به گزارش خبرگزاری ایمنا، پلاستیک طی دهههای گذشته به یکی از پرکاربردترین مواد در زندگی روزمره تبدیل شده است؛ مادهای سبک، ارزان و بادوام که حضور آن در صنایع مختلف، از بستهبندی مواد غذایی تا تجهیزات پزشکی، انکارناپذیر است با این حال همین ویژگی دوام بالا امروز به یکی از بزرگترین چالشهای زیستمحیطی جهان تبدیل شده است؛ زیرا بخش قابل توجهی از پلاستیکهای مصرفشده به پسماندهایی بدل میشوند که تجزیه آنها صدها سال زمان میبرد.
بر اساس گزارش چشمانداز جهانی پلاستیک (Global Plastics Outlook) که از سوی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) منتشر شده است، تولید پلاستیک در جهان طی دو دهه گذشته بیش از دو برابر شده، اما همزمان نرخ بازیافت آن متناسب با این رشد افزایش نیافته است. در نتیجه، بخش عمدهای از این پسماندها یا دفن میشوند، یا سوزانده میشوند و یا راه خود را به رودخانهها، دریاها و سایر زیستبومهای طبیعی باز میکنند.
کارشناسان معتقدند اگرچه آلودگی پلاستیکی یک مسئله جهانی است، اما پیامدهای آن بیش از هر جا در شهرها نمایان میشود. شهرها به دلیل تمرکز جمعیت و مصرف، بزرگترین تولیدکنندگان پسماند پلاستیکی هستند و هرگونه ضعف در مدیریت پسماند، مستقیماً کیفیت محیط شهری را تحت تأثیر قرار میدهد. رها شدن بطریها، کیسههای پلاستیکی و بستهبندیهای یکبارمصرف در معابر، علاوه بر آسیبهای زیستمحیطی، هزینههای مدیریت شهری را افزایش میدهد و در بسیاری از موارد با انسداد کانالها و شبکههای جمعآوری آبهای سطحی، احتمال آبگرفتگی معابر را نیز تشدید میکند.
موضوع تنها به پسماندهای قابل مشاهده محدود نمیشود. گزارشهای برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) و سازمان جهانی بهداشت (WHO) نشان میدهد میکروپلاستیکها، ذرات بسیار ریزی که از تجزیه پلاستیکها یا برخی فرآیندهای صنعتی ایجاد میشوند، امروز در آب، خاک، هوا و حتی برخی مواد غذایی شناسایی شدهاند. اگرچه پژوهشها درباره آثار بلندمدت این ذرات بر سلامت انسان همچنان ادامه دارد، اما نهادهای بینالمللی بر ضرورت کاهش ورود پلاستیک به محیط زیست و مدیریت بهتر چرخه مصرف تأکید دارند.
در همین راستا، بسیاری از شهرهای جهان طی سالهای اخیر سیاستهایی همچون ممنوعیت یا محدودیت استفاده از پلاستیکهای یکبارمصرف، توسعه تفکیک زباله از مبدأ، افزایش ظرفیت بازیافت و اجرای مدل «اقتصاد چرخشی» را در دستور کار قرار دادهاند؛ مدلی که هدف آن حفظ ارزش مواد اولیه از طریق استفاده مجدد، بازیافت و کاهش تولید پسماند است.
از سوی دیگر، جامعه جهانی نیز تلاش میکند با تدوین معاهده جهانی مقابله با آلودگی پلاستیکی، چارچوبی مشترک برای کاهش این بحران ایجاد کند. مذاکرات این معاهده که با هدایت برنامه محیط زیست سازمان ملل در حال پیگیری است، چرخه کامل عمر پلاستیک، از طراحی و تولید تا مصرف و مدیریت پسماند را در بر میگیرد و بسیاری از کارشناسان آن را مهمترین اقدام بینالمللی در این حوزه میدانند.
در ایران نیز مدیریت پسماند پلاستیکی به یکی از چالشهای مهم شهرها تبدیل شده است. هرچند در سالهای اخیر اقداماتی همچون توسعه زیرساختهای بازیافت، اجرای برنامههای آموزشی و تشویق به تفکیک زباله از مبدأ در برخی شهرها دنبال شده است، اما کارشناسان معتقدند تا زمانی که مصرف پلاستیکهای یکبارمصرف کاهش نیابد و نظام جمعآوری و بازیافت به شکل فراگیر تقویت نشود، روند تولید این پسماندها همچنان فشار قابل توجهی بر محیط زیست و مدیریت شهری وارد خواهد کرد.
کارشناسان تأکید میکنند مقابله با بحران پلاستیک تنها با توسعه کارخانههای بازیافت امکانپذیر نیست. تغییر الگوی مصرف، استفاده از محصولات چندبارمصرف، طراحی بستهبندیهای پایدار، مسئولیتپذیری تولیدکنندگان و مشارکت شهروندان، حلقههای بههمپیوسته زنجیرهای هستند که میتوانند روند رو به رشد آلودگی پلاستیکی را مهار کنند.
بحران پلاستیک، امروز دیگر مسئلهای مربوط به آینده نیست؛ این بحران در خیابانهای شهرها، در مسیر رودخانهها، در سواحل، در زمینهای کشاورزی و حتی در ذراتی که وارد چرخه آب و غذا شدهاند، خود را نشان میدهد. از این رو، موفقیت شهرها در مدیریت این چالش، تنها به جمعآوری زباله محدود نمیشود، بلکه به توانایی آنها در تغییر الگوی مصرف، توسعه اقتصاد چرخشی و حرکت به سوی توسعهای وابسته است که در آن حفظ محیط زیست، بخشی جداییناپذیر از برنامهریزی شهری باشد.
نظر شما