جمله این موانع هستند. همچنین در برخی کشورها، مشکلات لجستیکی و زیرساختی نیز وجود دارد.
از حضور مقطعی تا ماندگاری در بازار
برای موفقیت در این مسیر، تغییر رویکرد از «صادرات کوتاهمدت» به «حضور پایدار» ضروری است. ایجاد شبکههای محلی، همکاری با شرکای بومی، تشکیل کنسرسیومهای صادراتی و طراحی «نقشه بازار آفریقا» برای استان، از جمله اقدامات کلیدی است.
همچنین، توسعه همکاریهای فرهنگی و علمی، میتواند به اعتمادسازی و شناخت متقابل کمک کند. جذب دانشجویان آفریقایی یا برگزاری رویدادهای مشترک، در بلندمدت به تقویت روابط اقتصادی نیز منجر خواهد شد.
زمان تصمیمهای بزرگ
آفریقا امروز نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت راهبردی است. برای استان یزد، این قاره میتواند به یکی از مهمترین مقاصد توسعه بازار تبدیل شود—به شرط آنکه نگاهها از اقدامات مقطعی به برنامهریزی بلندمدت تغییر کند. واقعیت این است که آینده اقتصاد جهانی در حال بازتعریف است و سهم آن، به کسانی خواهد رسید که زودتر، هوشمندانهتر و جسورانهتر وارد میدان شوند. امروز، زمان عبور از تردیدها و ورود به میدانهای جدید است. آینده متعلق به کسانی است که «فرصتها را زودتر از دیگران میبینند و برای آن اقدام میکنند».
یزد میتواند پیشگام این مسیر باشد، اگر به ظرفیتهای خود باور داشته باشد و افق نگاهش را فراتر از مرزها تعریف کند. در اقتصاد جهانی، فرصتها منتظر نمیمانند؛ این ما هستیم که باید به استقبال آنها برویم و آفریقا، یکی از همان فرصتهایی است که اگر امروز به آن پاسخ داده نشود، فردا در اختیار دیگران خواهد بود.
نویسنده: سیدعبدالرضا موسوی، رئیس نمایندگی وزارت امور خارجه در استان یزد
نظر شما