به گزارش خبرگزاری ایمنا، افزایش تولید زباله و محدودیت ظرفیت دفن پسماند، مدیریت پسماند را به یکی از دغدغههای اصلی شهرها و روستاهای ایران تبدیل کرده است. در حالی که بسیاری از شهرها همچنان با چالشهایی همچون دفن غیراصولی، کاهش نرخ بازیافت و هزینههای بالای جمعآوری پسماند روبهرو هستند، برخی روستاهای کشور با تغییر الگوی مدیریت زباله، مسیر متفاوتی را انتخاب کردهاند.
تفکیک پسماند از مبدأ، تبدیل زبالههای آلی به کمپوست، کاهش مصرف پلاستیکهای یکبارمصرف و مشارکت مستمر ساکنان، از مهمترین اقداماتی است که در این روستاها دنبال میشود؛ اقداماتی که نهتنها حجم زباله دفنی را کاهش داده، بلکه به حفظ محیط زیست و کاهش هزینههای مدیریت پسماند نیز کمک کرده است.
بررسی تجربههای موفق در استانهای گیلان، مازندران، فارس، یزد و خراسان رضوی نشان میدهد موفقیت این طرحها بیش از آنکه به امکانات مالی وابسته باشد، به مشارکت مردم، آموزش مستمر و همراهی مدیریت محلی بستگی دارد. در برخی روستاها، خانوادهها زباله خشک و تر را از یکدیگر جدا میکنند، پسماندهای قابل بازیافت به چرخه تولید بازمیگردد و بخش قابل توجهی از زبالههای آلی نیز به کود کمپوست تبدیل میشود.
کارشناسان مدیریت پسماند معتقدند یکی از مهمترین مزیتهای روستاها، امکان شکلگیری مشارکت اجتماعی و نظارت محلی است؛ ظرفیتی که اجرای طرحهای تفکیک از مبدأ را سادهتر میکند. به گفته آنها، تجربه این روستاها نشان میدهد موفقیت در مدیریت پسماند، بیش از آنکه به فناوریهای پیچیده وابسته باشد، به فرهنگسازی و مشارکت شهروندان نیاز دارد.
در همین حال، گزارشهای برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) نیز بر این موضوع تأکید دارد که کاهش تولید زباله، تفکیک از مبدأ و توسعه اقتصاد چرخشی، مؤثرترین راهکارها برای کاهش فشار بر محیط زیست و محدود کردن دفن پسماند به شمار میرود. بر اساس این رویکرد، زباله دیگر یک ماده دورریختنی نیست، بلکه منبعی است که در صورت مدیریت صحیح میتواند دوباره وارد چرخه تولید شود.
در ایران نیز اجرای قانون مدیریت پسماند و برنامههای مرتبط با تفکیک از مبدأ، زمینه توسعه این الگو را فراهم کرده است، اما کارشناسان معتقدند فاصله قابل توجهی میان سیاستگذاری و اجرای کامل این برنامهها وجود دارد. به باور آنها، تجربه روستاهای موفق نشان میدهد آموزش مستمر، ایجاد انگیزه برای مشارکت مردم و توسعه بازار بازیافت، سه ضلع اصلی موفقیت در مدیریت پسماند هستند.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که گسترش این الگو بدون ایجاد زیرساختهای لازم، شبکه منظم جمعآوری پسماندهای تفکیکشده و حمایت از صنایع بازیافت، با چالشهایی روبهرو خواهد شد. از این رو، توسعه این تجربه در شهرها نیازمند برنامهریزی یکپارچه، سرمایهگذاری و مشارکت همه ذینفعان است.
آنچه امروز در برخی روستاهای ایران در حال شکلگیری است، صرفاً یک تجربه محلی نیست؛ بلکه نمونهای از تغییری است که میتواند نگاه به مدیریت پسماند را دگرگون کند. در شرایطی که بحران زباله هر روز ابعاد گستردهتری پیدا میکند، این روستاها نشان دادهاند که آغاز تغییر، نه از محل دفن زباله، بلکه از خانهها و مشارکت مردم ممکن است.
نظر شما